کدو و چناررشد ناگهانی بسیار جذاب است، اما به دلایل گوناگون اعتباری ندارد؛ زیراکه رشد دفعی ممکن است خ

کدو و چناررشد ناگهانی بسیار جذاب است، اما به دلایل گوناگون اعتباری ندارد؛ زیراکه رشد دفعی ممکن است خیلی دفعی هم از دست برود. یکی از مصادیقِ ضرب المثل معروف «بادآورده را باد می‌برد» همین رشدِ ناگهانی است. پیش‌رفتِ دفعی به تغییرات ماندگار و تحولات بنیادین منتهی نمی‌شود. به همین سبب است که کسانی که به شکلی ناگهانی رشدی را تجربه می‌کنند، در بحران‌های زندگی و در موقعیت‌های دشوار نمی‌توانند از یافته‌ها یا داشته‌های خود به خوبی استفاده کنند.رشد تدریجی و آهسته واکنش شدیدی را در ارگانیسم ما پدید نمی‌آورد، ولی بدن و روح ما به تغییرات ناگهانی پاسخ می‌دهند و چه بسا آنها را پس می‌زنند. هم‌چنین ممکن است تغییرات ناگهانی به تن و جان ما آسیب وارد کنند. رشد باید طبیعی باشد، نه تکلفی. رشد طبیعی آن است که به تدریج محقق شده و به پدید آمدنِ عادت‌های استوار و ملکاتِ محکم انجامیده باشد. چنین رشدی می‌تواند در بدترین موقعیت‌ها نیز به کار بیاید و از انسان مراقبت کند.این موضوع مهم در تمثیل زیبای کدو و چنار به خوبی مطرح شده است. طبق این تمثیل بوتۀ کدویی در کنار چناری کهنسال از زمین سر برآورد، به سرعت دور چنار پیچید و از آن بالا رفت. کدو در عرض بیست روز از چنار دویست ساله بلندتر شد و چنار را به سببِ رشدِ کُندش به باد استهزا گرفت. چنار لبخندی حکمیانه زد و گفت: «الان من با تو سخنی ندارم. منتظر می‌مانیم تا باد سرد پاییزی بر من و تو بوزد، آن وقت معلوم می‌شود هر کدام از ما چندمرده حلاجیم». طبیعی است که با نخستین باد پاییزی، کدو خشک می‌شود، می‌ریزد و از بین می‌رود، اما چنار کهنسال همچنان استوار و افراشته بر جای خود می‌ایستد، وحشتناک‌ترین سرماها و خطرناک‌ترین توفان‌ها را از سر می‌گذارند و خم به ابرو نمی‌آورد:نشنیده‌ای که زیرِ چناری کدوبُنیبررُست و بردمید بر او بر، به روزِ بیست؟پرسید از آن چنار که «تو چند ساله‌ای»؟گفتا: «دویست باشد و اکنون زیادتی است».خندید از او کدو که «من از تو به بیست روزبرتر شدم، بگو تو که این کاهلی ز چیست»؟او را چنار گفت که «امروز ای کدو!با تو مرا هنوز نه هنگامِ داوری استفردا که بر من و تو وزد بادِ مهرگانآن گه شود پدید که از ما دو، مرد کیست»‌‌‏(دیوان ناصر خسرو، چاپ دکتر مهدی محقق، ص ۵۲۲)گفتنی است که این قطعۀ درخشان، در دیوان انوری، چاپ استاد مدرّس رضوی، ص ۵۶۵، با اندک تفاوتی، به نام انوری ثبت شده است. نیز نگاه کنید به مفلس کیمیافروش، ص ۱۹۵. نویسندۀ این سطور با قطعیت نمی‌داند که این شعر زیبا سرودۀ ناصر خسرو است یا انوری.به نظر می‌رسد تمثیل «چنار و کدو» یا «سرو و کدو» در قدیم معروف بوده است. ظهیر فاریابی بیتی دارد که نشان می‌دهد این تمثیل در قدیم معروف بوده است:ناصرِ خسرو نکو گفته که سرسبزیِ سرواز کدو نآید مگر در شدّت گرما پدیداگر اشارۀ ظهیر به قطعۀ بالا باشد، می‌توان آن را سرودۀ ناصرخسرو دانست. من نتوانستم مأخذ دیگری در سخن ناصر خسرو برای این بیت ظهیر بیابم.به هر حال منظور این است که در کوران‌های زندگی فقط تحولاتِ عمیقی که به تدریج در ما پدید آمده باشند، باقی می‌مانند و از ما مراقبت می‌کنند. بدنی که از طریق پودر و مواد نیروزا در مدتی کوتاه قوی شده باشد، کجا و بدنی که در طول سی سال ورزش آهسته و پیوسته و تغذیۀ مناسب، نیرومند شده باشد، کجا؟ چنین بدنی است که می‌تواند در فراز و فرودهای زندگی بانشاط بماند و از پسِ کارهای سخت برآید. با هلی کوپتر در عرض یک ساعت بر بام دماوند ایستادن کجا و با تمرین‌های آهسته و پیوسته با یک برنامۀ تدریجی، در طول یک سال، آماده شدن برای صعود به دماوند و با پاهای خود آن را فتح کردن کجا؟   مولانا هم در ابیات زیر با استفاده از همین تمثیل به بیان این موضوع پرداخته است. به نظر او هم رشدِ کدو نماد رشد ناگهانی و غیر اصیل است و بنابراین در سختی‌های زندگی دیری نمی‌پاید و از بین می‌رود. گفتنی است که «قرع» در قطعۀ زیر به معنی «کدو» است: خلقتِ طفل از چه اندر نُه مه است؟           زآن كه تدريج از شعارِ آن شه است‏ ...نه چو تو، اى خام، كه اكنون تاختى           طفلى و خود را تو شيخى ساختى‏بردويدى چون كدو فوقِ همه           كو تو را پاى جهاد و مَلحمه؟‏تكيه كردى بر درختان و جدار           برشدى، اى اَقرعَك! هم قَرع‌واراوّل ار شد مَركبت سَروِ سَهى           ليك آخر خشك و بى‏مغزى تهى‏رنگِ سبزت زرد شد، اى قَرع، زود           زآن كه از گلگونه بود، اصلى نبود‌‌‏(مثنوی، د ۶/ ۱۲۲۱ - ۱۲۱۵)ایرج شهبازیدوازدهم تیرماه ۱۴۰۵@irajshahbazi