🟣عبدالکریم سروش میان تناقض‌های سیاست و تاملات معرفت🔶عزیز قاسم‌زاده @iranfardamag▪️ عبدالکریم سروش را باید در میانه دو کارنامه سیاسی و معرفتی مورد داوری قرار داد. نه می‌توان کارنامه سیاسی او را نادیده گرفت و همه چیز را به پای «روشنفکری» و «نواندیشی» نوشت و نه می‌توان به سبب مواضع سیاسی او، تمامی آثار فکری، معرفت‌شناختی، اخلاقی و ادبیش را یکجا از اعتبار انداخت. مسئله سروش دقیقاً در همین‌جاست.با متفکری روبه‌رو هستیم که در ادوار مختلف زندگی فکری و سیاسی خود، مواضعی گاه متناقض اتخاذ کرده و در عین حال، در برخی حوزه‌های معرفت ‌شناسی دین و پژوهش در میراث اسلامی و ادبی، آثاری پدید آورده که نمی‌توان با همان معیار سیاسی آنها را داوری کرد.نقد سیاسی سروش، اتفاقاً از جاهایی آغاز می‌شود که نمی‌توان به آسانی از کنار آنها گذشت. حضور او در ستاد انقلاب فرهنگی و نقش او در آن دوره، یکی از مهم‌ترین نقاط قابل نقد در کارنامه اوست. این گذشته تاریخی را نمی‌توان با مواضع بعدی او پاک کرد. روشنفکری که در یک مقطع در ساختاری مشارکت داشته که پیامدهای سنگینی برای دانشگاه و دانشگاهیان داشته است، باید نسبت خود را با آن گذشته و تبعات آن روشن کند و مسئولیت تاریخی آن را بپذیرد.🔸اما سروش در دوره‌های بعد، فقط همان سروشِ ستاد انقلاب فرهنگی باقی نماند. نامه‌های تند او به مقامات جمهوری اسلامی، نقدهای صریحش به ساختار قدرت و ولایت فقیه، و مواضعی که در مقاطعی با صراحت کم‌سابقه‌ای علیه نظام سیاسی اتخاذ کرد، او را به یکی از منتقدان جدی جمهوری اسلامی تبدیل کرد تا جایی که از دانشگاه کنار گذاشته شد، مهاجرت کرد و در مقاطعی با ادبیاتی سخن گفت که برای او هزینه‌های سنگینی در پی داشت.▪️ این تغییر مسیر را نیز باید دید همان‌گونه که باید فاصله گرفتن او از رادیکالیسم سیاسی سال‌های گذشته را هم دید.سروش در سال‌های اخیر در پاره‌ای از مواضع سیاسی خود فاصله محسوسی با آن سروش رادیکال‌تر دهه‌های هفتاد، هشتاد و حتی بخشی از دهه نود پیدا کرده است. در مواردی نیز به نظر می‌رسد بسیاری از فاعلیت‌های ستم در ایران، نقش ساختارهای قدرت در تولید و استمرار سرکوب و تبعیض و مسئولیت نیروهای مختلف در این مناسبات، در تحلیل‌های او کمتر از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. این تغییرات، خود موضوع نقد است و نمی‌توان آنها را با ارجاع به گذشته رادیکال او نادیده گرفت.حتی درباره ادعای مربوط به نامه او برای توقف اعدام‌ها نیز نمی‌توان به سادگی از کنار موضوع گذشت. اگر کسی مدعی شود نامه او موجب توقف اعدام‌ها شده، اما پس از آن نیز اعدام‌ها ادامه یافته باشد، این ادعا دست‌کم نیازمند توضیح و مستندات جدی است و نمی‌توان آن را صرفاً به عنوان یک دستاورد قطعی سیاسی بازگو کرد.🔸از سوی دیگر، سخن اخیر وزیر فرهنگ و ارشاد درباره امکان بازگشت سروش و برخی دیگر از چهره‌های مهاجر، در کنار گذشته سیاسی و مواضع تندتر او، پرسش‌های دیگری ایجاد می‌کند. وزیر ارشاد از سروش، مهاجرانی و کدیور به عنوان نمونه‌هایی از چهره‌هایی نام برده که به گفته او در جریان جنگ مواضع خوبی داشته‌اند و از فهرست‌هایی برای بازگشت ایرانیان خارج از کشور سخن گفته است.▪️ کسی که زمانی به دلیل نقدهایش به ساختار قدرت تا محرومیت از دانشگاه و مهاجرت پیش رفته، چگونه و چرا امروز می‌تواند موضوع استقبال یا دعوت بخشی از همان ساختار قرار گیرد؟اینها تناقض‌هایی واقعی‌اند و باید آنها را دید نه اینکه برای حفظ تصویری یکدست از سروش، نادیده‌شان گرفت.ا ما درست در همین‌جا باید از خطای دیگری نیز پرهیز کرد اینکه این تناقض‌های سیاسی را به همه وجوه فکری سروش سرایت دهیم.🔸زیرا در کنار این کارنامه سیاسی، با متفکری روبه‌رو هستیم که در حوزه معرفت‌شناسی دین، مباحثی جدی و اثرگذار مطرح کرده است. «قبض و بسط تئوریک شریعت» یکی از مهم‌ترین صورت‌بندی‌های او درباره نسبت معرفت دینی با سایر معارف بشری بود. «بسط تجربه نبوی» این بحث را به تجربه دینی پیامبر گسترش داد و «رویای رسولانه» صورت‌بندی رادیکال‌تری از نسبت پیامبر، وحی و قرآن ارائه کرد. «فربه‌تر از ایدئولوژی» نیز در امتداد همین دغدغه‌ها، نسبت دین، ایدئولوژی و سیاست را به بحث گذاشت.▪️ در حوزه سیاست نیز «سیاست‌نامه» که در داخل کشور منتشر شد و «نصیحة‌الملوک» که خارج از کشور منتشر شد، بخشی از تأملات او درباره سیاست، قدرت، اخلاق و نسبت حاکم و محکوم را دربر می‌گیرد.می‌توان با تمام یا بخشی از این نظریه‌ها مخالفت کرد می‌توان استدلال‌های آنها را ناکافی دانست، تناقض‌های درونیشان را نشان داد یا حتی اساس برخی از آنها را به چالش کشید. اما نمی‌توان آنها را ندیده گرفت…..   🔻متن کامل: https://shorturl.at/F08ht #ایران_فردا#عزیز_قاسم‌زاده#عبدالکریم_سروشhttps://t.me/iranfardamag