از سیاست طبقاتی تا سیاست هویتپیکار هویت‌طلبی علیه ایران(بخش ۱ از ۲) موضوع «هویت»، از نیمهٔ دوم سدهٔ بیستم، در مغرب‌زمین، رفته‌رفته به عنصر منازعه در میدان عمل و نیز در مطالعات نظری معطوف به عمل سیاسی بدل شد. از پی آن، در دهه‌های اخیر، شبح «سیاست هویت» بر فراز حیات عمومی ایرانیان سایه افکند و مفاهیم ایدئولوژیکی آن در علوم اجتماعی جای باز کرد. آنچه بالطبع این پدیده را از بحثی صرفاً دانشگاهی فراتر می‌برد، پیوند تنگاتنگ آن با پروژه‌ها و الگوهای کنش سیاسی و رخنه در دستور کار سیاست‌گذاری است؛ پروژه‌هایی که اغلب نه ریشه‌ای در حیات تاریخی جامعه ایرانی داشته‌اند، بلکه برخاسته از تحولات بلندمدت اجتماعی و الگوهای مسلط پیکار سیاسی در جوامع غربی بوده‌اند. هم‌چنان‌که پیش از آن، خط‌کشی‌های هویتی مجعولی که در سدهٔ بیستم، تحت عناوینی چون «خلق‌ها» و «ملیت‌ها»، ظاهر شدند، ساخته‌وپرداختهٔ مارکسیسم-لنینیسم و اردوگاه شرق بودند و سلاحی در آنچه «پیکار طبقاتی» خوانده می‌شد. در هر دو مورد مذکور، مقولات هویت، نه مفاهیمی برای توصیف پدیده‌های اجتماعی و فرهنگی، بلکه ابزاری بوده و هستند برای بازتعریف روابط قدرت، بازآرایی مرزهای اجتماعی و مشروعیت‌بخشی به اهداف سیاسی خاص که اغلب گسست و تنش عمیقی با وحدت، هویت ملّی، مدنیت و منطق تداوم تاریخی ایران دارند.نخستین‌بار، در فردای انقلاب روسیه بود که گروهی از ایرانیان مقیم قفقاز که دل در گرو مارکسیسم-لنینیسم داشتند، «حزب کمونیست ایران» ــ «فرقهٔ عدالت» ــ را بر اساس اصول کمینترن تشکیل دادند و با بازنمایی کاذب جامعهٔ ایران در قالب آموزه‌های لنین و استالین، طرحی از هویت‌های جعلی با عنوان «ملل ایران» برساختند و از تجزیه ایران گفتند. در کنگره دوم این حزب که به سال ۱۹۲۷ در ارومیه برگزار گردید، جامعه ایرانی در چارچوب آنچه استالین «مسئلهٔ ملّی» نامیده بود، بازنمایی شد و آشکارا سخن از چندپاره‌کردن ملّت ایران به «ملل» ــ بیان متأخرتر آن می‌شود «قومیت‌ها» ــ سخن به‌میان آمد.استالین در ۱۹۱۳، جزوه‌ای تحت عنوان «مارکسیسم و مسئلهٔ ملّی»[1] نوشته بود که در آن، خاصه با ارجاع به امپراتوری چندملیّتی روسیه تزاری که آن را «زندان خلق‌ها» خوانده بود، گروه‌های زبانی را که سرزمینی منسوب به خود و حیات اقتصادی واحد دارند، «ملّت» نامید و حمایت از آنها برای «رهایی» از دولت‌های موجود را وظیفه‌ای ایدئولوژیکی در مسیر پیکار طبقاتی و انقلاب سوسیالیستی قلمداد ‌کرد. طبعا، بعد از رهایی‌بخشی «ملیّت‌ها» از «ستم ملّی»، نوبت به اتحاد پرولتاریا (کارگران جهان) در سطح بین‌المللی می‌رسد. بدین‌ترتیب، موضوع «هویت» در این مقطع و در نظر سوسیالیسم، پدیده‌ای روبنایی بر بستر روابط طبقاتی است و پیکارجویان، از آن، به‌عنوان «تاکتیکی» برای پیشبرد اهداف خود بهره می‌برند. «هویت‌طلبان» که برای خود اعتباری می‌پنداشتند، در نظر مسکو، مزدوران برادر بزرگتر قلمداد می‌شدند ــ مانند بسیاری گروه‌های دیگر.وقتی سوسیالیست‌های ایرانی، به‌عنوان مقلّدان بلشویسم، می‌خواستند حزبی منطبق با استانداردهای کمینترن برپا کنند، واژگان و تعاریف رسمی برادر بزرگتر، از جمله اصطلاح «مسئله ملّی» را نابخردانه در مورد جامعه ایران به‌کار بردند که نتیجهٔ آن عباراتی مضحک از این دست شد: «حزب کمونیست ایران باید مطالبات و شعار عمومی تمام احزاب کمونیستی دنیا را به مسئله ملیت‌ها، یعنی شعار حق هر ملّت برای استقلال کامل خود، حتی مجزاشدن از حکومت مرکزی را جزو پروگرام خود قرار داده و موافق آن اقدام نماید». در کنگره ۱۹۲۷ است که «برای اولین بار، از اصطلاح «کشور کثیرالمله» در توصیف ایران استفاده می‌شود، و حزب مذکور هدف خود را تأسیس «جمهوریتی» اعلام می‌کند که بنای آن بر اتفاق آزاد مللی که حالیه در داخله مملکت ایران هستند، قرار گرفته باشد».[2]در اوایل سدهٔ ۱۴ خورشیدی، چنان حرف‌هایی چندان خریدار نداشت. واقعیات و اداراکات جامعه ایرانی آن‌قدر با ایدئولوژی‌های جدید فاصله داشت که شعارهای کمونیستی دال بر «رهایی ملل» نفوذی در میان عوام و خواص پیدا نکند. اما با اشغال ایران در شهریور ۱۳۲۰ توسط متفقین و حضور تقریبا پنج‌ساله ارتش سرخ در بخش بزرگی از خاک ایران، «حزب تودهٔ ایران» با قدرت و امکانات بی‌نظیر شروع به فعالیت کرد و آموزهٔ «مسئلهٔ ملّی» را این‌بار، زیر نظارت شخص استالین که ردای رهبری اتحاد جماهیر شوروی را به تن کرده بود، در ایران ترویج کرد. شوروی و سرسپردگان آن تا بدان‌جا پیش رفتند که در ۱۳۲۴، تحت تعالیم ایدئولوژیکی مارکسیسم روسی و با حمایت ارتش سرخ، دست به ایجاد «فرقه دموکرات آذربایجان» و «جمهوری مهاباد» به‌منظور تجزیه شمال‌غرب ایران زدند؛ حرکتی که یک سال پس از آن، با شکستی مفتضحانه، فروخوابید و آذربایجان به مام ایران بازگشت.@NPPERSIA