مصدق را نمی‌شود از موزه بیرون آورد؛ اما می‌توان «مصدق‌پذیری» را به امروز برگرداند✍️ حمید آصفی مسئله امروز ایران پیدا کردن یک مصدق تازه نیست؛ ساختن جامعه‌ای است که دیگر به یک مصدق تنها نیاز نداشته باشدفرض کنیم مصدق را از موزه بیرون بیاوریم؛ آیا می‌توان زمانه او را هم از موزه بیرون آورد؟ آیا می‌توان جامعه ایرانِ امروز را با جامعه ایرانِ دهه ۱۳۲۰ و اوایل ۱۳۳۰ یکی گرفت؟ آیا می‌توان نفت، مجلس، مطبوعات، احزاب، سلطنت، جنگ جهانی، اشغال ایران، بریتانیا، آمریکا و آن فضای خاص سیاسی را از تاریخ بیرون کشید و کنار مصدق نشاند و انتظار داشت همان نتیجه دوباره تکرار شود؟پاسخ روشن است: نه.مصدق محصول یک شخص تنها نبود؛ محصول یک لحظه تاریخی بود. او در جایی ظهور کرد که مشروطه، هرچند زخمی و ناقص، مفهوم مجلس و قانون را وارد زندگی سیاسی کرده بود؛ مطبوعات و احزاب امکان تنفس یافته بودند؛ جامعه شهری در حال سیاسی‌شدن بود؛ مسئله نفت به مسئله استقلال تبدیل شده بود و بخش‌هایی از جامعه، برای نخستین بار در مقیاسی گسترده خود را صاحب حق در برابر دولت و قدرت خارجی می‌دیدند.بنابراین، اگر بخواهیم مصدق را عیناً به سال ۱۴۰۵ منتقل کنیم، در واقع تاریخ را نفهمیده‌ایم. مصدق را نمی‌توان کپی کرد؛ اما می‌توان منطق تاریخی ظهور او را دوباره فهمید.و این درست همان جایی است که پرسش از «مصدق امروز» جذاب و جدی می‌شود.مسئله این نیست که آیا مردی با همان نام، همان چهره، همان ادبیات و همان سبک سیاسی دوباره ظهور خواهد کرد یا نه. مسئله این است که آیا بستر اجتماعیِ ظهور یک سیاستمدار ملی در ایران امروز وجود دارد یا نه.اینجا باید میان «شخصیت» و «بستر» تمایز گذاشت.تاریخ را انسان‌ها می‌سازند، اما انسان‌ها در خلأ تاریخی ظهور نمی‌کنند. شخصیت جرقه است؛ جامعه هیزم است؛ نهاد، اکسیژن است؛ و بحران، آتش‌زن. بدون این چهار عنصر، حتی بزرگ‌ترین سیاستمدار هم ممکن است به صدایی تنها در بیابان تبدیل شود.مصدق فقط مصدق نبود؛ مصدق و مصدق‌پذیری جامعه در کنار یکدیگر بودند.جامعه‌ای وجود داشت که می‌توانست سخن او را بشنود، از آن حمایت کند، درباره آن بحث کند، در مجلس بازتابش دهد، در مطبوعات تکثیرش کند و در خیابان برایش نیروی اجتماعی بسازد. این همان چیزی است که می‌توان نامش را «زیرساخت مصدقی» گذاشت؛ مجموعه‌ای از نهادها، نیروهای اجتماعی و ظرفیت‌های مدنی که به یک سیاستمدار امکان می‌دهد از «فرد» به «قدرت ملی» تبدیل شود.امروز مسئله دقیقاً همین‌جاست.ما ممکن است در جست‌وجوی یک چهره نجات‌بخش باشیم، در حالی که زمین اجتماعیِ نجات‌بخشی را نساخته‌ایم.ممکن است از «رهبر»، «منجی»، «مرد بزرگ» یا «چهره تاریخی» حرف بزنیم، اما کمتر درباره مطبوعات مستقل، حزب واقعی، اتحادیه مستقل، انجمن صنفی، جامعه مدنی، آموزش سیاسی و سازمان‌یافتگی شهروندی حرف بزنیم.این همان چیزی است که می‌توان آن را «توهم ناجی در جامعه بی‌نهاد» نامید.جامعه‌ای که نهاد ندارد، ناگزیر به دنبال قهرمان می‌گردد.و جامعه‌ای که قهرمان می‌خواهد، اگر قهرمان واقعی پیدا نکند، ممکن است برای خود قهرمان مصنوعی بسازد.اما دموکراسی قرار نیست با ظهور یک فرد نجات پیدا کند؛ دموکراسی باید چنان ساخته شود که حتی فرد نامناسب هم نتواند کشور را نابود کند.این شاید تفاوت اصلی میان سیاست بالغ و سیاست قهرمان‌محور باشد.مسئله امروز فقط «ظهور مصدق» نیست؛ مسئله «مصدقی‌شدنِ جامعه» استاگر مصدق امروز ظهور کند اما جامعه همچنان بی‌سازمان، پراکنده، خسته و فاقد نهادهای مستقل باشد، چه اتفاقی می‌افتد؟ آیا یک نفر می‌تواند به‌تنهایی جای حزب را بگیرد؟ آیا یک چهره می‌تواند جای رسانه را بگیرد؟ آیا محبوبیت می‌تواند جای سازمان را بگیرد؟ آیا میلیون‌ها دنبال‌کننده در شبکه‌های اجتماعی می‌توانند جای اتحادیه، حزب و نهاد مدنی را بگیرند؟نه.این همان تفاوت میان «جامعه شبکه‌ای» و «جامعه سازمان‌یافته» است.شبکه اجتماعی می‌تواند سرعت ایجاد کند؛ اما لزوماً ماندگاری ایجاد نمی‌کند. می‌تواند میلیون‌ها نفر را در چند ساعت هم‌صدا کند؛ اما الزاماً نمی‌تواند آن میلیون‌ها نفر را به یک نیروی سیاسی پایدار تبدیل کند.هشتگ می‌تواند خشم تولید کند؛ اما قانون سیاسی تولید نمی‌کند.وایرال می‌تواند توجه ایجاد کند؛ اما نهاد نمی‌سازد.تصویر می‌تواند هیجان بیافریند؛ اما سازمان، قدرت می‌سازد.این شاید یکی از بزرگ‌ترین درس‌های ۲۸ مرداد برای امروز باشد.جامعه‌ای که می‌خواهد در برابر بحران تاریخی ایستادگی کند، باید از «جامعه واکنشی» به «جامعه سازمان‌یافته» عبور کند.📌متن کامل را اینجا بخوانید 🆔@hamidasefichannel2