💠 سیرهٔ اقتصادی پیامبر اکرمﷺ (( هیجـدهـــم ربیـع الأوّل ))✍🏻حمزه خان‌بیگی«پرهیز از اسراف و تبذیر؛ هندسهٔ زهد، قناعت و عدالت در اقتصاد نبوی»بخش اوّلسیرهٔ اقتصادی پیامبراکرمﷺ،تصویری عمیق ودقیق ازنسبت انسان با مال،شیوهٔ مصرف،بهره‌برداری ازنعمت‌ها ورعایت حدود الهی درعرصهٔ اقتصاد ترسیم می‌کند.دراین افق،«پرهیز ازاسراف و تبذیر»صرفاً یک توصیهٔ اخلاقی نیست؛بلکه ستونِ اصلی هندسهٔ اقتصادی اسلام وازبنیادهای تربیت انسان درمدرسهٔ نبوت است؛اصلی که بدون آن، نه روح فردی استوار می‌ماند و نه ساختار اجتماعی به عدالت وکرامت نزدیک می‌شود.در نگاه نبوی،اسراف، تبذیر،مصرف‌گرایی و زیاده‌روی،تنها رفتارهای نادرست اقتصادی نیستند؛ بلکه بیماری‌های روحی‌اند که دل را از نور تهی می‌کنند،انسان را ازحقیقت دورمی‌سازند وجامعه را به سوی فقر،تبعیض وبی‌عدالتی می‌کشانند.درمقابل،قناعت،میانه‌روی،اعتدال وبهره‌برداری حکیمانه ازنعمت‌ها،راهی برای تهذیب نفس،رشدمعنوی،عدالت اجتماعی وشکوفایی اقتصادی‌اند؛ راهی که اقتصاد را ازسطح محاسبهٔ سودو زیان،به سطح حضور الهی ومسئولیت اخلاقی ارتقا می‌دهد.بنیاد قرآنیِ پرهیز از اسراف،برمحورِ اقتصادِ توحیدی و عبودیت‌محور است؛ اقتصادی که درآن،مصرف و بهره‌برداری ازنعمت‌ها باید درمدارحکمت،شکر ومسئولیت سامان یابد.قرآن کریم،درآیات متعدد،اسراف و تبذیر را به‌صراحت نهی کرده و آن را نشانهٔ فساد،غفلت و دوری از خداوند دانسته است.«وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ» اسراف نکنید، که خداوند اسراف‌کنندگان را دوست نمی‌دارد.«إِنَّ الْمُبَذِّرِینَ کَانُوا إِخْوَانَ الشَّیَاطِینِ» مبذرین، برادران شیطان‌اند.این دو تعبیر، در افق تفسیری،نشان می‌دهد که اسراف،تنها زیاده‌روی درمصرف نیست؛بلکه خروج از مدارعبودیت وگسست از رابطهٔ محبت‌آمیز باخداوند است.انسانِ مسرف، نعمت را می‌بیند،اما نعمت‌دهنده را فراموش می‌کند؛مصرف می‌کند،اما مسئولیت را نادیده می‌گیرد؛بهره‌برداری می‌کند، اما شکر را ترک می‌گوید.در آیهٔ دوم، «برادری با شیطان» بیانگر آن است که تبذیر،صرفاً هدردادن مال نیست؛بلکه هم‌سویی با منطقِ شیطانیِ فساد وافساد است؛منطقِ تبدیل نعمت به ابزار غفلت، تفاخر و بی‌عدالتی.دراین افق، اقتصاد اسلامی، اقتصادی توحیدی است؛ یعنی هرحرکت اقتصادی، از تولید تا مصرف و از انفاق تا پس‌انداز،باید درنسبت با خداوند،با حق خلق و با حقیقتِ فقرِ وجودی انسان معنا یابد.سیرهٔ نبوی،تجسم عملی همین هندسهٔ قرآنی است.سیرهٔ پیامبر در پرهیز از اسراف، تجلّی زهدِ فعال و تربیتی است؛زهدی که نه به کناره‌گیری از جامعه می‌انجامد و نه به ترک نعمت، بلکه در متنِ زندگی و در پیوند با مسئولیت‌های اجتماعی جریان دارد. پیامبر اکرم ﷺ در زیست فردی،ساده‌زیست ومعتدل بود، اما در عرصهٔ عمومی، اقتصاد را سامان می‌داد، بازار را اصلاح می‌کرد، عدالت را برپا می‌ساخت و مردم را به بهره‌برداری حکیمانه و مسئولانه از نعمت‌ها فرا می‌خواند؛ زهدی که حضور می‌آفریند، نه انزوا، و اعتدال می‌پرورد، نه افراط و تبذیر.در زندگی فردی پیامبر:🔸غذا: غذای او ساده بود؛ اما از نعمت‌ها با شکر و اعتدال بهره می‌برد.🔸لباس: لباسش پاکیزه و مرتب بود؛ اما تجمل‌گرایی و تفاخر را نمی‌پذیرفت.🔸خانه: خانه‌اش ساده بود؛ اما سرشار از نور، محبت و آرامش.🔸مصرف: هرگز غذایی را نکوهش نمی‌کرد؛ اما هرگز در خوردن زیاده‌روی نمی‌نمود.این سبک، نشان می‌دهد که پرهیز از اسراف، به معنای ترک نعمت نیست؛ بلکه به معنای بهره‌برداری حکیمانه، مسئولانه و معنوی از نعمت‌هاست. نعمت، اگر در مدار شکر، اعتدال و حضور الهی قرار گیرد، نور است؛ و اگر در مدار اسراف، تبذیر و تفاخر قرار گیرد، حجاب می‌شود و دل را از حقیقت دور می‌سازد.در خوانش تحلیلی، اسراف و تبذیر، سه ریشهٔ اصلی در باطن انسان دارند:🔸غفلت از نعمت‌دهنده: مصرف بدون یاد خدا، به‌تدریج به اسراف می‌انجامد. وقتی نعمت، تنها در سطح لذت و رفاه دیده شود، نه درسطح امانت ومسئولیت،انسان به زیاده‌روی گرایش می‌یابد.🔸غلبهٔ نفس: نفسِ سرکش، مصرف را به ابزار تفاخر، شهرت ولذت‌طلبی بی‌حد تبدیل می‌کند؛در این حالت،انسان نه برای نیاز،بلکه برای نمایش مصرف می‌کند.🔸بی‌توجهی به مسئولیت اجتماعی: اسراف، در سطح اجتماعی، مصرفی است که دیگران را محروم می‌سازد؛ کسی که در مصرف حد نمی‌شناسد، در برابر فقرا و نیازمندان بی‌تفاوت می‌شود و این بی‌تفاوتی، خود نوعی بی‌عدالتی است.دراین نگاه،اسراف،نشانهٔ ضعف معرفت است؛وتبذیر،نشانهٔ ضعف اخلاق.کسی که نعمت رامی‌شناسد، آن را هدر نمی‌دهد؛وکسی که مسئولیت اجتماعی رامی‌فهمد،مصرف خود را درمدارعدالت تنظیم می‌کند. سیرهٔ نبوی،با یاد خدا،تهذیب نفس و تربیت حسّ مسئولیت، این ریشه‌ها را درمان می‌کند.☆ ادامه دارد ☆ 📲 در شبکه‌های اجتماعی همراه ما باشید:  🔸 اینستاگرام 🔸 تلگرام 🔸 وب‌سایت 🔸 آپارات