توسعه سد سازی‎ها و پو‌پو‌لیسم آبی! ✍🏻 مسعود مولانا و حنیف رضا گلزار1️⃣ تا سال ۱۳۵۷ د

توسعه سد سازی‎ها و پو‌پو‌لیسم آبی!               ✍🏻 مسعود مولانا و حنیف رضا گلزار1️⃣  تا سال ۱۳۵۷ در مجموع ۱۹ سد به گنجایش کل کمی بیشتر از ۱۳ میلیارد متر مکعب و توان تنظیم آب سالانه کمی بیشتر از ۱۴ میلیارد متر مکعب در ایران ساخته شده بود. ۹ مورد ازاین سدها دارای تاسیسات برق آبی بودند که سالانه ۲۸۳۶ مگاوات برق آبی تولید می کردند. 2️⃣ مجموع سدهای ساخته شده در ایران پس از سال ۱۳۵۷ شتاب گرفت تا جایی که امروز۶۴۸ سد در دست بهره برداری، ۱۴۶ سد در حال ساخت، ۵۳۷ سد در حال مطالعه‌ می باشد  و‌ حجم مفید مخازن سدهای در حال بهره برداری کمی بیشتر از  ۵۱ میلیارد متر مکعب است.3️⃣ جمعیت ایران نسبت به سال ۵۷ دو و نیم برابر شده اما حجم مخازن حدود ۴ برابر و تعداد سدهای ساخته شده بیش از ۳۰ برابر ! 4️⃣ چرا حجم مخازن ۴ برابر اما تعداد سدها  ۳۰ برابر شده است؟ چرا این همه سدهای کوچک ساخته ایم ؟! برای آنکه بجای مدیریت یکپارچه و‌ هماهنگ  حوزه های آبخیز، با اراده مقامات محلی و همراهی وزارت نیرو و تامین منافع کوتاه مدت اقتصادی و نیاز نمایندگان مجلس و شوراها  به رای جوامع محلی،  دائما در حال ساخت سدهای کوچک بوده ایم بدون آنکه اصلا نیازی اساسی برای آنها وجود داشته باشد، چرا که اکثر این  سدها با فاصله بسیار کم از یکدیگر ساخته شده و عموما کمتر از ۵۰ در صد ظرفیت خود آب داشته اند ! 5️⃣ به عنوان نمونه، تعداد سد های ساخته شده در شمال کشور تا سال ۵۷ ۱۳ تنها دو مورد  با حجم مفید مخزن حدود یک میلیارد و سیصد میلیون متر مکعب بوده  ، اما هم اکنون تعداد سدهای سه استان شمالی، ۲۶  سد ساخته و‌ بهره برداری شده با حجم مفید مخزن کمتر از دو میلیارد متر مکعب‌ و ۲۸  سد کوچک‌ در حال ساخت یا در دست مطالعه است. مشتی نمونه ی خروار ! 6️⃣ سد سازی ها به چهار  دلیل اساسی صورت گرفته است : ۱- تامین آب شرب ۲- تامین آب کشاورزی ۳- جلوگیری از سیلاب ۴- تولید برق آبی بر اساس آمار نهادهای دولتی، در هر چهار  زمینه، سد سازی با شکست کامل مواجه شده است . 7️⃣ ایران تنها کشوری در جهان است که علاوه بر کل آبهای تجدید پذیر در دسترس - حدود ۹۰ میلیارد متر مکعب در سالهای خشک اخیر- حدود ۷ میلیارد متر مکعب دیگر هم از ذخیره های آب زیر زمینی خود را مصرف میکند، یعنی حدود ۱۱۰ در صد ! این عدد در کشورهای دیگر بین حداقل ۲۵ تا حداکثر ۵۰ در صد است !  8️⃣ ایران تنها کشور در جهان است که حدود ۹۰ در صد از آبهای در دسترس خود را صرف کشاورزی می کند و تنها حدود ۳ درصد آن صرف صنعت می شود،  این رقم در کشورهای دیگر بین ۴۵ تا ۷۰ درصد در کشاورزی و حدود ۲۰ تا ۴۵ درصد در صنعت است . به هر میزان که کشوری پیشرفته تر باشد، نسبت آب مصرفی در کشاورزی و صنعت متعادل تر است .راندمان مفید مصرف آب در کشاورزی ایران،  حداکثر حدود ۴۰ در صد و متوسط جهانی آن حدود  ۶۵ درصد است . 9️⃣ کشاورزی با ۹۰ در صد مصرف آب، سهم آن در اشتغال حدود ۱۸ در صد و در تولید ناخالص داخلی حدود ۱۱ درصد است، سهم صنعت اما با ۳  درصد مصرف آب در تولید ناخالص داخلی حدود ۳۰ درصد است . 🔟 ساختار کشاورزی ایران حداقل از منظر میزان مصرف آب، راندمان مفید آبی و‌ نقش آن در رشد اقتصاد، به بن بست کامل رسیده است، اما سیاست گذاران آینده ایران  هم چنان حول محوریت و توسعه کشاورزی و البته گسترش سد سازی اصرار دارند ! 1️⃣1️⃣ تعداد سیل های ایران در دهه ۳۰ تا ۴۰، حدود ۱۷۹ مورد بوده است، این رقم در فاصله سالهای ۸۰ تا ۹۰ به حدود ۱۵۸۰ مورد،  یعنی تعداد سیل ها  تقریبا ۹ برابر شده و از نظر خسارات مالی و جانی هم  بسی بیش تر از رقم افزایش داشته است . چرا با آنکه سد سازی ۳۰ برابر شده اما سیل ها  ۹ برابر افزایش یافته  و‌ سدها مانع سیلابهای ویرانگر نشده اند ؟! 2️⃣1️⃣  با آنکه از پس, این همه تجربه های تلخ و ویران سازی سرزمین و‌ اتلاف منابع مالی کشور و ایجاد یا تشدید منازعات منطقه ای بر سر آب،  اجماع عمومی کارشناسان منابع طبیعی و‌ محیط زیست کشور بر بهره گیری و‌ اولویت  آبخیزداری و آبخوان داری, طبیعت محور است -  که  هزینه هایش بسیار  کمتر از سد سازی است - اما شوربختانه همچنان این اسب سرکش و‌ افسار گسیخته سد سازی ست که می تازد ؟! 3️⃣1️⃣ پوپو‌لیسم در عرف رایج به رفتاری گفته می شود که اساس آن در ظاهر تامین منافع کوتاه مدت مردم است اما در واقع سیاستی است فریبکارانه که نتیجه آن نابود کردن منابع  و زایل کردن منافع دراز مدت مردم، کشور و تمدن سرزمین است !4️⃣1️⃣ حال با این آمارها و عمل ها، آیا هیچ تردیدی در هم پوشانی و هم راستایی  مدیریت آبی کشور در چهار دهه گذشته با سیاست های  « پوپولیستی »  وجود دارد ؟!🆔 @khabaremazandaran