نکته اینجاست که در کردی، معادل مشخصی برای عنوان کلی (پوشاک-لباس) وجود ندارددر برخی گونه‌های کردی مان

نکته اینجاست که در کردی، معادل مشخصی برای عنوان کلی (پوشاک-لباس) وجود ندارددر برخی گونه‌های کردی مانند سورانی و کرمانجی که خالص ترین نوع کردی هستند، برای اشاره به لباس و پوشاک واژه‌هایی مانند «جَل» و ترکیب «جل و بَرگ» به کار می‌رود. اما نکته قابل تأمل این است که «جَل» واژه‌ای عربی است که در زبان فارسی و دیگر زبان‌های منطقه برای پوشش و روانداز چهارپایان به کار رفته است.«جُل» در فارسی و «جَل» در کردی جنوبی واژه‌ای شناخته‌شده برای رواندازی است که بر پشت اسب، الاغ، قاطر یا شتر قرار می‌دهند و در ترکیباتی مانند «جُلِ قاطر» و در کردی جنوبی «جَل خر» نیز به کار می‌رود. از همین منظر، ترکیب «جِل و بَرگ» نیز قابل تأمل است؛ زیرا «زین و برگ» در فارسی اصطلاحی شناخته‌شده برای مجموعه ابزار و پوشش مربوط به چهارپایان است. بنابراین اگر قرار باشد از واژگان به‌عنوان سند تاریخی استفاده کنیم، باید نخست مسیر تحول آن‌ها را بررسی کنیم، نه اینکه صرفاً صورت امروزی یک واژه را به‌عنوان «میراث باستانی» معرفی کنیم.واژه جل در فارسی تکامل یافته و از آن واژه جوال به وجود آمده که آن نیز گونه‎ای رو انداز جادار برای چهارپایان بود(مانند خورجین) و به سوزن بزرگی که برای دوختن جل و جوال استفاده می‎شد، جوالدوز و جوال‎سیخ می‎گفتند که در زبانزد معروف آذری نیز کاربرد دارد :(اول یک سوزن به خودت بزن بعد یک جوالدوز به دیگران)؛ همچنین در زبان فارسی و برخی دیگر از زبان‎های ایران همچون گیلکی و مازندرانی نیز، در موضع تحقیر و کم ارزش جلوه دادن لباس، آن را پاره‎جُل یا جل‎پاره(در فارسی) و پیده‎جِل(در مازندرانی صدای ضمه به کسره تبدیل می‌شود، مانند کُرد به کِرد به معنای شبان ) خطاب می‎کنند.اما کسانی که مرکزنشینان را بابت نداشتن لباس محلی(که البته داشتند اما چون شهروند مدرن هستند استفاده نمی‎کنند) تحقیر می‎کنند و تفاخر لباس خود را کرده و آن را به سومریان ربط می‎دهند، هنوز برای واژه پوشاک یا لباس معادلی ندارند و دست کم از معادل فارسی هم استفاده نمی‎کنند و واژه‌ای عربی که برای روانداز چارپایان استفاده می‌شود را به‌کار می‌برند همانگونه که واژه‌ای برای ملت ندارند و به جای آن اصطلاح (گَل) را به کار می‌برند که از اصطلاح گله در فارسی گرفته شده است که آن نیز در حوزه فرهنگ دامداری فارسی است.همین مسئله نشان می‌دهد که موضوع پوشش در میان کردها بصورت تاریخی امری بسیار کم اهمیت بوده و در سده‌های 20 و 21 است که کردها به اهمیت پوشاک واقف شده و البته با موفقیت شایان تحسینی، پوشاک خود را وارد صنعت مد کرده‎اند و هر روز ورژن زنانه آن را بدن‌نماتر می‎کنند تا توان رقابت با پوشاک بین‎المللی را داشته باشد و همین امر نیز باعث شده تا برخلاف لباس محلی در بسیاری از جوامع هنوز هم استفاده شود گرچه سایه‌ای از لباس محلی اصلی است.@iranban_kord