🟣وقتی تخیل را محاکمه می‌کنیم شاندل، شریعتی و اخلاقِ خواندنِ متن🔶افسانه نجاتی@iranfardamag▪️گا

🟣وقتی تخیل را محاکمه می‌کنیم      شاندل، شریعتی و اخلاقِ خواندنِ متن🔶افسانه نجاتی@iranfardamag▪️گاهی یک نام از حدود خود فراتر می‌رود و به آینه‌ای بدل می‌شود که نه فقط موضوع داوری، که شیوه‌ی داوری ما را نیز بازتاب می‌دهد.«شاندل»؛ نامی که در جهان نوشتاری علی شریعتی پدیدار شد، امروز دیگر فقط نام شخصیتی در آثار او نیست؛ به نشانه‌ای بدل شده است برای پرسش‌هایی بنیادی‌تر: مرز میان واقعیت و تخیل کجاست؟ تفاوت میان آفرینش ادبی و فریب چیست؟ و ما چگونه باید متنی را بخوانیم که در آن صداهایی فراتر از یک «منِ تاریخی» سخن می‌گویند؟🔸این جستار نه در پی مصون کردن هیچ متفکری از نقد است و نه قصد دارد اختلاف‌های جدی درباره‌ی اندیشه‌ی علی شریعتی را نادیده بگیرد. مسئله‌ی اصلی، پیش از داوری درباره‌ی یک نام، پرسشی درباره‌ی شیوه‌ی داوری ماست: آیا می‌توان میان زبان پژوهش، زبان ادبی و زبان تأمل وجودی تمایز گذاشت؟ و آیا تخیل، هنگامی که در خدمت اندیشیدن قرار می‌گیرد، باید همچون فریب محاکمه شود؟▪️بحث‌های اخیر درباره‌ی شریعتی، به‌ویژه پس از نقدهای تند برخی منتقدان، بار دیگر مسئله‌ی نسبت میان نقد اندیشه و داوری اخلاقی را پیش کشیده است. بی‌تردید می‌توان درباره‌ی بسیاری از وجوه اندیشه‌ی شریعتی پرسش کرد: درباره‌ی نسبت او با ایدئولوژی، درباره‌ی برخی کاستی‌های نظری، درباره‌ی زبان خطابی و تأثیر عاطفی آثارش. این‌ها همه موضوعات مشروع نقدند.اما میان نقد یک اندیشه و صدور حکم درباره‌ی شخصیت یک متفکر فاصله‌ای وجود دارد. نقد، هنگامی به بلوغ می‌رسد که به جای فروکاستن موضوع خود، پیچیدگی آن را آشکار کند.مناقشه‌ی شاندل در ظاهر درباره‌ی وجود یا عدم وجود یک استاد فرانسوی است؛ اما در عمق خود، مسئله‌ای درباره‌ی فهم متن است.🔸آیا همه‌ی نوشته‌ها در یک اقلیم زبانی پدید می‌آیند؟آیا یک مقاله‌ی پژوهشی، یک اثر ادبی، یک اعتراف‌نامه، یک نیایش و یک تأمل فلسفی را می‌توان با یک معیار واحد سنجید؟در یک متن پژوهشی، ارجاع دقیق و امکان بررسی منابع، پایه‌ی اعتماد میان نویسنده و خواننده است. اگر نویسنده‌ای در چنین متنی به شخصیتی خیالی همچون یک مرجع واقعی استناد کند، این امر پرسش‌های جدی اخلاقی و معرفتی ایجاد می‌کند.اما همه‌ی متن‌ها در قلمرو پژوهش نوشته نمی‌شوند.▪️ادبیات، خاطره، فلسفه و تأملات وجودی، راه‌های دیگری برای نزدیک شدن به حقیقت می‌گشایند. انسان تنها با داده‌ها و گزاره‌ها جهان را نمی‌فهمد؛ با استعاره‌ها، روایت‌ها و صداهایی که می‌آفریند نیز خود و جهان را تفسیر می‌کند.از همین‌جاست که مسئله‌ی شاندل آغازمی‌شود.پیش از آنکه درباره‌ی او داوری کنیم، باید بدانیم در کدام اقلیم از سخن حضور دارد. ✅کویریات؛ اقلیمی دیگر از سخن 🔸یکی از نکاتی که در بسیاری از نقدهای شریعتی کمتر مورد توجه قرار گرفته، تفاوت میان ساحت‌های مختلف نوشتار اوست. آثار شریعتی یک زبان واحد ندارند. او در تقسیم‌بندی‌ای که خود نیز به آن اشاره کرده، میان سه قلمرو تمایز می‌گذارد: کویریات، اجتماعیات و اسلامیات.▪️اجتماعیات، بیشتر در میدان جامعه و تاریخ حرکت می‌کند؛ جایی که شریعتی درباره‌ی انسان معاصر، مناسبات اجتماعی، سنت، تجدد و مسئولیت تاریخی سخن می‌گوید.اسلامیات، عرصه‌ی بازخوانی مفاهیم دینی و نسبت انسان با ایمان، تاریخ و عمل است.اما کویریات، اقلیمی دیگر است؛ قلمرویی که در آن شریعتی نه در مقام جامعه‌شناس و نه در مقام نظریه‌پرداز اجتماعی، بلکه در مقام انسانی تنها در برابر پرسش‌های بنیادین هستی سخن می‌گوید: تنهایی، عشق، مرگ، ایمان، معنا و رنج.🔸کویریات را نمی‌توان با همان معیاری خواند که یک متن جامعه‌شناختی یا پژوهشی را می‌خوانیم. در اینجا استعاره فقط آرایه‌ی ادبی نیست؛ زبان تجربه است. تصویر فقط برای زیبایی نیست؛ راهی است برای بیان آنچه زبان مفهومی مستقیم از گفتنش ناتوان است.▪️شاید خود شریعتی بیش از بسیاری از خوانندگان بعدی‌اش از دشواری خوانده شدن «کویر» آگاه بود. او در مقدمه‌ی کتاب، درباره‌ی داوری شتاب‌زده یک اثر ادبی هشدار می‌دهد و با نقل سخن سنت‌بوو یادآور می‌شود که اثر در فاصله‌ی میان قلم نویسنده و فهم خواننده شکل می‌گیرد.🔸این نکته بسیار مهم است: شریعتی خود می‌دانست که «کویر» متنی نیست که بتوان آن را صرفاً همچون یک رساله‌ی نظری خواند.او حتی درباره‌ی واکنش‌های متناقض به کتاب سخن می‌گوید؛ از اینکه برخی آن را ستوده‌اند و برخی آن را اثری تیره و سنگین دیده‌اند. همین واکنش‌ها نشان می‌دهد که «کویر» بیش از آنکه فقط مجموعه‌ای از گزاره‌ها باشد، تجربه‌ای است که خواننده را درگیر می‌کند.در چنین فضایی است که شاندل ظهور می‌کند......  🔻متن کامل: https://cutt.ly/NytW7mDK #شریعتی#شاندل#ایران_فردا#افسانه_نجاتی https://t.me/iranfardamag