﻿باسمه تعالی"تشریح مفاهیم صفحه ۱۷۹ قرآن کریم"1⃣ در روایت است که پیامبر (ص) در روز بدر، مشتی سنگریزه یا خاك را بر گرفت و به سمت مشرکان پرتاب کرد و گفت: «زشت باد این صورت ها» و به دنبال آن، مشرکان شکست خوردند. بعضی احتمال داده اند که مراد از تیرانداختن در آنجا اداره امور جنگ و طراحی برنامه های آن باشد. به هر حال باید توجه داشت که مشیت الهي سبب تمام سبب هاست. بنابراین برای اینکه مسلمانان امداد غیبی الهی را در این جنگ فراموش نکنند و به کشتن دشمنان توسط خود افتخار نکنند در آیه ۱۷ می فرماید: شما آنان را نکشتید، بلکه خدا آنان را کشت؛ و آنگاه که (تو ای پیامبر خاک و ریگ به صورت آنها) پاشیدی تو نباشيدی بلکه خدا بود که پاشید (تا آنان را هلاك سازد) و تا مؤمنان را از سوی خود به خوبی بیازماید، همانا خدا شنوای داناست. در ادامه با عبارت (ذلکم) در آیه ۱۸ نشان می دهد که عنایت خدا درباره مؤمنان همین بود، و (بدانید که) خدا سست کننده نیرنگ کافران است.2⃣ اینکه خطاب آیه ۱۹ مشرکان شکست خورده در جنگ بدر است یا مسلمانان پیروز و دست یافته بر غنایم جنگی است بین مفسران اختلاف نظر وجود دارد، اما احتمال اول مناسب تر به نظر می رسد و پیوند این آیه با آیات قبل را به خوبی نشان می دهد. بنابراین دستور آیه در خطاب با مشرکان چنین است: اگر پیروزی (آیین حق) می خواستید، اینك آن پیروزی به شما رسید (پس به آن بگروید)، و اگر (از دشمنی) دست بردارید برای شما بهتر است، و اگر بازگردید ما نیز باز می گردیم، و گروه شما هر چند زیاد باشد برای شما کاری نمی کند و (بدانید که) خدا با مؤمنان است.3⃣ در آیات ۲۰ تا ۲۵ یکسری دستوراتی به مومنان درباره نحوه برخورد صحیح با پیامبر (ص) به شرح زیر صادر می شود:دستور اول: خدا و پیامبر او را اطاعت کنید و از او روی نگردانید‌ در حالی که (ندایش را) می شنوید (آیه ۲۰).دستور دوم: مانند کسانی (منافقان یا گروهی از یهودیان یا مشرکان عرب) نباشد که گفتند: شنیدیم، در حالی که آنان نمی شنوند. بی گمان بدترین جنبندگان نزد خدا این کران و لالانی هستند که خرد نمی ورزند. و اگر خدا خیری در آنان سراغ می داشت شنوایشان می ساخت، و اگر آنان را شنوا می کرد، باز هم (از سر لجاجتشان) با حالت اعراض (به حق) پشت می کردند (آیات ۲۱ تا ۲۳). توجه ۱. درباره افرادی که تربیت الهی انبیا را نمی پذیرند و دل را تسلیم حق نمی کنند، تعبیرات مختلفی در قرآن کریم به کار رفته است:الف) مردگان هستند (روم، ۵۲).ب) چهارپایان هستند (اعراف، ۱۷۹؛ محمد، ۱۲).ج) بدتر از چهارپایان هستند (اعراف، ۱۷۹).د) بدترین جنبدگان هستند (انفال، ۲۲).توجه ۲. افراد لجوج در قرآن کریم چند دسته هستند:الف) گروهی حاضر به شنیدن حق نیستند (فصلت، ۲۶).ب) گروهی حق را می شنوند ولی به آن ریشخند می زنند (انفال، ۳۱).ج) گروهی حق را می شنوند و می فهمند ولی آن را تحریف می کنند (نساء، ۴۶).د) گروهی به خاطر دلبستگی های شدید، حسادت ها و قساوت ها قدرت تشخیص حق را ندارند (مائده، ۱۳).دستور سوم: هنگامی که خدا و پیامبرش شما را به چیزی دعوت می کنند که به شما حیات (فکری) می بخشد، (دعوتشان را) اجابت کنید، و بدانید که خدا میان آدمی و دلش حایل می شود، و اینکه فقط به سوی او محشور می شوید (آیه ۲۴). توجه ۳. در قرآن کریم حیات اقسام مختلفی دارد:الف) حیات گیاهی: خداوند زمین را زنده می کند (حدید، ۱۷).ب) حیات حیوانی: خداوند مردگان را زنده می کند (فصلت، ۳۹).ج) حیات فکری: حیات بخش انسان در تمام زمینه های عقلی، معنوی، اخلاقی و اجتماعی است (انعام، ۱۲۲؛ انفال، ۲۴).د) حیات ابدی: در رستاخیز تحقق می یابد و آدمی همواره درباره آن افسوس می خورد (نحل، ۹۷).تذکر ۴. در اینکه خدا میان انسان و قلب او حایل می شود، میان مفسران اختلاف است. گفته شده است که اشاره به نزدیکی خدا به انسان دارد (ق، ۱۶). یکی از مصادیق حایل شدن خدا بین انسان و دلش، موضوع محو و اثبات است. محو کفر و اثبات ایمان؛ محو غفلت و شک و تثبیت تذکر و یقین. از طرفی ممکن است حایل شدن خدا بین انسان و دلش کنایه از مرگ آدمی باشد، زیرا خدا میان انسان و روح و قلب او به وسیله مرگ جدایی می اندازد.دستور چهارم: از فتنه ای که تنها به ستمکارانتان نمی رسد (ہلکه همه را برخواهد گرفت) برحذر باشید، و بدانید که خدا سخت کیفر است (آیه ۲۵).تذکر ۵. از مصادیق فتنه در اینجا می توان به بلا و مصیبت های اجتماعی؛ عدم اطاعت از پیامبر؛ فساد و فحشا؛ سکوت و ترک امر به معروف و نهی از منکر اشاره کرد. مراد از پرهیز از فتنه ها در اینجا عزلت و کناره گیری نیست، بلکه طبق حکمت ۱ نهج البلاغه هوشیاری و توجه کامل انسان نسبت به مسایلی است که باعث بروز فتنه ها می شود.التماس دعا: دکتر حسن امیری اوغانکرج؛ جمعه ۲۵ شهریور ۱۴۰۱@HolyQuranConcepts