اگر ارانوس اصلی‌ترین تجلّی قرن بیستم دین‌گرایی بود، پارادایم روشنگری جایگزین در دهه‌های قبل و بعد از جنگ جهانی دوم توسّط یک مکتب فلسفی که با مؤسّسۀ تحقیقات اجتماعی در فرانکفورت مرتبط بود و به‌عنوان نظریۀ انتقادی یا مکتب فرانکفورت شناخته می‌شد، ادامه یافت. این نظریه که بر پایۀ انگاشت‌های مارکسیستی بنا شده و عمدتاً تحت‌الشعاع روشنفکران یهودی بود، پس از 1945 پرستیژ اخلاقی بالایی پیدا کرد و فهم آن از تمامیت‌گرایی حتّی پس از افشای کامل وحشت استالینیستی به عموم غربی‌ها در خلال جنگ سرد با انتشار «مجمع‌الجزایر گولاگ» سولژنیتسین در سال 1973، همچنان در آلمان و ایالات متحده به‌ شدت مسلّط باقی ماند. تاریخِ چگونگی تأثیرگذاری نظریۀ انتقادی بر ادراک «باطنی‌گرایی غربی» در میان روشنفکران پس از جنگ جهانی دوم، به‌ ویژه در آلمان، نیازمند یک مطالعۀ سترگ است؛ اما برای موضوعات فعلی ما کافی است اشاره کنیم که فرضیات بنیادی نظریه‌پردازان انتقادی دربارۀ مفاهیمی مانند «جادو» یا «خفیه‌گرایی» هیچ‌گونه اصالت نظری ندارند، بلکه مستقیماً از رویکرد «سطل زباله‌ای» روشنگری گرفته شده‌اند.#نشر_حکمت_کلمهاگر ارانوس اصلی‌ترین تجلّی قرن بیستم دین‌گرایی بود، پارادایم روشنگری جایگزین در دهه‌های قبل و بعد از جنگ جهانی دوم توسّط یک مکتب فلسفی که با مؤسّسۀ تحقیقات اجتماعی در فرانکفورت مرتبط بود و به‌عنوان نظریۀ انتقادی یا مکتب فرانکفورت شناخته می‌شد، ادامه یافت. این نظریه که بر پایۀ انگاشت‌های مارکسیستی بنا شده و عمدتاً تحت‌الشعاع روشنفکران یهودی بود، پس از 1945 پرستیژ اخلاقی بالایی پیدا کرد و فهم آن از تمامیت‌گرایی حتّی پس از افشای کامل وحشت استالینیستی به عموم غربی‌ها در خلال جنگ سرد با انتشار «مجمع‌الجزایر گولاگ» سولژنیتسین در سال 1973، همچنان در آلمان و ایالات متحده به‌ شدت مسلّط باقی ماند. تاریخِ چگونگی تأثیرگذاری نظریۀ انتقادی بر ادراک «باطنی‌گرایی غربی» در میان روشنفکران پس از جنگ جهانی دوم، به‌ ویژه در آلمان، نیازمند یک مطالعۀ سترگ است؛ اما برای موضوعات فعلی ما کافی است اشاره کنیم که فرضیات بنیادی نظریه‌پردازان انتقادی دربارۀ مفاهیمی مانند «جادو» یا «خفیه‌گرایی» هیچ‌گونه اصالت نظری ندارند، بلکه مستقیماً از رویکرد «سطل زباله‌ای» روشنگری گرفته شده‌اند.#نشر_حکمت_کلمه