لنین چگونه مطالعه می‌کرد (بخش سوم)ماریا اینیاتیونا گلیاسراز خلال این فاکت‌ها به وضوح دیده می‌شود که لنین تئوری را در خلوتِ کتابخانه‌اش مطالعه نمی‌کرد، بلکه آن را در دلِ مبارزه‌ای خستگی‌ناپذیر با تک‌تک دشمنان مارکسیسم می‌آموخت. او اجازه نمی‌داد هیچ تلاشی برای منحرف کردن جنبش کارگری از مسیر انقلابی صورت گیرد و مبارزانش را به تئوری مسلح می‌کرد و آن‌ها را برای نبرد سازمان می‌داد.در کمتر از دو سال (۱۸۹۴ تا ۱۸۹۵)، لنین هم‌زمان با فعالیت‌های شدید تبلیغی و تشکیلاتی، با کار در خانه و کتابخانه‌ها و بررسی کتاب‌ها و نشریات، حجم عظیمی از مطالب را برای آماده‌سازی کتاب خود، «توسعه‌ی سرمایه‌داری در روسیه»، گردآوری کرد. لنین در این دوره‌ی زندگی‌اش در سن‌پترزبورگ، همانند تمام فعالیت‌های بعدی‌اش تا پیروزی انقلاب پرولتاریایی، مجبور بود صرفه‌جویی سخت‌گیرانه‌ای را رعایت کند و خود را از ضروری‌ترین نیازها محروم سازد. برایش مقدور نبود که آبونمانِ نشریات شود، لذا ناچار بود آن‌ها را در کتابخانه‌ها بخواند (گاهی با دو هفته تاخیر). با این حال، در خرید کتاب، صرفه‌جویی برایش دشوارتر بود؛ او برای کارش به کتاب نیاز داشت و بخش عمده‌ی پول خود را صرف خرید آن‌ها می‌کرد.هنگامی که در دسامبر ۱۸۹۵ دستگیر شد، در اولین نامه‌اش از زندان درخواست کرد که تمام کتاب‌هایش را برایش بفرستند. او در این نامه (به تاریخ ۱۴ ژانویه ۱۸۹۶ خطاب به آ. چبوتاروا) می‌نویسد که از مدتی پیش مشغول بررسی مسئله‌ی بازارها بوده و «مطالب مختلفی گردآوری کرده، طرح اثر را ریخته و بخش‌هایی را هم نوشته است» و قصد دارد اگر از حد یک مقاله‌ی مجله فراتر رفت، آن را به صورت کتابی مجزا منتشر کند.«آ. اولیانووا» (خواهر لنین) به یاد می‌آورد که بسته‌های بزرگی از کتاب برای لنین می‌برد که گوشه‌ای از سلول را پر می‌کرد. او تعریف می‌کند:«لنین در زندان همان انرژی پرشور همیشگی را نشان می‌داد. او کارش را چنان سازماندهی کرده بود که تمام روز عمدتاً مشغول فعالیت علمی‌اش بود. حجم بزرگی از مطالب کتاب "توسعه‌ی سرمایه‌داری در روسیه" در زندان فیش‌برداری شد. لنین عجله داشت. یک بار که دوران بازداشتش رو به پایان بود، به او خبر دادم که بازپرسی پرونده رو به اتمام است و او پاسخ داد: "چقدر زود! اما من هنوز گردآوری تمام مطالب را تمام نکرده‌ام!"»لنین می‌دانست که اگر تبعید شود، یافتن ادبیات لازم برای کارش در سیبری دشوار خواهد بود.لنین تا لحظه‌ی دستگیری در دسامبر ۱۸۹۵، فعالیت تبلیغی شدیدی در حلقه‌های کارگری سن‌پترزبورگ انجام داد. خاطرات کارگرانی که حتی یک بار به سخنان لنین گوش داده بودند و به‌ویژه آن‌هایی که در حلقه‌های تحت هدایت مستقیم او آموزش می‌دیدند، فوق‌العاده جالب است. همه‌ی آن‌ها بیش از هر چیز سادگی و وضوحی را به یاد می‌آوردند که لنین با آن اصول دکترین مارکس را تبیین می‌کرد.لنین با عطوفتی فراوان آن کارگران پیشرو را آموزش می‌داد و دانش خود و ایمان نامحدودش به پیروزی طبقه‌ی کارگر را به آنان منتقل می‌کرد. لنین این پیوند با کارگران را در تمام فعالیت‌های بعدی‌اش حفظ کرد. شنوندگان او در این حلقه‌ها، بعدها به خبرنگاران فعال نشریه «ایسکرا» و همکاران وفادار لنین در ایجاد حزب تبدیل شدند که اغلب مسئولیت‌های مستقیم او را اجرا می‌کردند. یکی از این شاگردان لنین، کارگر انقلابی «ایوان بابوشکین» بود که در اوایل سال ۱۹۰۶ توسط ژنرال‌های تزاری تیرباران شد.