🟣 بازخوانی هسته گفتمان سه گانه علی شریعتی: ۱-دمکرا

🟣  بازخوانی هسته گفتمان سه گانه علی شریعتی:                                        ۱-دمکراسی و آزادی        آیا مسلمانان پیشرو راه را برای هژمونی «خمینیسم» هموار کردند؟-۵   🔶مجتبی مهدوی                                                                                                                                             @iranfardamag           🔸برای شریعتی، دموکراسی‌های موجود تنها حداقل‌های لازم برای یک دموکراسی رادیکال آرمانی، یعنی دموکراسی شورایی، را ارائه میدهند که بر مشارکت فعال، برابر، مؤثر و فراگیر همه شهروندان نه تنها در حوزه حقوقی-سیاسی، بلکه در حوزه‌های اجتماعی-اقتصادی نیز تکیه دارد. به عبارت دیگر، او از دموکراسی رادیکالی دفاع می‌کند که در آن اصول دموکراتیک فراتر از ساختارهای سنتی حکومت نمایندگی دیده می‌شود و مشارکت مستقیم شهروندان و تصمیم‌گیری در تمامی عرصه‌های جامعه، از جمله اقتصاد و محیط‌های کاری، را تسهیل می‌کند. با این حال، موضع شریعتی درباره دموکراسی و نقش روشنفکران در دولت بحث‌برانگیز است. از نظر شریعتی، روشنفکران به عنوان روشنفکران ارگانیک ایران موظف به آغاز یک رنسانس و اصلاح‌گری اجتماعی هستند. بنابراین، در اثر «امت و امامت»، شریعتی جوان از ایده «دموکراسی متعهد/هدایت‌شده» دفاع کرد، که در آن روشنفکران موظف بودند آگاهی عمومی را افزایش دهند و تنها در دوره انتقالی پس از انقلاب، افکار عمومی را هدایت کنند. چنین رهبری انقلابی، کمیت/تعداد توده‌های ناآگاه (رأس) را به شهروندان آگاه با نظر کیفی (رأی) تبدیل می‌کرد و دموکراسی صوری و رویه‌ای[۱] را به دموکراسی رادیکال و محتوایی[۲] تبدیل می‌نمود[۳]. 🔹شریعتی جوان و برابری‌خواه نسبت به دموکراسی صوری و رویه‌ای در جهان سوم نگاهی انتقادی و تردیدآمیز داشت ؛ بدگمانی او عمدتاً بر اساس تجربه کشورهای تازه استقلال‌یافته پس از جنگ جهانی دوم بود، جایی که توده‌های ناآگاه و محافظه‌کار «جذب رهبریهای پیشرو که دغدغه دگرگونی بنیادین در شیوه‌های اندیشیدن، مفاهیم و سبک‌های کهنه‌ی حیات اجتماعی را داشتند، نمی‌شدند. شریعتی استدلال می‌کند که اگر در چنین شرایطی به مردم اجازه‌ی رأی‌دادن داده شود، رأی آنان به سود رهبران ناآگاه و محافظه‌کاری خواهد بود که شبیه خودشان هستند. » [۴] موضع شریعتی باید در بستر تاریخی اجلاس جنبش غیرمتعهدها در باندونگ در سال ۱۹۵۵ بررسی شود، جایی که رهبران انقلابی پسااستعماری از «دموکراسی متعهد/هدایت‌شده» دفاع کردند تا از فریب‌ یا مهندسی افکار عمومی در فرآیندهای انتخاباتی کشورهای تازه استقلال‌یافته جلوگیری کنند. در این مرحله‌ی گذار از نظم کهنه به جامعه‌ی نوین، «اصل دموکراسی در تضاد با اصل تغییر انقلابی، پیشرفت و رهبری تلقی می‌شد[۵]». 🔸با این حال، شریعتی بالغ و متأخر موضع قبلی خود را تغییر داد و صراحتاً هرگونه دیکتاتوری، از هر شکل یا هر طبقه اجتماعی، را رد کرد. او اغلب از روسو نقل می‌کرد: »به مردم راه را نشان ندهید و تکلیفشان را تعیین نکنید؛ تنها به آنان “بینش” بدهید! خودشان راه را به‌درستی خواهند یافت و وظیفه‌شان را خواهند شناخت.»[۶] شریعتی متأخر در این زمینه به دیدگاه آنتونیو گرامشی درباره‌ی نقش روشنفکران در آگاهی‌بخشی به توده‌ها نزدیک می‌شود. او در جایی می‌گوید:»وظیفه‌ی روشنفکران، رهبری سیاسی جامعه نیست، بلکه تنها و تنها آگاه‌کردن توده‌هاست. اگر روشنفکری جامعه‌اش را بیدار کند، محصول رسالت او قهرمانانی خواهند بود که خودِ روشنفکر را رهبری می‌کنند. »[۷] علاوه بر این، عاملان اصلی تغییر در تاریخ و جامعه مردم هستند، نه نخبگان سیاسی یا مذهبی. او حتی در سطحی رادیکال‌تر، پیشنهاد می‌کند که در مسائل اجتماعی می‌توان مفهوم خدا در قرآن را با "مردم" معادل گرفت: «ما همیشه میتوانیم مردم را جایگزین خدا کنیم[8].» بنابراین، نظریه دموکراسی متعهد/هدایت‌شده به نظر نمی‌رسد که هسته اصلی نظریه سیاسی شریعتی را نمایندگی کند….  🔻متن کامل: https://cutt.ly/Dyfsuaqr#ایران_فردا#دمکراسی_و_آزادی#بازخوانی_علی_شریعتی#مجتبی_مهدوی #لوموند_دیپلماتیک https://t.me/iranfardamag