📝از پوشاک تا فرهنگ!■▫️چرا در زبان کردی از واژه جِل برگرفته از واژه عربی جُل که به معنای پوشش چارپای

📝از پوشاک تا فرهنگ!■▫️چرا در زبان کردی از واژه جِل برگرفته از واژه عربی جُل که به معنای پوشش چارپایان است برای اشاره به پوشاک استفاده می‌شود؟ پوشاک یکی از مؤلفه‌های فرهنگ مادی و از نمودهای تمدن جوامع است؛ عنصری که در مطالعه تاریخی و انسان‌شناختی یک جامعه می‌تواند اطلاعات مهمی درباره اقلیم، محیط زیست، شیوه معیشت، فناوری، ساختار اجتماعی، مناسبات طبقاتی و حتی نظام نمادین آن در اختیار ما بگذارد.اما برخلاف روایت‌های هویت‌گرایانه، شکل‌گیری پوشاک را نمی‌توان در وهله نخست به «قومیت» نسبت داد بلکه حاصل اقلیم و محیط طبیعی، شیوه معیشت، میزان دسترسی به مواد اولیه و فناوری تولید است.اما مسئله در جهان معاصر وارد مرحله دیگری شده است. در سده کنونی، جهان بیش از هر دوره دیگری به سوی همگرایی پوششی (Dress Convergence) حرکت کرده است. مد، رسانه، صنعت نساجی، تجارت جهانی، مهاجرت، شهرنشینی و ارتباطات گسترده موجب شده‌اند که الگوهای پوشش از مرزهای جغرافیایی و قومی عبور کنند. امروز لباس، برخلاف گذشته، به‌شدت جهانی‌شده است.یک چینی، روس، مصری، ایتالیایی یا آمریکایی لباس‌هایی می‌پوشند که تفاوتی با یکدیگر ندارد و متعلق به یک «قوم» یا «نژاد» مشخص نیستند؛ آنها بخشی از یک نظام جهانی‌شده پوشاک‌اند.امروزه کارکرد اجتماعی پوشاک سنتی در بسیاری از جوامع تغییر کرده و به پوششی آیینی، نمادین و مناسبتی تبدیل شده است و در جشن‌ها، مراسم مذهبی، مناسبت‌های ملی، جشنواره‌ها، کارناوال‌ها و برنامه‌های گردشگری فرهنگی ظاهر می‌شود. به عبارت دیگر، لباس سنتی در بسیاری از جوامع از «پوشش روزمره» به «نشانه فرهنگی» تبدیل شده است.اما در سوی دیگر، جوامعی سنتی و بعضا عقب‌مانده در برابر این روند مقاومت می‌کنند و بر حفظ، بازتولید و حتی مدرن‌سازی پوشاک سنتی خود اصرار دارند. تا اینجا نیز هیچ مشکلی وجود ندارد، مسئله از جایی آغاز می‌شود که یک پوشش دیگر صرفاً «لباس یک جامعه» نیست، بلکه به «مدرک اثبات پیشینه، اصالت یا برتری تاریخی یک قوم» تبدیل می‌شود و آن‌ها، جوامعی که لباس مدرن می‌پوشند را تحقیر می‌کنند و مدعی می‎شوند که لباس ما که ریشه در عصر پارینه سنگی دارد، از کشور جعلی شما قدیمی‎تر است. چنانچه کردها در این زمینه همواره به فارسی‌زبانان به دلیل نداشتن لباس محلی دشنام می‌دهند و آنان را تحقیر می‌کنند. این در حالیست که عکس‌ها و نقاشی‌ها و حتی سنگ‌نگاره‌های هخامنشیان و ساسانیان چندان تفاوتی با یکدیگر ندارند. اما فارسی‌زبانان در روند مدرنیسم لباس سنتی خود را کنار گذاشتند. کردها در حالی منتقد محلی نامیدن لباس خود هستند که همان لباس محلی صد سال پیش فارسی‌زبانان را محلی نمی‌دانند ،همین مساله نشان می‌دهند که ذاتا محلی بودن لباس خود و ملی‌بودن پوشش مرکزنشینان را پذیرفته‌اند.یکی از راه‌های جالب برای بررسی ادعاهای قبیله‌گرایان، بررسی زبان است. زیرا زبان، ردپای تماس‌ها، وام‌گیری‌ها و دگرگونی تاریخی را در خود حفظ می‌کند.اگر قومی مدعی شود که یک مفهوم یا نهاد اجتماعی از دیرباز و به‌صورت مستقل در فرهنگ او وجود داشته، پرسش ساده‌ای می‌توان مطرح کرد: برای آن مفهوم چه واژه‌ای دارد و منشأ تاریخی آن واژه چیست؟برای نمونه، پان‌ترکیست‌ها با لودگی، آثار تاریخی ایران را جعلی می‌خوانند اما در زبان‌های ترکی، همسانی برای واژه‌های شهر، فرهنگ، دیوان‌سالاری، حکومت و شهرنشینی وجود ندارد! و این‌ها نیز حاصل وام‌گیری از زبان‌ فارسی و سپس، در دوره‌های متأخرتر، زبان‌های اروپایی‌اند. اما در مورد پان‌کردیسم، مسئله حتی جالب‌تر می‌شود؛ زیرا این جریان نه‌تنها در حوزه زبان رویکردی تهاجمی و هویت‌ساز دارد، بلکه نسبت به پوشاک نیز حساسیت نمادین فراوانی نشان می‌دهد و پوشش معاصر کردی را گاه همچون یک فسیل فرهنگی زنده و سندی از پیشینه چند هزار ساله هویت کردی معرفی می‌کند. درحالی‌که در پوشش مردانه کردی، اگر پیراهن را درون شلوار قرار ندهند تفاوتی با پوشش جوامع افغانستان ندارد و این پیراهن درون شلوار را هم از آشوریان آموخته‌اند. این خود نشان می‌دهد که فرم لباس الزاماً مرز قومی ندارد و عناصر پوشاک می‌توانند در یک پهنه فرهنگی گسترده میان جوامع مختلف مشترک باشند.فرهنگ در طول تاریخ، وام می‌گیرد، اقتباس می‌کند، تغییر می‌دهد، ترکیب می‌کند و دوباره به نسل بعد تحویل می‌دهد. زبان‌ها، لباس‌ها؛ موسیقی، معماری، خوراک، آیین و حتی اسطوره‌ها نیز چنین‌اند.اگر قرار است پوشاک را به‌عنوان یکی از شواهد دیرینگی و اصالت فرهنگی یک جامعه به رخ دیگران بکشیم، ابتدا باید ببینیم خودِ زبان آن جامعه چه پیشینه‌ای برای مفهوم «پوشاک» و اجزای آن دارد.@iranban_kord