زیست‌ کره ی زمین تا چه زمانی دوام خواهد آورد؟ یکی از شگفت‌ انگیزترین پرسشهای علم این است که حیات — که از نخستین اشکال بسیار ساده در زمین ابتدایی شکل گرفته — تا چه زمانی می‌ تواند در این سیاره دوام بیاورد؟ اگر تاریخ حیات را از نخستین سامانه‌ های زیستی تا…شواهد دیرینه‌ شناسی نشان می‌دهد حیات دست‌کم از حدود ۳٫۵ میلیارد سال پیش — بر پایه ی نخستین شواهد بدون‌ابهامِ ریخت‌ شناختی مانند میکروفسیلها و استروماتولیت‌ ها — روی زمین حضور داشته است؛ هرچند شواهد ژئوشیمیایی و ایزوتوپی، قدمتهایی کهنتر (حدود ۳٫۷ تا احتمالاً ۳٫۸ میلیارد سال) را نیز مطرح کرده‌اند. این شواهد نشان می‌دهند که زمین بخش بزرگی از تاریخ خود را میزبان موجودات زنده بوده است. با این حال، طول عمر زیست‌ کره الزاماً با طول عمر خورشید یکسان نیست.در مقیاس زمین‌ شناختی، مهمترین عامل تعیین‌ کننده آینده ی حیات، خورشید است. درخشندگی خورشید، یعنی مجموع انرژی تابشی آن به‌ آرامی افزایش می‌یابد؛ به‌طوری که برآورد می‌شود در هر یک میلیارد سال حدود ۱۰ درصد بیشتر شود. این روند بخش مهمی از دمای سطح زمین را تعیین می‌ کند.اما دمای زمین تنها به خورشید وابسته نیست. دومین عامل مهم، اثر گلخانه‌ ای است که تا حد زیادی به مقدار دی‌اکسید کربن (CO₂) در جو بستگی دارد؛ و در این میان، هوازدگی سیلیکات‌ ها نقشی اساسی دارد.هوازدگی سیلیکات‌ ها فرایندی شیمیایی میان سنگهای سیلیکاته، آب باران و دی‌ اکسید کربن است که درنهایت کربن را از جو خارج کرده و به رسوبات اقیانوسی منتقل می‌کند. این کربن درمقیاس زمین‌ شناختی دوباره از طریق فعالیتهای آتشفشانی به جو بازمی‌گردد.در مطالعه‌ ای جدید، پژوهشگران با استفاده از یک مدل اقلیمی سه‌ بعدی (ExoCAM)، آینده ی گیاهان را با در نظر گرفتن افزایش درخشندگی خورشید و تغییرات CO₂ تحت رژیمهای متفاوت هوازدگی سیلیکات‌ ها بررسی کردند. نکته کلیدی این پژوهش آن است که مدلهای سه‌ بعدی، برخلاف مدلهای یک‌ بعدی پیشین، گرمایش ناشی از افزایش تابش خورشید راکمتر برآورد می‌ کنند. به همین دلیل، نتیجه ی این مطالعه عمر برآوردشده برای زیست‌ کره را نسبت به کارهای کلاسیک (مانند مطالعه ی کالدیرا و کستینگ) بطورقابل‌ توجهی تمدید می‌ کند و نشان می‌ دهد زیست‌ کره‌ های پیچیده در برابر روشنتر شدن خورشید تاب‌ آورتر از تصور قبلی هستند. سه مسیر اصلی فتوسنتزی — C3، C4 و CAM — نیز در مدل لحاظ شد؛ زیرا هرگروه آستانه ی متفاوتی برای تحمل کاهش دی‌اکسید کربن دارد.نتایج نشان داد سرنوشت گیاهان به شدت به هوازدگی سیلیکات‌ ها وابسته است. در سناریوی هوازدگی ضعیف (CO₂ تقریباً ثابت)، گرمایش تدریجی تا ۱٫۶۸ میلیارد سال دیگر آستانه ی ۳۲۳ کلوین را برای بیشتر گیاهان وتا ۱٫۸۷ میلیارد سال دیگر آستانهٔ ۳۳۸ کلوین را برای همه گیاهان خشکی‌زی فراتر می‌برد. درسناریوی هوازدگی قوی، افزایش دما، برداشت CO₂ از جو را تشدید می‌کند. در این حالت، مسیر C3 (رایجترین گیاهان مثل برنج و گندم) می‌تواند تا آستانه‌ هایی بسیار پایینتر ازحد مرسوم (نزدیک به ۲٫۹ ppm) دوام بیاورد. مسیر C4 (گیاهان گرمسیری) درحدود ۱۰ ppm (۱٫۳۵ میلیارد سال آینده) به محدودیت می‌ رسد، اما گیاهان CAM (مانندکاکتوس و ساکولنت) و ماکروفیت‌ های آبزی حتی درسطوح پایینتر CO₂ نیز قادر به ادامهٔ حیات هستند. اگر آستانه کمیابی CO₂ را تا ۱ ppm در نظر بگیریم، زیست‌کرهٔ گیاهی تا ۱٫۸۴ میلیارد سال آینده پایدار می‌ماند، رقمی که به مرز تبخیر اقیانوسها نزدیک است.این یافته‌ ها با سه روند شناخته‌ شده همخوانی دارد: افزایش تدریجی دما، کاهش جهانی CO₂ دراثر تشدید هوازدگی سیلیکات‌ ها، و درنهایت از دست رفتن تدریجی آبهای سطحی و خشک شدن اقیانوسها. این سه روند در کنار هم، چارچوب محدودیتهای زیست‌ پذیری در مقیاس زمین‌ شناختی را تعریف می‌ کنند و نشان می‌ دهند مرز میان زیست‌پذیری و ناپایداری پیوسته در حال جابجایی است.براساس این برآوردها، حیات روی زمین احتمالا تازمانی ادامه خواهد یافت که افزایش درخشندگی خورشید سرانجام به تبخیر اقیانوسها بینجامد؛ رخدادی که بسته به مدل، در بازه‌ای میان حدود یک تا دو میلیارد سال دیگر پیش‌ بینی می‌شود. مدلهای سه‌بعدی جدید به ارقام نزدیک به دو میلیارد سال رسیده‌ اند.بااینحال، پایان زیست‌ کره گیاهی لزوماً به معنای پایان مطلق حیات نیست؛ پروکاریوت‌ های گرمادوست احتمالا صدها میلیون سال پس ازآن نیز دوام خواهند آورد. نویسندگان دیدگاهی نسبتاً خوشبینانه دارند و براین باورند که داستان پیش‌ فرض برای آینده سیاره ی ما این است که حیات دست‌کم به‌اندازهٔ خود زمین دوام خواهد آورد و شاید ادامه ی آن در محیطهایی فراتر ازاین سیاره نیز امکان‌ پذیر باشد.اگر چنین باشد، شاید سرنوشت نهایی حیات نه پایان، بلکه گذار آن به شرایطی فراتر از محیطی باشد که نخستین بار درآن شکل گرفت.سعید افتاده منبع:Haqq‐Misra, J., & Wolf, E. (2026). Maximum lifetime of the vegetative biosphere. Journal of Geophysical Research: Atmospheres, 131, Article e2025JD045586. https://doi.org/10.1029/2025JD045586https://phys.org/news/2026-06-survive-earth-billion-years.html