‌🟥 انتشار کتاب «قرآنِ آغازین در مکه: انتظار آخرالزمانی در سپیده‌دم اسلام» 🔵اثر ریموند فرین، انتشار

‌🟥 انتشار کتاب «قرآنِ آغازین در مکه: انتظار آخرالزمانی در سپیده‌دم اسلام» 🔵اثر ریموند فرین، انتشارات کمبریج، ۲۰۲۶Farrin, Raymond K. The Early Qur'an in Mecca: Apocalyptic Expectation at the Dawn of Islam. Cambridge: Cambridge University Press, 2026.ریموند فَرین، استاد مطالعات عربی، در کتاب جدید خود با بهره‌گیری از روش‌های آماری، سبک‌شناختی و تحلیل ادبی قرآن، می‌کوشد لایه‌های نخستین متن قرآن را بازسازی کند و فضای فکری سال‌های آغازین دعوت پیامبر در مکه را از نو ترسیم نماید.⬇️ دریافت صفحات آغازین کتاب در کتابخانه‌ٔ انعکاس‌▶️ ویدئوی ارائهٔ مختصر ایده و روش کتاب توسط نویسندهنویسنده با الهام از دیدگاه‌های پژوهشگرانی چون فرد دانر و آنگلیکا نویورت، این کتاب را نگاشته است تا شکل‌گیری ساختاری و موضوعی قرآن در پنج سال نخست بعثت پیامبر را در مکه بررسی کند. فرین «قرآن آغازین مکی» را به‌عنوان یک دورهٔ نسبتاً مستقل تعریف می‌کند و معتقد است این دورهٔ تقریباً پنج سال نخست وحی را دربر می‌گیرد. هدف اصلی وی این است که پیام قرآن را در این دوره، مستقل از پیام سوره‌های بعدی تحلیل کند. او همچنین استدلال می‌کند که لایهٔ اولیهٔ «قرآن» بسیار زودتر از آنچه تاکنون تصور می‌شده، در همان دورهٔ ۵ سالهٔ آغازین، به عنوان یک «کتاب مقدس» شکل گرفت.فرد دانر، استاد سرشناس تاریخ خاور نزدیک دانشگاه شیکاگو دربارهٔ کتاب می‌نویسد:کتاب قرآنِ آغازین در مکه اثر ریموند فارین پژوهشی ممتاز است که با ژرف‌اندیشی و نهایت روشنی نگاشته شده است. نویسنده با مهارت از طیف گسترده‌ای از پژوهش‌های پیشین بهره می‌گیرد، به حضور اندیشه‌های آخرالزمانی در قرآن توجهی جدی نشان می‌دهد و قوی‌ترین استدلالی را که تاکنون برای تعیین زمان‌بندی سوره‌های قرآن بر پایهٔ سبک‌سنجی دیده‌ام ارائه می‌کند. من سال‌ها نسبت به این فرضیه تردید داشته‌ام، اما اکنون ناچارم در دیدگاه خود تجدیدنظر کنم. این کتاب اثری مهم است که شایستهٔ توجه همهٔ پژوهشگران و دانشجویان قرآن است. (منبع: سایت ناشر)فرین در ابتدا توالی نزول سوره‌ها را بر اساس سنجه‌ای آماری به‌نام «میانگین طول آیه» (MVL) تعیین می‌کند: طول آیات هر سوره را برحسب تعداد حروف اندازه می‌گیرد؛ روشی که مهدی بازرگان با شمارش دستی واژه‌ها آغاز کرد و بهنام صادقی و نیکلای ساینای با محاسبات رایانه‌ای ادامه دادند (ارائهٔ مرتبط صادقی در مدرسهٔ انعکاس) و نشان دادند طول متوسط آیه قوی‌ترین شاخص توالی نسبی سوره‌هاست، چون آیات هرچه به دوران متأخرتر نزدیک می‌شوند بلندتر می‌شوند. فرین نخست آیاتی را که خیلی طولانی‌تر از سیاق خود هستند و روند تدریجی افزایش طول آیات را مخدوش می‌کنند -جمعاً ۳۶ آیه - کنار می‌گذارد و آن‌ها را افزوده‌های متأخر مدنی به سوره‌های مکی می‌داند. سپس او با مرتب‌کردن سوره‌ها از کوتاه‌ترین سوره به بلندترین، متوجه جهشی ناگهانی در طول آیات، درست پس از پنجاهمین سوره (حجر) می‌شود؛ چنان‌که گویی وقفه یا گذاری در روند وحی رخ داده است — یافتۀ آماری‌ای که شواهد ادبی نیز از آن پشتیبانی می‌کنند.فرین با اتکا به شواهد گوناگون، از جمله استدلال نویورت دربارۀ سورۀ حجر، یعنی سورۀ پنجاهم در ترتیب او (که در این سوره نشانه‌های خودارجاعانه‌ای به رسمیت‌یافتن وحی به‌سان یک «کتاب» را می‌بیند) به این نتیجه می‌رسد که قرآن آغازین متشکل است از پنجاه سورۀ زیر، که سه سورۀ پایانی آن -به‌ترتیب- عبارت‌اند از: فاتحه، اخلاص و حجر؛ اما پیامبر به هنگام ارائۀ این پنجاه سوره در قالب یک کتاب (قرآن آغازین) در مکه، با قرار دادن سورۀ فاتحه در آغاز و قرار دادن سورۀ اخلاص در پایان، دست به‌نوعی چیدمان و «قاب‌بندی» زده است — چیدمانی که در آن، با یک «کتاب» سروکار داریم که با یک نیایش (سورۀ فاتحه) آغاز می‌شود، در سورۀ حجر «کتاب»بودگی آن تأیید می‌شود و نهایتاً، با بیانی اعتقادی دربارۀ توحید (سورۀ اخلاص) پایان می‌یابد.این ۵۰ سوره به ترتیب عبارت‌اند از:۱. انشراح| ۲. عصر| ۳. بروج| ۴. مدثر| ۵. عبس| ۶. قریش| ۷. تکویر| ۸. علق| ۹. اعلی| ۱۰. بلد| ۱۱. قارعه| ۱۲. غاشیه| ۱۳. شمس| ۱۴. کوثر| ۱۵. لیل| ۱۶. طارق| ۱۷. عادیات| ۱۸. نبأ| ۱۹. تین| ۲۰. تکاثر| ۲۱. ضحی| ۲۲. نجم| ۲۳. همزه| ۲۴. مسد| ۲۵. مرسلات| ۲۶. نازعات| ۲۷. انفطار| ۲۸. واقعه| ۲۹. انشقاق| ۳۰. فجر| ۳۱. قیامت| ۳۲. ماعون| ۳۳. فیل| ۳۴. مطففین| ۳۵. زلزال| ۳۶. صافات| ۳۷. حاقه| ۳۸. معارج| ۳۹. الرحمن| ۴۰. شعراء| ۴۱. قلم| ۴۲. ذاریات| ۴۳. قدر| ۴۴. دخان| ۴۵. طور| ۴۶. مزمل| ۴۷. قمر| ۴۸. فاتحه| ۴۹. اخلاص| ۵۰. حجرنویسنده استدلال می‌کند که وقتی این وحی‌ها در پایان سال ۵ بعد از بعثت، به وضعیت یک کتاب یا متن مقدس (Scripture) رسیدند، سوره فاتحه و اخلاص به عنوان یک «قاب» (Frame) عمل کردند تا مجموعه‌ای از تعالیم اخلاقی و انذارهای آخرالزمانی را در بر بگیرند. چیدمان این «کتاب نخستین» به این ترتیب زیر است:سوره فاتحه به عنوان نماز آغازین یا مقدمه‌ای برای کل مجموعه.بدنه اصلی (متن داخلی) شامل ۴۸ سوره (از شماره ۱ تا ۴۷ در لیست بالا + سوره حجر).سوره اخلاص به عنوان پایان‌بخش (خاتمه)نکتهٔ جالب این است که در این بازسازی، سوره‌هایی مانند رحمن، شعراء، ذاریات، دخان، طور و حجر نیز هنوز جزو «قرآن آغازین» محسوب می‌شوند؛ در حالی که در بسیاری از تقسیم‌بندی‌های رایج، این سوره‌ها معمولاً به مراحل متأخرتر مکی نسبت داده می‌شوند. فرین نتیجه می‌گیرد این هستهٔ پنجاه‌تایی -آکنده از پیام‌هایی درباره قیامت- طی این دورهٔ پنج ساله در مکه به‌صورت واحدی مستقل و تقریباً تمام‌شده شکل گرفت و قرآن را زودتر از تصور رایج به جایگاه یک متن مقدس رسانید؛ سپس در سال‌های بعد، هم در مکه و هم مدینه (حدود ۷ قبل از هجرت تا ۱۱ هجری | ۶۱۵ تا ۶۳۲ میلادی)، سوره‌های دیگری بر آن افزوده شده است. فارین این هستهٔ آغازین را قرآن آغازین می‌نامد و در ادامهٔ فصل‌های کتاب، پیام این هسته را در بستر عربستان باستان متأخرِ و در تعامل با اندیشه‌های یهودی و مسیحی هم‌روزگار دربارهٔ روز واپسین بررسی می‌کند.🗂 مروری بر محتوای فصل‌های کتاب۱. سبک‌سنجی و پالایش گاه‌شمار قرآنی: مروری بر سنت دیرینه‌ی مسلمانان و خاورشناسان در تعیین توالی نزول سوره‌ها؛ سپس با معیار طول متوسط آیات، پنجاه سورهٔ آغازین شناسایی می‌شوند.۲. زمینهٔ تاریخی و الهیاتی (۱) با تکیه بر مفهوم «باستان متأخر»، گذار تدریجی به یکتاپرستی در سده‌های پیش از اسلام، اوج‌گیری روحیهٔ آخرالزمانی با نزدیک‌شدن به هزارهٔ هفتم تقویم آفرینش، و بررسی جایگاه عربستان به‌عنوان همسایهٔ تأثیرپذیر از تمدن‌های ایران و روم شرقی.۳. زمینهٔ تاریخی و الهیاتی (۲) بحثی دربارهٔ اعتبار نسبی منابع مکتوب و شفاهی زندگی پیامبر، از جمله احتمال کتابت قرآن در همان زمان بر پوست؛ در کنار مروری بر رویدادهای بزرگ منطقه‌ای در ۵ سال نخست رسالت پیامبر، مانند جنگ‌های ساسانی-بیزانس، که به گمان نویسنده در مکه بازتاب داشته‌اند.🔵 نویسنده در چهار فصل بعد، قرآن آغازین را به چهار دورهٔ زمانی تقسیم می‌کند و سوره‌های مرتبط با هر دوره را به طور جداگانه تحلیل می‌کند:۴. نخستین وحی‌ها: بررسی ۲۱ سورهٔ اول با کوتاه‌ترین آیات، که به احتمال زیاد نخستین وحی‌ها بوده‌اند: آغاز وحی، اشاره به پیامبران بایبلی و شخصیت‌های عربی، توصیف بهشت و دوزخ، نشانه‌های الهی در طبیعت، نابرابری اجتماعی مکه، و مسئولیت فردی هر انسان.۵. رویارویی: تحلیل ۱۴ سورهٔ بعدی، که با خوانشی دقیق از سورهٔ نجم و رؤیای عرش الهی آغاز می‌شود؛ تقابل صریح‌تر میان توحید و شرک، تأکید فزاینده بر نزدیکی پایان جهان، و نشانه‌هایی از افزایش تدریجی پیروان پیامبر در آن دیده می‌شود.۶. تفکیک انسان و جن: تحلیل ۷ سورهٔ بعد که در پاسخ به اتهام مشرکان مبنی بر الهام‌گیری وحی از جن، خاستگاه الهی قرآن و تمایز انسان و جن را روشن می‌کنند؛ در کنار افزایش ارجاع به روایات تاریخی و فهرست فضایل مؤمنان که از شکل‌گیری هویتی مستقل برای جامعهٔ نوپای پیرامون پیامبر خبر می‌دهد.۷. در انتظار «ساعت»: تحلیل واپسین‌گروه از سوره‌های قرآن آغازین، که با نزدیک‌شدن شمار وحی‌ها به پنجاه، لحن خودارجاعی قرآن پررنگ‌تر می‌شود؛ استناد به داستان‌های موسی به عنوان الگوی مشابهی برای حوادث دوران مکه دیده می‌شود، سبکی تازه در آغاز سوره‌ها شکل می‌گیرد (حروف مقطعه)، و به رویدادی نجومی (سال ۶۱۴) و فاجعه‌ای در بیت‌المقدسِ آن‌زمان اشاره می‌شود. نتیجه‌گیری: جمع‌بندی دو استدلال اصلی کتاب: ۱) شکل‌گیری زودهنگام قرآن به‌مثابه یک کتاب مقدس در همان ۵ سال نخست مکه، شامل حدود ۵۰ سوره، که به‌عنوان کهن‌ترین لایهٔ قرآن قابل شناسایی است، ۲) پیام محوری قرآن در کهن‌ترین لایۀ خود متضمن هشداری دربارۀ «ساعت» و داوری الهی است. مرور این لایه حکایتگر آن است که پیامبر [ص] در این پنج سال مسیری را طی می‌کند که از دریافت‌کنندهٔ تنهای وحی شروع شده و به رهبر جماعتی کوچک و همچنان حاشیه‌ای در مکه خاتمه می‌یابد.‌▶️ ویدئوی ارائهٔ «ارزیابی کمی و موضوعی قرآن آغازین در مکه» از نویسندهٔ کتاب⭐️ معرفی دیگر از همین کتاب در کانال اوراق ناتمام ⭐️معرفی نویسندهنویسنده، ریموند کی. فرین، دکترای مطالعات خاورنزدیک را از دانشگاه کالیفرنیا در برکلی گرفته و زبان عربی را نیز در قاهره آموخته است. او استاد و رئیس پیشین گروه زبان عربی در دانشگاه آمریکایی کویت است و به پژوهش‌های پیشگام دربارهٔ تقارن ساختاری و سبک‌شناسی قرآن شهرت دارد؛ او پیش‌تر دو کتاب دربارهٔ شعر کلاسیک عربی و ساختار قرآن منتشر کرده بود.#انعکاس_کتاب@inekas