بحران صلاحیت دیجیتال🔻 مواجهه جامعه امروز با زیست مجازی کودکان و نوجوانان به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌ه

بحران صلاحیت دیجیتال🔻 مواجهه جامعه امروز با زیست مجازی کودکان و نوجوانان به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های حوزه ارتباطات و روان‌شناسی مبدل شده است. مشاهده حضور کودکان از سنین ۵ تا ۸ سال تا سنین ۱۱ تا ۱۵ سال در فضای مجازی، پرسش‌های فراوانی را در خصوص این شکل از حضور کودکان در فضای مجازی مطرح می‌کند.معصومه تقی‌زادگان، عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه و متخصص حوزه ارتباطات در گفت‌وگو با «فرهیختگان»:🔻 وقتی در خصوص گروه‌های سنی بالای ۱۲ و ۱۳ سال صحبت می‌کنیم، با رده سنی نوجوان مواجه هستیم. امروزه دسترسی گسترده کودکان به اطلاعات باعث شده این دیدگاه مطرح شود که سن کودکی تقریباً در ۱۲ تا ۱۳ سالگی به پایان می‌رسد. سرعت دستیابی به اطلاعات آن‌قدر افزایش یافته که بچه‌ها در این سنین اطلاعات نسبتاً کاملی کسب می‌کنند و احتمالاً در سال‌های آینده سن پایانی کودکی حتی پایین‌تر نیز آورده خواهد شد.🔻 در رده سنی ۱۳ و ۱۴ سال به بالا، نوجوانان تا حد زیادی خودشان دست به تصمیم‌گیری می‌زنند و عمل می‌کنند. در قوانین کشورهای مختلف نیز مقررات متفاوتی وضع شده است؛ برای مثال تا پیش‌ازاین سن ۱۳ سال به‌عنوان حداقل سن دسترسی به شبکه‌های اجتماعی شناخته می‌شد، هرچند کشوری مانند استرالیا اخیراً این محدوده را به ۱۶ سال افزایش داده و سایر کشورها نیز به همین سمت حرکت می‌کنند. البته میزان عملیاتی بودن این قوانین به زیرساخت‌های فنی بستگی دارد.🔻 مسئله اصلی در این رده سنی، نیازمندی شدید به کار بر والدین و مدارس است. باید شرایطی فراهم شود که سطح صلاحیت دیجیتال والدین و مدارس ارتقا یابد تا بتوانند کودکان را به‌درستی هدایت کنند. متأسفانه در حال حاضر هیچ کمپین مشخصی روی این موضوع در کشور نداریم.🔻 در کشورهای دیگر برنامه‌ریزی‌های گسترده‌ای صورت می‌گیرد؛ به‌عنوان نمونه در کشوری مانند ترکیه کمپینی راه‌اندازی شده که طی آن هزاران معلم آموزش می‌بینند تا در مدارس به کودکان کمک کنند و خطرآفرین بودن فضای مجازی را برای آنان توضیح دهند تا از ورود آسیب‌زا به این فضا جلوگیری شود.🔻 بسیاری از والدین تصور می‌کنند حضور فرزندشان در فضای مجازی می‌تواند باعث افزایش اعتمادبه‌نفس او یا دستاوردهای مشابه شود. این دسته از والدین به دلیل نداشتن سواد و صلاحیت دیجیتال و عدم درک درست از اتفاقات این عرصه، به کودکان اجازه می‌دهند وارد پروسه آزمون‌وخطا شوند؛ پروسه‌ای که در نهایت آسیب‌های جدی به کودک وارد می‌سازد.🔻 بنابراین ما هم نیازمند ارتقای دانش و سواد مدارس هستیم و هم والدین، تا از طریق آن‌ها بتوانیم کودکان را با دانش فضای مجازی آشنا کرده و مفاهیم را برایشان تبیین کنیم. همان‌طور که برای فرستادن کودک به خیابان یا واردشدن به خانه آموزش‌های متعددی ارائه می‌دهیم، در خصوص فضای مجازی نیز محتاج آموزش هستیم. این در حالی است که تعداد کتاب‌های منتشر شده برای کودکان درباره فضای مجازی بسیار کم است و در مدارس تنها دو درس مرتبط وجود دارد و هیچ کارگاهی برگزار نمی‌شود.🔻 در بحث حقوق کودکان معمولاً مواردی نظیر حق آموزش، حق بهداشت و تغذیه سالم مطرح می‌شود، اما حقی که غالباً نادیده گرفته می‌شود «حق فراموش‌شدن» است. انسان‌ها در پروسه رشد خود مراحلی را از سر می‌گذرانند که بایستی فراموش شوند تا فرد بتواند در سنین ۱۸ و ۱۹ سالگی به بعد، هویت‌های جدید و مطلوبی برای خود بسازد.🔻 حتی بزرگسالان نیز گاهی محل کار یا شرایط زندگی خود را تغییر می‌دهند تا اشتباه‌ها یا تجربیات گذشته را از یاد ببرند؛ اما فضای مجازی به کودکان فرصت فراموشی نمی‌دهد. هرچه میزان فعالیت کودک در فضای مجازی بیشتر باشد، حق و امکان فراموش‌شدن اتفاقات و تصاویر گذشته‌اش بیشتر از بین می‌رود و این یک آسیب بسیار بزرگ برای کودکان است.🔻 ممکن است کودک در حال حاضر احساس کند ظاهری یا رفتاری که در فضای مجازی از خود نمایش می‌دهد خوب است، اما در بازه‌های زمانی آینده و سال‌های بعد دیگر تمایلی نداشته باشد آن تصویر از او باقی بماند. تغییرات سریع پوشش، مد و فکر باعث می‌شود حتی بزرگسالان نیز مایل به دیدن عکس‌های قدیمی خود نباشند. برای بزرگسالان، اشتراک‌گذاری یک تصمیم آگاهانه بوده است؛ اما برای کودکی که به رشد کامل فکری نرسیده، ثبت ماندگار این تصاویر آسیب‌زا بوده و سلامت روان او را در آینده به‌شدت تهدید می‌کند.🔻 در ادبیات ارتباطات، ما سه گروه کودک داریم: «تبعید‌شدگان دیجیتال»، «شهروندان دیجیتال» و «یتیمان دیجیتال».» وی در تشریح این دسته‌ها اظهار داشت: «تبعیدیان دیجیتال بچه‌هایی هستند که به دلیل سخت‌گیری شدید والدین هیچ‌گونه دسترسی به فضای مجازی ندارند. البته پس از شیوع کرونا و مجازی‌شدن آموزش، این دسته در کشور ما بسیار کاهش یافته و تقریباً اکثر کودکان دسترسی به ابزار را دارند.🔻 دسته دوم «شهروندان دیجیتال» هستند؛ کودکانی که علاوه بر دسترسی به ابزار فنی، از آگاهی، سواد و مهارت لازم برای زیست در فضای مجازی برخوردارند. دستیابی به این وضعیت، نقطه مطلوب همه ذی‌نفعان اعم از والدین، حاکمیت، مدارس و صنایع است و تحقق آن نیازمند همکاری چندجانبه میان دستگاه‌های سیاست‌گذار، خانواده‌ها، مدارس و سمن‌هاست.🔻 گروه سوم «یتیمان دیجیتال» هستند که متأسفانه در ایران با حجم بالایی از آن‌ها مواجه هستیم. یتیمان دیجیتال بچه‌هایی هستند که دسترسی کامل به ابزار و فضای مجازی دارند، اما به دلیل عدم صلاحیت دیجیتال خود و والدینشان، بدون هیچ‌گونه آگاهی، هدایت و نظارتی در این فضای پر مخاطره رها شده‌اند.» وی در پایان تأکید کرد: «راهکار مواجهه با یتیمان دیجیتال، بازگرداندن آن‌ها به دسته تبعیدیان دیجیتال و محروم‌سازی مطلق نیست؛ بلکه راهکار واقعی، آموزش والدین، ارتقای مهارت‌های آنان و توانمندسازی کودکان است تا بتوان بستری امن و آگاهانه برای زیست دیجیتال نسل جدید فراهم آورد.🔗 متن کامل گفت‌وگو را در سایت بخوانید.🌐 FarhikhteganOnline.ir🔻 @FarhikhteganOnline