⭕️ صنعت داده؛ زیرساخت قدرت جدید چین در عصر هوش مصنوعی ✍️ دکتر حسین نژاد صفری شهریور ماه ۱۴۰۵ در اقتصاد قرن بیست‌ویکم، داده دیگر صرفاً محصول جانبی فعالیت‌های اقتصادی و اجتماعی نیست؛ داده به منبعی راهبردی، همچون انرژی و سرمایه، تبدیل شده است. چین با درک…📌 بر اساس آمار منتشرشده در نمایشگاه بین‌المللی صنعت کلان‌داده چین ۲۰۲۶، ارزش صنعت داده این کشور در سال ۲۰۲۵ به ۶.۷۸ تریلیون یوان، معادل حدود یک تریلیون دلار، رسیده است؛ رشدی ۱۵.۷ درصدی در یک سال. نکته مهم‌تر آنکه محصولات نرم‌افزاری و منابع مرتبط با داده، از جمله نرم‌افزارهای هوش مصنوعی و خدمات مرتبط با داده، حدود ۴.۹۹ تریلیون یوان ارزش ایجاد کرده‌اند و نزدیک به ۷۴ درصد کل این صنعت را تشکیل می‌دهند.این ارقام تنها بیانگر شکل‌گیری یک بازار بزرگ نیستند، بلکه نشان می‌دهند چین در حال ساخت زیرساخت‌های لازم برای اقتصاد مبتنی بر هوش مصنوعی است. الگوریتم‌های پیشرفته، بدون حجم عظیمی از داده‌های قابل اعتماد و قدرت پردازشی کافی، نمی‌توانند به محصولات صنعتی و تجاری مؤثر تبدیل شوند. چین اکنون بیش از ۱۲۶ هزار مجموعه‌داده باکیفیت ایجاد کرده که حجم آنها از ۱٬۸۱۵ پتابایت فراتر رفته است. چنین ذخیره‌ای می‌تواند توسعه هوش مصنوعی را در حوزه‌هایی از خودروهای هوشمند و رباتیک گرفته تا پزشکی، تولید صنعتی، تجارت الکترونیک و شهرهای هوشمند تسریع کند.یکی از مهم‌ترین ابعاد راهبرد چین، پروژه «داده‌های شرق، محاسبات غرب» است. همان‌طور که شبکه برق، انرژی را میان مناطق مختلف جابه‌جا می‌کند، چین تلاش می‌کند تقاضای عظیم پردازش داده در قطب‌های اقتصادی شرق را به مراکز محاسباتی غرب کشور منتقل کند؛ مناطقی که زمین و انرژی در آنها در دسترس‌تر است و از منابع فراوان برق‌آبی، بادی و دیگر انرژی‌های پاک برخوردارند. این سیاست همزمان سه هدف را دنبال می‌کند: افزایش قدرت محاسباتی، کاهش هزینه پردازش و توزیع متوازن‌تر زیرساخت‌های اقتصاد دیجیتال در سراسر کشور.استان گوئیژو نمونه روشنی از نتایج این سیاست است. تا اواخر ژوئیه ۲۰۲۶، این استان میزبان ۵۰ مرکز داده کلیدی با ظرفیت محاسباتی ۱۷۶.۵۷ EFLOPS بوده و حدود ۹۸.۴ درصد این ظرفیت به محاسبات مرتبط با هوش مصنوعی اختصاص یافته است. این یعنی مناطقی که زمانی از مراکز اصلی اقتصاد صنعتی چین فاصله داشتند، اکنون می‌توانند به بخش مهمی از زیرساخت فناوری کشور تبدیل شوند.نتیجه بزرگ‌تر این تحول، افزایش قدرت رقابتی چین است. کشوری که بتواند همزمان داده، انرژی، قدرت محاسباتی، شبکه ارتباطی، صنایع تولیدی و بازار بزرگ داخلی را در اختیار داشته باشد، در توسعه هوش مصنوعی مزیتی فراتر از برخورداری از چند شرکت قدرتمند فناوری خواهد داشت. چین در واقع در حال پیوند دادن اقتصاد واقعی خود ــ از کارخانه و خودرو گرفته تا شبکه برق و لجستیک ــ با اقتصاد داده و هوش مصنوعی است.از این منظر، رشد صنعت داده چین را نباید تنها افزایش یک شاخص اقتصادی دانست. این صنعت به‌تدریج در حال تبدیل شدن به یکی از زیرساخت‌های قدرت اقتصادی، صنعتی و فناورانه چین است. رقابت آینده قدرت‌های بزرگ تنها بر سر نفت، کارخانه یا حجم تجارت نخواهد بود؛ بخش مهمی از آن بر سر داده، قدرت محاسباتی و توان تبدیل آنها به هوش مصنوعی کاربردی شکل خواهد گرفت. چین با سرمایه‌گذاری گسترده در هر سه حوزه، در حال آماده کردن زیرساخت‌های خود برای همین رقابت است.در نهایت، آنچه امروز در چین می‌بینیم نشان می‌دهد که قدرت آینده فقط با نفت، فولاد، کارخانه و حتی تعداد دانشگاه‌ها سنجیده نخواهد شد؛ داده، قدرت پردازش و هوش مصنوعی به زیرساخت‌های اصلی قدرت ملی تبدیل شده‌اند. چین با ایجاد صنعتی چندتریلیون‌یوانی، توسعه مراکز عظیم داده و پیوند دادن داده با صنعت، انرژی و هوش مصنوعی، در حال ساخت مزیتی است که آثار آن در تولید، تجارت، فناوری و رقابت جهانی دیده خواهد شد. در مقابل، ایران اگرچه روی کاغذ «سند ملی هوش مصنوعی» دارد و حتی توسعه زیرساخت داده و پردازش را در اهداف رسمی خود گنجانده است، فاصله میان نوشتن سند و ساختن یک صنعت واقعی و بزرگ داده همچنان جدی است. به بیان صریح‌تر، در حالی که چین داده را به ثروت و قدرت تبدیل می‌کند، ایران هنوز آن‌گونه که شایسته است اهمیت اقتصادی و راهبردی این صنعت را درک نکرده و گویی در خواب غفلت است؛ غفلتی که اگر ادامه پیدا کند، فاصله فناوری ایران با قدرت‌های آینده نه سال‌به‌سال، بلکه نسل‌به‌نسل بیشتر خواهد شد.@irancham