🟣 عبدالکریم سروش؛ میان تناقض‌های سیاست و تأملات معرفت✍️ عزیز قاسم‌زادهعبدالکریم سروش را چگونه باید داوری کرد؟ با حضورش در ستاد انقلاب فرهنگی؟ با نامه‌ها و مواضع تند بعدی‌اش علیه جمهوری اسلامی؟ با «قبض و بسط تئوریک شریعت» و «بسط تجربه نبوی»؟ یا با سخنان سال‌های اخیرش که از رادیکالیسم سیاسی گذشته فاصله گرفته است؟عزیز قاسم‌زاده معتقد است مسئله دقیقاً همین‌جاست: سروش را نمی‌توان به یک تصویر واحد فروکاست.او تأکید می‌کند حضور سروش در ستاد انقلاب فرهنگی و نسبت او با اتفاقاتی که برای دانشگاه و دانشگاهیان افتاد، بخشی از کارنامه سیاسی اوست که نمی‌توان با مواضع بعدی‌اش پاک کرد. به باور نویسنده، سروش هنوز درباره مسئولیت خود در این دوره پاسخ قانع‌کننده‌ای نداده و بیشتر بر تمایز میان «انقلاب فرهنگی» و «ستاد انقلاب فرهنگی» تکیه کرده است.اما همین سروش در سال‌های بعد به یکی از منتقدان جدی جمهوری اسلامی تبدیل شد؛ از ساختار قدرت و ولایت فقیه انتقاد کرد، از دانشگاه کنار گذاشته شد، مهاجرت کرد و مواضعی گرفت که برایش هزینه داشت.قاسم‌زاده در عین حال معتقد است سروش سال‌های اخیر با سروش رادیکال‌تر دهه‌های گذشته یکسان نیست و این تغییر نیز باید مستقلاً نقد و بررسی شود.اما بخش مهم‌تر یادداشت، هشدار درباره یک خطای رایج در مواجهه با روشنفکران است:اگر کسی در سیاست خطا کرده باشد، آیا تمام آثار فلسفی، دینی و ادبی او نیز بی‌اعتبار می‌شود؟ و برعکس، اگر از اندیشه‌های او بهره برده‌ایم، آیا باید خطاهای سیاسی‌اش را نادیده بگیریم؟نویسنده پاسخ هر دو پرسش را منفی می‌داند.از «قبض و بسط تئوریک شریعت» و «بسط تجربه نبوی» تا «رؤیای رسولانه» و «فربه‌تر از ایدئولوژی»، و از مطالعات مولانا و حافظ تا تأملات او درباره غزالی، با مجموعه‌ای از آثار روبه‌رو هستیم که باید در قلمرو خودشان نقد شوند، نه با معیار موافقت یا مخالفت سیاسی با صاحب اثر.قاسم‌زاده همین روش را درباره مناقشه اخیر پیرامون مقاله «صناعت و قناعت» نیز به کار می‌گیرد.او با اشاره به نقد محمد قوچانی می‌پرسد آیا می‌توان از تأمل اخلاقی و عرفانی سروش درباره تکنولوژی و «قناعت»، یک نظریه اقتصادیِ «ضدتوسعه» استخراج کرد؟به اعتقاد او، این مقاله البته نقدپذیر است: می‌توان پرسید آیا نگاه سروش به تکنولوژی بیش از اندازه کلی و بدبینانه است؟ آیا میان صنعت، تکنولوژی، سرمایه‌داری، مصرف‌گرایی و توسعه به اندازه کافی تفکیک کرده؟ و آیا توصیه اخلاقی به قناعت اساساً می‌تواند پاسخی برای پیچیدگی‌های جامعه مدرن باشد؟اما نقد یک متن با ساختن نظریه‌ای که متن صریحاً ارائه نکرده و سپس حمله به آن نظریه تفاوت دارد.قناعت در سنت اخلاقی و عرفانی پیش از آنکه برنامه‌ای برای اداره اقتصاد باشد، فضیلتی در نسبت انسان با خواستن و افزون‌طلبی است. از توصیه انسان به پرهیز از مصرف‌زدگی، به‌تنهایی نمی‌توان نتیجه گرفت که نویسنده خواهان توقف صنعت و توسعه است.🔻 شاید مهم‌ترین پیشنهاد این یادداشت، نه درباره شخص سروش، بلکه درباره روش نقد روشنفکری در ایران باشد:می‌توان حضور سروش در ستاد انقلاب فرهنگی را سخت نقد کرد؛می‌توان توضیحات او درباره مسئولیت آن دوره را ناکافی دانست؛می‌توان تغییرات سیاسی سال‌های اخیرش را زیر سؤال برد؛و هم‌زمان «قبض و بسط»، «رؤیای رسولانه» یا مطالعات او درباره مولانا و حافظ را مستقلاً خواند و نقد کرد.نقد زمانی از تخریب جدا می‌شود که منتقد نخست پیچیدگی موضوع نقد خود را به رسمیت بشناسد.🔗 متن کامل یادداشت#عزیز_قاسم‌زاده #عبدالکریم_سروش #روشنفکری_دینی#منتخب_فرهیختگان#فرهیختگان؛ راهی به رهایی