🔴 انسجام گفتمانی در انقلاب مشروطه و پراکندگی کنشگری سیاسی معاصر ایران 🔷مهدی زمانی@iranfardamag ▪️ب

🔴 انسجام گفتمانی در انقلاب مشروطه و پراکندگی کنشگری سیاسی معاصر ایران 🔷مهدی زمانی@iranfardamag ▪️با توجه به مناسبت سالروز انقلاب مشروطه، مرور این رویداد تاریخی فرصتی برای تحلیل مقایسه‌ای «تشکل‌یابی اجتماعی» در دو مقطع حساس تاریخ معاصر ایران فراهم می‌کند. انقلاب مشروطه در ادبیات تاریخ‌شناسی و جامعه‌شناسی سیاسی، به عنوان یکی از موفق‌ترین نمونه‌های هم‌افزایی گفتمانی شناخته می‌شود. در آن مقطع، کنشگران اجتماعی با پیشینه‌های طبقاتی، فرهنگی و ایدئولوژیک متکثر -از نهادهای سنتی مذهبی و اصناف بازار تا روشنفکرانِ سکولار و نخبگان محلی- توانستند بر فراز شکاف‌های هویتی، یک زبان مشترک سیاسی (تمرکززدایی از قدرت مطلقه و قانون‌مداری) و یک خواست حداقلی و مشخص یعنی (تأسیس نهاد پارلمان و تدوین قانون اساسی) تولید کنند. آنها درک کرده بودند که با وجود تفاوت‌های بنیادین، می‌توانند بر سر یک هدف به اجماع برسند. 🔸اما مقایسه این پدیده تاریخی با وضعیت کنونی جامعه ایران، نمایانگر یک پارادوکس ساختاری است. در شرایط حاضر، با وجود گستردگی بی‌سابقه‌ی دامنه‌ی نارضایتی اجتماعی، ما با پدیده‌ی گسست ارگانیک و گفتمانی میان طیف‌های مختلف کنشگر مواجهیم. برای دقت تحلیلی، باید این کنشگران را به سه دسته‌ی جامعه‌شناختی متمایز تقسیم کنیم: یک، جریان‌های اصلاح‌طلب درون‌نهادی (با تمرکز بر بازسازی چارچوب موجود)، دو، اپوزیسیون سازمان‌یافته‌ی بیرون‌نهادی (با تمرکز بر تغییر رژیم و ارائه‌ی مدل‌های آلترناتیو)، و سه، جنبش‌های اجتماعی خودانگیخته و شبکه‌ای (با تمرکز بر مطالبات خرد-هویتی، زیستی و معیشتی فوری). متاسفانه به همان میزان که این سه ضلع در سطح کلان در برابر وضع موجود همگرایی دارند (گفتمان مخالف)، در سطح میانی و عملیاتی، شاهد یک خلأ مطلق در خصوص گفتمان بدیل مشترک و مسیر گذار هستند. ✅آسیب‌شناسی ساختاری و گفتمانی پراکندگی میان سه ضلع کنشگری ▪️یک، مکانیسم دیگر سازی سه‌گانه و فقدان سرمایه اجتماعی پل‌زننده: عدم شکل‌گیری زبان مشترک، ریشه در تروماهای تاریخی ناشی از رویارویی این سه دسته با ساختار سرکوب‌گر و در پی آن با یکدیگر دارد. این شکاف، به جای تبدیل شدن به یک تقسیم کار سیاسی، به یک مکانیسم دیگرسازی درون‌گروهی انجامیده است: جریان درون‌نهادی، اپوزیسیون بیرون نهادی را به تسهیل سرکوب و بی‌مسئولیتی متهم می‌کند؛ اپوزیسیون بیرون، جریان درون‌نهادی را متهم به مشروعیت‌بخشی به استبداد می‌کند؛ و هر دو گروه نخبگانی، جنبش‌های خودانگیخته (مانند جنبش زن، زندگی، آزادی) را به دلیل فقدان رهبری متمرکز و داشتن مطالبات غیرسیاسی، فاقد ظرفیت گذار می‌دانند. این چرخه بی‌اعتمادی متقابل، امکان ائتلاف‌سازی را مخدوش کرده است. 🔸دو، تعدد افق‌های انتظار و تقاطع‌ زمانی-مکانی متفاوت خواست‌ها : در عصر مشروطه، «قانون» به عنوان یک پدیدار انتزاعی اما ملموس، نقش روایت فراگیر را ایفا می‌کرد. اما در فضای امروز، هر یک از این سه ضلع، در افق زمانی متفاوتی حرکت می‌کنند. جریان درون‌نهادی خواستار اصلاح تدریجی در زمان حال است؛ اپوزیسیون بیرون چشم به آینده‌ای دورتر دوخته و مدل‌های حکومتی پسا-گذار را طراحی می‌کند؛ و جنبش‌های خودانگیخته خواستار تغییر فوری در زیست روزمره‌ی فردی و رفع خشونت ساختاری در اکنون هستند. نتیجه این پلورالیسم ناهم‌سو، تولید زبان‌هایی است که نه تنها هم‌پوشانی ندارند، بلکه در بسیاری از موارد به دلیل تفاوت اولویت‌ها، ناسازگار و متعارضند. ▪️سه، شکاف معنایی میان نخبگان درون متنی و طبقات کنشگر خیابان: زبان سیاسی دو دسته‌ی اول (درون‌نهادی و اپوزیسیون سازمان‌یافته)، عمدتاً درگیر یک خودارجاع‌بینی نظری است و در فرازهای انتزاعی سایبرفضا یا تبعید سیاسی می‌چرخد (بحث بر سر جمهوری سکولار، سوسیال‌دموکراسی و...). در مقابل، زبان دسته‌ی سوم (جنبش‌های شبکه‌ای و طبقات فرودست)، زبانی مادی، مستقیم و مبتنی بر معیشت و آزادی‌های فردی و غیره است. نخبگان دو دسته‌ی اول تاکنون نتوانسته‌اند نقش مترجم گفتمانی را ایفا کرده و زبان کلان سیاسی خود را به زیست‌جهان معنایی جنبش‌های خرد ترجمه کنند....  🔻متن کامل: https://bit.ly/4bFOc0B #ایران_فردا#مهدی_زمانی#انسجام_گفتمانی_انقلاب_مشروطه#پراکندگی_کنشگری_سیاسی_معاصر https://t.me/iranfardamag