در فلسفه اولی و علم الهی، موضوع «موجود بما هو موجود» است. برخی از عرفا گفتنداند: هیچ موجودی در این ج

در فلسفه اولی و علم الهی، موضوع «موجود بما هو موجود» است. برخی از عرفا گفتنداند: هیچ موجودی در این جهان نیست مگر این که یک مشرک آن را عبادت و ستایش می‌کند. دلیل این امر آن است که انسان خود را و آن چه آن را دوست می‌دارد ستایش می‌کند و بنده آن می‌شود. بنابراین مشرک بودن فقط به این نیست که ماه و خورشید یا ستاره‌ها مورد پرستش واقع شوند. شمار اشخاص خودپرست به هیچ وجه اندک نیست و این اشخاص از کسانی که ماه و خورشید یا ستاره‌ها را می‌پرستند بدتر و خطرناک‌تر هستند. چون این اشخاص در واقع برای کسانی که اهل حقیقت‌اند مانند درندگان و چهارپایان و شیاطین هستند. «أأربابٌ متفرقون خیرٌ أم الله الواحد القهار» (یوسف - ۳۹)راه رهایی از شیاطین و دزدان، طریق معرفت و آگاهی است که «المعرفه بذر المشاهده بعد الموت و هو الحکیم»، یعنی شناخت و آگاهی در این دنیا بذری است و میوه آن پس از مرگ ظاهر و آشکار می‌شود.بخش سیزدهم کتاب جستارهای فلسفی در تفسیر معنیغلامحسین ابراهیمی دینانی