داستان LNGLNG (گاز طبیعی مایع‌شده) فناوری‌ای است که با سرد کردن گاز طبیعی تا حدود ۱۶۱- تا ۱۶۳ درجه س

داستان LNGLNG (گاز طبیعی مایع‌شده) فناوری‌ای است که با سرد کردن گاز طبیعی تا حدود ۱۶۱- تا ۱۶۳ درجه سانتی‌گراد، آن را به مایع تبدیل می‌کند و حجمش را حدود ۶۰۰ برابر کاهش می‌دهد. این کار امکان ذخیره‌سازی و حمل‌ونقل دریایی گاز را بدون نیاز به خط لوله فراهم کرد و تجارت جهانی انرژی را متحول ساخت.ریشه‌های علمی این فناوری به قرن نوزدهم بازمی‌گردد؛ اثر ژول-تامسون و کارل فون لینده (۱۸۹۵) پایه‌های مایع‌سازی گازها را گذاشتند. در اوایل قرن بیستم ایده‌های حمل گاز مایع مطرح شد و اولین تأسیسات ذخیره‌سازی کوچک در آمریکا (اواخر دهه ۱۹۳۰ و ۱۹۴۱ در کلیولند) برای تأمین پیک مصرف ساخته شد. نقطه عطف عملی در ژانویه ۱۹۵۹ رخ داد، وقتی کشتی آزمایشی Methane Pioneer نخستین محموله اقیانوسی LNG را از لوئیزیانا به انگلیس رساند. اولین پروژه تجاری بزرگ در ۱۹۶۴ با کارخانه الجزایر آغاز شد و از آن پس صنعت به‌سرعت رشد کرد و از تأمین محلی به تجارت بین‌قاره‌ای تبدیل شد. این پیشرفت فنی، زمینه‌ساز تأثیرات عمیق ژئوپلیتیک و تکنوپلیتیک شد که در ادامه بررسی می‌شود.تأثیرات ژئوپلیتیک: از وابستگی خط‌لوله‌ای به بازار جهانی انعطاف‌پذیرپیش از گسترش LNG، گاز طبیعی عمدتاً از طریق خطوط لوله منتقل می‌شد. این ساختار جغرافیایی را به قدرت سیاسی تبدیل می‌کرد: صادرکننده و واردکننده عملاً به هم «قفل» می‌شدند. روسیه برای دهه‌ها از این مزیت در اروپا بهره برد و گاز را به ابزار فشار سیاسی تبدیل کرد. LNG این معادله را شکست. تنوع‌بخشی و کاهش وابستگی: LNG امکان خرید گاز از منابع دوردست را فراهم کرد. کشورهای آسیایی مانند ژاپن، کره جنوبی، چین و هند که فاقد منابع داخلی کافی بودند، توانستند بدون نیاز به همسایگی جغرافیایی، عرضه خود را متنوع کنند. اروپا پس از تهاجم روسیه به اوکراین در ۲۰۲۲، به‌سرعت به LNG آمریکایی، قطری و استرالیایی روی آورد و سهم گاز خط‌لوله‌ای روسیه را به‌شدت کاهش داد. این تغییر، قدرت چانه‌زنی مسکو را محدود کرد و نشان داد که وابستگی انرژی یک‌طرفه دیگر به‌راحتی قابل بهره‌برداری نیست. LNG به‌عنوان ابزار دیپلماسی و نفوذ: ایالات متحده با تبدیل شدن به یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان LNG، آن را به بخشی از استراتژی «سلطه انرژی» خود تبدیل کرده است. صادرات LNG به اروپا نه‌تنها جایگزین گاز روسیه شد، بلکه روابط ترانس‌آتلانتیک را تقویت کرد و به واشنگتن اهرم سیاسی داد. در آسیا نیز LNG آمریکایی به کشورها کمک می‌کند وابستگی به منابع خاورمیانه یا روسیه را کاهش دهند. در مقابل، قطر با ظرفیت عظیم خود نقش بازیگر کلیدی را حفظ کرده، هرچند موقعیت جغرافیایی‌اش (وابستگی به تنگه هرمز) آسیب‌پذیری ایجاد کرده است. رویدادهای ۲۰۲۶ در خاورمیانه (اختلال در تنگه هرمز و آسیب به تأسیسات قطر) نشان داد که حتی LNG هم کاملاً از ریسک‌های ژئوپلیتیک مصون نیست و می‌تواند بازار جهانی را به‌شدت متلاطم کند. تمرکز عرضه و ریسک‌های جدید: با رشد صادرات آمریکا و قطر، بازار به سمت دو قطبی شدن پیش رفته است. این تمرکز، نگرانی واردکنندگان را افزایش داده: اگر یکی از این دو منبع مختل شود یا از LNG به‌عنوان اهرم سیاسی استفاده کند، پیامدهای گسترده‌ای خواهد داشت. در عین حال، بازار اسپات (نقدی) و امکان تغییر مسیر محموله‌ها در میانه راه، انعطاف‌پذیری ایجاد کرده که خطوط لوله فاقد آن بودند. با این حال، ناوگان محدود کشتی‌های LNG و زمان طولانی سفر، محدودیت‌هایی ایجاد می‌کند و رقابت بین اروپا و آسیا بر سر محموله‌ها می‌تواند قیمت‌ها را به‌شدت بالا ببرد. تأثیر بر قدرت‌های منطقه‌ای و انتقال انرژی: برای روسیه، کاهش صادرات خط‌لوله‌ای به اروپا، اجبار به یافتن بازارهای جدید (عمدتاً چین از طریق خط لوله) را به همراه داشته و درآمدهایش را تحت فشار گذاشته است. برای چین، LNG هم فرصت تنوع‌بخشی است و هم نقطه آسیب‌پذیری در برابر تنش‌های تجاری با آمریکا. کشورهای در حال توسعه آسیایی نیز بین نیاز به انرژی ارزان و ریسک قیمت‌های پرنوسان LNG گیر کرده‌اند و گاهی به سمت زغال‌سنگ یا منابع دیگر متمایل می‌شوند. در مجموع، LNG امنیت انرژی را برای بسیاری از واردکنندگان افزایش داده، اما وابستگی‌های جدیدی (به زیرساخت‌های بندری، ناوگان حمل‌ونقل و ثبات سیاسی صادرکنندگان) ایجاد کرده است. این فناوری جهان گاز را به بازار جهانی‌تر و رقابتی‌تر شبیه نفت تبدیل کرده، اما با ویژگی‌های خاص خود.تأثیرات تکنوپلیتیک: فناوری به‌عنوان بازتعریف‌کننده قدرت تکنوپلیتیک به تعامل عمیق بین فناوری و سیاست قدرت اشاره دارد. LNG نمونه‌ای بارز است از اینکه چگونه یک نوآوری فنی می‌تواند ساختارهای ژئوپلیتیک را تغییر دهد. شکستن محدودیت‌های جغرافیایی: فناوری مایع‌سازی و حمل دریایی، گاز را از قید جغرافیای خط لوله رها کرد.