💢 نتایج مطالعه انتقادی نظریات بدیل شریعت حداکثریهرچند مساعی فکری صورت‌گرفته در این باب، قابل تأمل و در خور اعتناست، لیکن این رویکردها با چالش‌ها و مناقشات بنیادینی نیز مواجه‌اند که به‌اجمال می‌توان به موارد ذیل اشاره نمود: 1. غفلت از کثرت قرائات و تمرکز گزینشی بر برخی تفاسیر: علی‌رغم وجود طیف وسیعی از تفاسیر و قرائات از فقه و شریعت، این جریان فکری غالباً از پرداختن به این تنوع و تکثر غفلت ورزیده و تحلیل خود را به نقد یا بازتفسیر آنچه «قرائت رسمی» یا مسلط می‌پندارند، محدود ساخته‌اند. 2. تعمیم‌های شتاب‌زده و استقراء ناقص: در پاره‌ای از استدلال‌های ارائه‌شده، شاهد جهش از مقدمات جزئی و مبتنی بر استقرائی ناقص به نتایج کلی و تعمیم‌یافته هستیم، بدون آنکه مبانی منطقی و شواهد کافی برای چنین تعمیم‌هایی اقامه گردد. 3. غفلت از ارزیابی پیامدهای سلبیِ نظریاتِ بدیل: هرچند نیتِ اصلاح و برون‌رفت از معضلات موجود، امری قابل تقدیر است، لیکن ضروری است که پیامدهای احتمالیِ نظریاتِ جایگزین نیز مورد مداقه و سنجش دقیق قرار گیرد. چه بسا راه‌حل پیشنهادی، خود، در درازمدت واجد پیامدهای نامطلوب‌تر و معضلات پیچیده‌تری برای حیات فردی و اجتماعی انسان باشد. به‌نظر می‌رسد این جریان فکری، آن‌چنان‌که باید، نظریات بدیل خود را در بوتهٔ نقد همه‌جانبه و ارزیابیِ پیامدها قرار نداده و کارآمدی آن‌ها را از زوایای مختلف نسنجیده است. 4. تقدیس یا پذیرش غیرانتقادیِ «جهان معاصر»: یکی از آسیب‌های قابل‌توجه در برخی رویکردهای نواندیشانه، نوعی مرعوبیت یا تسلیم غیرانتقادی در برابر «جهان معاصر» و دستاوردهای مدرنیته است. متفکر اصیل، همان‌گونه که میراث گذشته (تراث) را با نگاهی نقادانه می‌کاود، می‌بایست جهان معاصر و مبانی مدرنیته را نیز فارغ از هیمنه و جاذبه‌های ظاهری، به تیغ نقد بکشد. این در حالی است که گاه مشاهده می‌شود تمام تیغ تیز نقد، متوجه میراث فکری و دینی شده و جهان معاصر، امری مفروض، بی‌نقص و یا الگویی تغییرناپذیر و محتوم تلقی می‌گردد. 5. به حاشیه راندن یا نادیده گرفتن نصوص دینی (کتاب و سنت): یکی دیگر از نقاط چالش‌برانگیز در این دیدگاه‌ها، به حاشیه راندن یا کم‌توجهی به نصوص دینی در بحث از قلمرو شریعت و کارکردهای آن است. 6. تناقض یا گزینش‌گری در به‌کارگیری اصول هرمنوتیکی: شیوهٔ تعامل این جریان با مباحث هرمنوتیکی، گاه شائبهٔ نوعی گزینش‌گری، تناقض یا عدم انسجام روش‌شناختی را پدید می‌آورد. به‌عنوان نمونه، مشاهده می‌شود که اندیشمندانی چون سروش و شبستری، در استناد به آثار متقدمانی نظیر غزالی برای تأیید دیدگاه‌های خود، آن حساسیت و تأکیدی را که بر «صمت متن» یا «مرگ مؤلف» در مواجهه با نصوص دینی اولیه (قرآن و سنت) دارند، در قبال کلام غزالی یا دیگر متفکران همسو با خود بروز نمی‌دهند. چنین رویکرد دوگانه‌ای، با بسیاری از نظریات هرمنوتیکی معاصر که بر نوعی «مشارکت»، «گفتگو» یا «امتزاج افق‌ها» میان متن، مؤلف و مفسر تأکید دارند، نیز در تعارض به‌نظر می‌رسد. تأکید افراطی بر «مرگ مؤلف»، بیش از آنکه به اصلاح دینیِ سازنده و پویا رهنمون شود، به گسست از مبانی و اصول معرفتیِ دین منجر می‌گردد.📚بریده‌ای از کتاب «فراسوی شریعت حداکثری؛ نقد نظریات بدیل و طرح الگوی نوین»