لنین چگونه مطالعه می‌کرد (بخش یازدهم)ماریا اینیاتیونا گلیاسربدین ترتیب، لنین برای تنظیم اولین جدول آ

لنین چگونه مطالعه می‌کرد (بخش یازدهم)ماریا اینیاتیونا گلیاسربدین ترتیب، لنین برای تنظیم اولین جدول آماری، از طریق مقایسه داده‌های گوناگون، حجم عظیمی از مطالب آماری و جغرافیایی را مطالعه و مرتب می‌کند و جداول متعددی بر حسب سال‌ها و کشورها تنظیم می‌نماید تا حداکثر قلمروهای مستعمراتی کشورهای مختلف را در روند توسعه تاریخی‌شان در بر گیرد. لنین با مطالعه ویژه تاریخ چپاول مستعمراتی، آمار دقیقی از فتوحات مستعمراتی را تنظیم کرد و دولت‌های امپریالیستی را به سه گروه تقسیم نمود: آمریکا و اروپای غربی (۳۵۰ میلیون نفر)، اروپای شرقی (۲۵۰ میلیون نفر) و بقیه کشورها، عمدتاً آسیا و آفریقا (۱۰۰۰ میلیون نفر). او داده‌های مربوط به جمعیت زمین را از منابع متعدد استخراج کرده و در دفترهایش گرد آورده بود.«دفترهای درباره امپریالیسم» همچنین نمونه‌ای درخشان از شیوه‌ی تعیین جهات سیاسی در پژوهش‌های علمی هستند؛ همان‌گونه که لنین در کتاب خود «ماتریالیسم و امپریوکریتیسیسم» بیان می‌کند.لنین با بهره‌گیری از داده‌های عینی اقتصاددانان مختلف بورژوا و مطالعه و مقایسه انتقادی آن‌ها، هرگز ارزیابی سیاسی از نویسنده را فراموش نمی‌کند. به همین ترتیب، او ضمن توجه فراوان به هابسون، اقتصاددان بورژوا — که داده‌ها و ارقام فراوانی از اثرش استخراج کرده و در کتاب خود مکرراً به او استناد می‌کند — او را به‌عنوان یک سوسیال‌ریفرمیست و صلح‌طلب که انتقادی خرده‌بورژوایی از امپریالیسم ارائه می‌دهد، رسوا می‌سازد.اما در عین حال، لنین می‌گوید که هابسون «توصیفی عالی و دقیق از ویژگی‌های اصلی اقتصادی و سیاسی امپریالیسم به دست می‌دهد».لنین پس از خواندن ۲۶۴ صفحه از کتاب ماکای، اقتصاددان بورژوا، تحت عنوان «چین، جمهوری مرکز؛ مسائل و چشم‌اندازهای آن»، ارزیابی زیر را درباره نویسنده ارائه می‌دهد: «رذل، مرتجع، کودن و بدبختی که از ۱۰ جلد کتاب تا جایی که توانسته علیه دموکرات‌های رادیکال (کومینگتانگ به رهبری سون یات سن) لجن‌پراکنی گرد آورده است. ارزش علمی: صفر.» (نک: لنین، دفترها، ص ۵۰۱، مسکو ۱۹۳۹).با این وجود، او تمامی فاکت‌ها، نمایه کتاب‌شناسی، نقشه راه‌آهن چین و غیره را از کتاب استخراج می‌کند.لنین به‌ویژه و با جزئیات کامل از کتاب جی. ایگلهاف با عنوان «تاریخ دوران مدرن» استفاده می‌کند و بر اساس داده‌های آن که با اطلاعات سایر منابع تکمیل شده‌اند، جداول آماری مقایسه‌ای و خلاصه‌ای فوق‌العاده جالب از داده‌های اصلی تاریخ جهان از سال ۱۸۷۰ تنظیم می‌نماید.لنین درباره نویسنده و کتاب، این ارزیابی را ارائه می‌دهد: «نویسنده فردی فرومایه و بیزمارکی است. با این وجود، کتاب به عنوان خلاصه‌ای از فاکت‌ها و یک کتاب مرجع بسیار مفید است؛ خلاصه‌ای ساده از تصویری از امپریالیسم و جنبش‌های دموکراتیک به عنوان ویژگی‌های اصلی و متمایزکننده این عصر (یادداشت: برای مفهوم عصر، فوق‌العاده مهم است!). درباره سوسیالیسم، بسیار اندک و منطبق با حماقت‌های مرتجعانه نویسنده آورده شده است.» (نک: لنین، دفترها، ص ۶۱۵).خلاصه‌ای که لنین بر اساس این داده‌ها تنظیم کرد، برای ما اهمیتی فوق‌العاده دارد. این خلاصه بیش از هر چیز، اهمیت عظیمی را که لنین — همانند مارکس و انگلس پیش از خود — از نظر تئوریک برای مطالعه و تحلیل رویدادهای تاریخی قائل بود، نشان می‌دهد. علاوه بر این، تصویری از روش به‌کاررفته توسط لنین در مطالعه تاریخ جهان به ما ارائه می‌دهد.او در آمارهای مقایسه‌ای خود، رویدادهای مختلفی را که در یک بازه زمانی یکسان رخ داده‌اند با هم مقایسه می‌کند.