دیکتاتوری اپوزیسیونگاهی یک دیکتاتوری پنهان وجود دارد، بی‌آنکه قدرت رسمی یا ابزار حکومتی داشته باشد. اسمش را می‌شود گذاشت «دیکتاتوری اپوزیسیون». در ظاهر همه‌چیز آزاد است، اما در عمل قانونی نانوشته بر فضا حاکم است: باید همیشه و در هر شرایطی علیه حکومت باشی. نه با نگاهی منصفانه؛ بلکه به‌طور مطلق و بی‌وقفه مخالف.قاعده ساده است: هرچه گفتی باید در مسیر سیاه‌نمایی باشد. باید مدام بگویی اوضاع خراب است، هیچ چیز درست نمی‌شود، هیچ امیدی وجود ندارد. اگر لحظه‌ای از این ریتم فاصله بگیری و حتی اشاره کنی که چیزی می‌تواند بهتر شود، یا فلان تصمیم شاید به سود مردم باشد، ناگهان از همه‌سو هجوم می‌آید. تو را به بی‌منطقی و سازشکاری متهم می‌کنند، انگار که یک‌شبه از منتقدِ دلسوز به مدافعِ متعصب بدل شده‌ای.فرقی ندارد کی باشی، چه نیتی داشته باشی، یا سال‌ها عمرت را صرف چه کرده باشی. حتی اگر عمری نقد سازنده کرده باشی، کافی است یک‌بار حرفی بزنی که بیرون از این خط قرمز باشد؛ همان‌جا از صف بیرونت می‌کنند. کسی هم زحمت نمی‌دهد حرفت را کامل گوش کند. تو در قالبی قرار می‌گیری که از پیش ساخته‌اند: «مدافع حکومت».این دیکتاتوری ابزارش برچسب است و حذف. با یک اتهام سنگین، با یک جمله تحقیرکننده، فضای بحث را می‌بندد. گفت‌وگو جایش را به شعار می‌دهد و امید جایش را به یأس. نتیجه آن است که نقد واقعی، یعنی نقدی که می‌خواهد چیزی را اصلاح کند و راهی پیش پای جامعه بگذارد، به حاشیه رانده می‌شود.چنین فضایی در نهایت خودِ اپوزیسیون را هم ضعیف می‌کند. چون مخالفتی که فقط بر ویرانی تکیه کند و هیچ افقی برای ساختن نداشته باشد، سرانجام به بن‌بست می‌رسد. جامعه نیازمند فضایی است که در آن بتوان هم نقد کرد و هم پیشنهاد داد، هم به کاستی‌ها اشاره کرد و هم به امکان‌ها. بدون وجود چنین فضایی، دیکتاتوری اپوزیسیون کم‌کم به همان قفسی تبدیل می‌شود که ادعا می‌کند می‌خواهد بشکند.t.me/drhamidghanbari