🔹 بلندترین فریاد، پایدارترین زبان✍ مرضیه حاجی هاشمی قطار اعتراضات مردمی پس از آنکه در دیماه از مسی

🔹 بلندترین فریاد، پایدارترین زبان✍ مرضیه حاجی هاشمی قطار اعتراضات مردمی پس از آنکه در دیماه از مسیری خونبار و سنگلاخی عبور کرد، در بهمن ماه با سوگواری ها و آیین های اعتراضی بدیع به حرکت خود ادامه داد تا در اسفند ماه به ایستگاه دانشگاه رسید. جوانانی که با کوله باری از روایت رنج های جانکاه شهر و روستاهای خود در کانون های نخبگی شهرهایی چون تهران گرد هم آمدند و روایت هایشان به هم پیوست و خشم و انزجار را با اعتراض بهم آمیخت، خشم و انزجاری که گاهی به صورت فحاشی و رکیک گویی نمایان شد و به ابزاری برای سرکوب این صدا بدل گشت.⬅️ به نظر می رسد در نگاهی جامع بتوان ریشه ها و عوامل بروز این پدیده اجتماعی در یک محیط نخبگی را در گستره ای وسیع دید. در فرهنگ عامه، فحش می‌تواند کارکرد صمیمیت، شوخی، نمایش مردانگی یا حتی تخلیهٔ روانی بی‌خطر داشته باشد. در بسیاری از فرهنگ‌ها به همین منوال است و گرچه پسندیده نیست؛ اما لزوماً نیز نشانه فروپاشی اخلاقی نیست؛ اما وقتی وارد فضای سیاسی و دانشگاهی می‌شود، کارکرد عوض می‌شود. دیگر فقط «بازی زبانی» نیست؛ بلکه تبدیل می‌شود به ابزار مرزبندی هویتی و اعلام تقابل نمادین که می توان لایه های متعددی را برای آن برشمرد. ⬅️ لایه فرهنگی-تاریخیزبان عامیانه ایرانی ظرفیت بالایی برای اغراق، طعنه، هزل و رکیک‌گویی دارد. این را در متون قاجاری، در نمایش‌های روحوضی و در ادبیات کوچه می‌بینیم. «جیمز موریه» دیپلمات و نویسندهٔ بریتانیایی که مدتی در ایرانِ دورهٔ قاجار اقامت داشت، در سفرنامه‌هایش اشاره می‌کند که ایرانیان در گفت‌وگوهای روزمره، حتی دوستانه، از فحاشی‌های شوخی‌آمیز استفاده می‌کنند و این را بخشی از بازی زبانی و فرهنگ معاشرت می‌داند. با این وجود می دانیم که این بخش زبانی قرنها در حوزه غیررسمی محصور بوده و ورود آن به دانشگاه و عرصه رسمی توسط نسل جدید، نگاه به لایه های دیگر را ضروری می کند. ⬅️ لایه دیجیتالنسل جدید در محیطی بزرگ شده که مرز خصوصی و عمومی فرو ریخته است. کلیپ، میم، استندآپ، سریال‌های غربی، توییتر، اینستاگرام، همه عادی‌سازیِ زبان بی‌پرده را تقویت می‌کنند. این یک پدیده جهانی است؛ نه صرفاً ایرانی. کافی است اعتراضات فرانسه یا آمریکا را مرور کنیم، زبان خیابان در همه جا تندتر شده است. اگر زمینه هیجانی و سیاسی آماده نباشد، همان محتواها فقط مصرف سرگرمی می‌شوند، نه شعار سیاسی.⬅️ لایه سرکوب و تحقیروقتی تجربه زیسته نسل جوان شامل تحقیر، بی‌اعتباری، نبود افق شغلی و مواجهه با خشونت آن هم در ابعاد جنایت خونبار اخیر باشد، زبان تند از «سبک» به «فریاد خشمیگن اعتراضی» تبدیل می‌شود. در اینجا فحش دیگر شوخی نیست، واکنش به بی‌قدرتی است. احساس بی‌قدرتی یکی از قوی‌ترین محرک‌های خشم زبانی است.⬅️ لایه قطبی‌شدن عاطفیوقتی شکاف سیاسی عمیق می‌شود، زبان هم دو قطبی می‌شود. مخالف دیگر صرفاً «اشتباه» نیست، «نامشروع» است. هویت سیاسی با هویت شخصی و وجودی یکی می شود، در چنین مواقعی روانشناسی سیاسی توضیح می دهد که مرکز پردازش تهدید در مغز فعال می شود و وضعیتی حاکم می شود که زبان تهاجمی و فحاشی ابزار تخلیه هیجان می شود. از سویی در فضای دو قطبی، رعایت ادب می‌تواند به چشم ضعف دیده شود.⬅️ لایه فقدان نهادهای میانجیاگر انجمن‌ها، احزاب، رسانه‌های آزاد و فضای گفت‌وگو فعال باشند، خشم فرصت پالایش پیدا می‌کند. وقتی این واسطه‌ها حذف شوند، زبان خام مستقیماً به خیابان می‌آید. دانشگاه هم از جامعه جدا نیست و دمای التهاب بیرون را بازتاب می‌دهد.⬅️ حال در یک بستر فرهنگیِ آشنا به رکیک‌گویی، یک نسل دیجیتال که بی‌پرده‌گویی را عادی کرده با یک فضای سیاسی مواجه می شود که به شدت قطبی و به بدترین شکل ممکن سرکوبگر است و این همزمان است با انسداد نهادی که مانع رشد زبان لطیف بوده و مسیر نقد رسمی را بسیار محدود کرده است، نتیجه می‌شود سرایت زبان کوچه به دانشگاه؛ اما با بار سیاسی و هویتی شدیدتر.⬅️ با وجود سیستماتیک بودن؛ اما باید توجه داشت فحاشی هم خود محصول انسداد است و هم می‌تواند انسداد را تشدید کند؛ چرا که فضای گفت‌وگو را بیشتر قطبی می کند و امکان جذب گروه‌های خاکستری را کاهش می دهد. زبانِ کاملاً تخریبی معمولاً در کوتاه‌مدت انرژی بخش است؛ اما در بلندمدت ائتلاف‌سازی را دشوار می‌کند.⬅️ لذا در نگاهی جامع می توان گفت فحاشی نسل دانشجو یک «نشانه» است، نشانه دمای بالای جامعه، نشانه قطبی‌شدن و نشانه بی‌اعتمادی عمیق؛ اما نه نشانه ای مطلوب یا کارآمد؛ لذا هنر اجتماعی استادانِ همین دانشجویان و دیگر منتقدان فرهیخته - نه منتقدان سرکوبگری که خود پمپاژ خشم و خشونت در جامعه اند - در این است که بدون انکار خشم، راهی برای تبدیل آن به بیان مؤثرتر پیدا کنند؛ زیرا در نهایت، آینده را نه بلندترین فریاد؛ بلکه پایدارترین زبان می‌سازد.@M_Hajihashemi_iran1@Iransharghedoor