🔴 ناصرالملک؛ دولتمردی میان مشروطه، مصلحت و قدرت‌های بزرگ🎙 مجید تفرشیابوالقاسم‌خان ناصرالملک از آن چهره‌های تاریخ مشروطه است که به‌سختی می‌توان با یک صفت درباره‌اش داوری کرد؛ دولتمردی تحصیل‌کرده در آکسفورد که هم در شکل‌گیری و تثبیت نظام جدید نقش داشت و هم در یکی از حساس‌ترین لحظات مشروطه، تصمیمی گرفت که به تعطیلی مجلس انجامید.مجید تفرشی در نشستی درباره زندگی و کارنامه ناصرالملک، بر همین پیچیدگی دست می‌گذارد.ناصرالملک از نخستین ایرانیانی بود که تجربه مستقیم تحصیل در دانشگاه آکسفورد را داشت. هم‌دوره‌شدن او با چهره‌هایی چون ادوارد گری و آشنایی عمیق با ساختار سیاسی بریتانیا، بعدها در نگاه او به سیاست و مشروطه ایران اثر گذاشت.اما شاید مهم‌ترین تناقض کارنامه‌اش نیز از همین‌جا آغاز شود:ناصرالملک، با وجود آنکه خود پرورده نظام پارلمانی بریتانیا بود، معتقد بود ایران هنوز زیرساخت‌های فرهنگی و آموزشی لازم برای استقرار کامل مشروطه را ندارد. نگاه او به سیاست بیش از آنکه انقلابی باشد، بر مصلحت‌اندیشی، سازش و پرهیز از رویارویی با قدرت‌های بزرگ استوار بود.این رویکرد در بحران سال ۱۹۱۱ به یکی از مناقشه‌برانگیزترین تصمیم‌های زندگی او انجامید.در کشاکش بر سر مورگان شوستر و اولتیماتوم روسیه، ناصرالملک از بیم اشغال نظامی ایران، در نهایت در مسیری قرار گرفت که به پذیرش خواسته روسیه و انحلال مجلس دوم انجامید؛ تصمیمی که یکی از نقاط تاریک و همچنان محل اختلاف در ارزیابی کارنامه اوست.تفرشی همچنین به سندی از «لژ بیداری ایران» اشاره می‌کند که در آن شماری از اعضای لژ در حمایت از تصمیم ناصرالملک تعهدنامه‌ای امضا کرده‌اند؛ سندی که از نظر او یکی از نمونه‌های کم‌شمارِ قابل مشاهده از نقش سازمان‌یافته فراماسونری در تحولات سیاسی آن دوره ایران است.ناصرالملک را بنابراین نمی‌توان فقط «مشروطه‌خواه»، «محافظه‌کار»، «غرب‌گرا» یا «میانجی» نامید. کارنامه او درست در نقطه برخورد چند مسئله اساسی تاریخ معاصر ایران قرار دارد:اصلاح یا انقلاب؟مقاومت یا مصلحت؟حفظ نهاد مشروطه یا جلوگیری از خطر مداخله خارجی؟همین تعارض‌هاست که بازخوانی ناصرالملک را، بیش از یک قرن بعد، همچنان معنادار می‌کند.🔻 توضیح مجید تفرشی درباره گزارش منتشرشده:«نوع انتخاب فرازهای صحبت و چینش و گزینش مطلب و همچنین عنوان انتخابی نشست و عنوان گزارش خبرگزاری ایبنا، مورد تأیید و توافق من نیست.»🔗 گزارش نشست علمی درباره زندگی و کارنامه ابوالقاسم‌خان ناصرالملک، برگزارشده در ۹ شهریور ۱۴۰۵، با حضور داریوش رحمانیان، علیرضا ملایی‌توانی و مجید تفرشی، در خبرگزاری کتاب ایران.#مجید_تفرشی #ناصرالملک #مشروطه #تاریخ_معاصر #تاریخ_ایران#میراث_فرهیختگان#فرهیختگان؛ راهی به رهایی