وقتی علم ژنتیک به میدان منازعه هویتی کشیده می‌شود؛ نقدی بر پژوهش دکتر احسان شاه‌قاسمی درباره پان‌ترک

وقتی علم ژنتیک به میدان منازعه هویتی کشیده می‌شود؛ نقدی بر پژوهش دکتر احسان شاه‌قاسمی درباره پان‌ترکیسم در فضای دیجیتال✍🏻امیرمعین شمسایی پژوهش دکتر احسان شاه‌قاسمی با عنوان «پان‌ترکیسم در بحران: آزمایش ژنتیک و فروپاشی هویت قومی ترکی در گفتمان دیجیتال ایرانیان» نشان می‌دهد که چگونه پیشرفت‌های علمی در حوزه ژنتیک، فراتر از محیط آزمایشگاه، به ابزاری برای بازتعریف هویت‌های ملی و تقابل‌های ایدئولوژیک در فضای مجازی تبدیل شده است. این مطالعه که به بررسی واکنش کاربران شبکه اجتماعی ایکس (توئیتر سابق) نسبت به نتایج وایرال‌شده آزمایش‌های DNA شهروندان ترکیه می‌پردازد، فصلی جدید در درک نسبت میان «زیست‌سیاست» و «ناسیونالیسم دیجیتال» گشوده است.ژنتیک به میدان تازه‌ای برای منازعه بر سر هویت تبدیل شده استبرای درک ابعاد بحرانی که این پژوهش به آن اشاره دارد، باید ابتدا ماهیت ایدئولوژی پان‌ترکیسم را واکاوی کرد. بر اساس این مطالعه، پان‌ترکیسم نه یک واقعیت تاریخی ازلی، بلکه یک «اختراع مدرن» متعلق به اواخر قرن نوزدهم است که توسط روشنفکرانی چون ضیا گوک‌آلپ با الگوبرداری از مدل‌های اروپایی بنا شد. این تفکر بر اصالت «خون» تأکید داشت و ادعا می‌کرد تبار ترک‌ها به صورت خالص و بدون انقطاع از آسیای مرکزی تا آناتولی امتداد یافته است.در اوایل جمهوری ترکیه، این اسطوره‌شناسی با حمایت دولت در قالب «تز تاریخ ترکی» نهادینه شد و حتی از علوم کاذبی چون جمجمه‌سنجی برای اثبات برتری نژادی استفاده گردید. با این حال، پژوهش دکتر شاه‌قاسمی تأکید می‌کند که بزرگ‌ترین خطای این جریان، یکی دانستن «زبان» با «تبار بیولوژیکی» است. داده‌های ژنتیک مدرن نشان می‌دهند که مردم ترکیه امروزه بیشتر با جمعیت‌های مدیترانه و خاورمیانه خوشه‌بندی می‌شوند و سهم تبار آسیای مرکزی در آن‌ها بسیار ناچیز است. این واقعیت نشان می‌دهد که زبان ترکی از طریق سلطه نخبگان و جذب فرهنگی گسترش یافته است، نه مهاجرت انبوه نژادی.این پژوهش با رویکردی ترکیبی، ۱۰۷۳ پست منحصربه‌فرد را که در واکنش به ویدیوهای آزمایش DNA منتشر شده بودند، تحلیل کرده است. بررسی توزیع کلمات نشان داد که اکثر این پیام‌ها بسیار کوتاه، بین پنج تا ۱۰ کلمه، هستند که بازتاب‌دهنده ماهیت کنایه‌آمیز و ضربتی فضای توئیتر است.دکتر شاه‌قاسمی برای کشف الگوهای پنهان در این حجم از داده، از مدل‌سازی موضوعی LDA استفاده کرده است. این الگوریتم هوشمند با بررسی هم‌زمانی کلمات، موضوعات محوری بحث‌ها را شناسایی می‌کند. پژوهشگر با استفاده از معیارهای فنی مانند «ضریب انسجام»، ۱۵ خوشه موضوعی اصلی را از میان داده‌ها استخراج کرد که تصویری از تقابل‌های هویتی کاربران ارائه می‌دهد.یک داده علمی واحد می‌تواند روایت‌های کاملاً متفاوتی از هویت تولید کندتحلیل داده‌ها نشان‌دهنده یک بحران هویتی عمیق است که در چندین سطح نمایان شده است. «فروپاشی هویت قومی» بزرگ‌ترین خوشه پژوهش است که با ۳۹۹ پست، بیشترین سهم را در داده‌ها دارد. این خوشه نشان‌دهنده لرزه‌ای است که شواهد ژنتیکی در باورهای نژادی ایجاد کرده‌اند؛ جایی که کاربران با دیدن نتایجی در تضاد با اسطوره‌هایشان، دچار نوعی مقاومت عاطفی شدید می‌شوند.یکی از یافته‌های محوری این مطالعه، تفاوت در رفتار کاربران ایرانی و پان‌ترک‌ها است. کاربران فارسی‌زبان از این نتایج با «اعتماد به نفس» استقبال کرده و از آن به عنوان ابزاری برای ابطال ادعاهای رقیب استفاده کردند، زیرا این داده‌ها را تأییدی بر درک تاریخی خود می‌دیدند.تحلیل احساسات نیز نشان می‌دهد که حدود ۴۴ درصد پست‌ها لحنی خنثی و کنایه‌آمیز داشته‌اند. در حالی که حدود ۲۷ درصد کاربران، عمدتاً ایرانیان، احساساتی چون «خوشحالی» را بروز دادند، ۲۸ درصد دیگر، عمدتاً پان‌ترک‌ها، در طبقه «خشمگین و بسیار خشمگین» قرار گرفتند. این یافته‌ها نشان می‌دهد که احساسات در فضای دیجیتال می‌توانند به ابزاری برای مرزبندی‌های هویتی تبدیل شوند.برای دیدن ادامه مطلب کلیک کنید