مقدمه کتاب بالابی‌تردید کمتر گزاره‌ای را می‌توان یافت که انسان بر زبان آورد و عنصر «زمان» به‌گونه‌ای آشکار یا پنهان در آن حضور نداشته باشد. همین حضور فراگیر، این پرسش بنیادین را پیش می‌کشد که چه مفهومی تا این اندازه در ساختار ذهنی و زبانی انسان نفوذ کرده است؟ زمان چیست که چنین عمیق در تار و پود اندیشه و ادراک آدمی حضور دارد، با همۀ مفاهیم در‌می‌آمیزد و از رهگذر این ترکیب، لایه‌های تازه‌ای از آگاهی و شناخت پدید می‌آورد؟ گویی انسان جهان را جز در ظرف زمان نمی‌تواند دریابد و تجربه کند. از همین رو، در بسیاری از سنّت‌های فکری، «دهر» نه‌فقط نامی برای زمان، بلکه عنوانی برای کلیت هستی تلقی شده است.در فلسفه اسلامی، عموماً عالم مجردات را بیرون از قلمرو زمان دانسته و زمان را از ویژگی‌های عالم ماده شمرده‌اند. با این همه، پیوند عالم مجرد با جهان مادی، به هر نحو که تفسیر شود، خود منشأ پیدایش مفاهیم و گزاره‌هایی است که بدون زمانمندی قابل فهم نیستند. حتی زبان دینی نیز ناگزیر در قالب زمان سخن می‌گوید. قرآن کریم هنگامی که از آگاهی الهی نسبت به سخن زنی که با پیامبر مجادله می‌کرد یاد می‌کند، فعل ماضی به‌کار می‌برد: «قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِی تُجَادِلُکَ فِی زَوْجِهَا». همچنین آفرینش آسمان‌ها و زمین را در «شش روز» توصیف می‌کند. این تعبیرها نشان می‌دهد که حتی در بیان امور قدسی و فرازمانی نیز زبان انسانی ناچار از توسل به مفاهیم زمانی است.به نظر می‌رسد انسان بدون زمان نه می‌تواند بیندیشد و نه حتی لحظه‌ای زیست آگاهانه داشته باشد. او همه‌چیز را در افق زمان می‌سنجد و تفسیر می‌کند. ایمانوئل کانت زمان را یکی از صورت‌های پیشینی ذهن می‌دانست؛ قالبی ثابت که تجربۀ انسانی ناگزیر در آن تحقق می‌یابد، نه واقعیتی مستقل در بیرون ذهن. در مقابل، فردریش هگل زمان را تجلی و تحقق روح در تاریخ می‌دید، ساحتی که در آن، هستی در فرایند «شدن» و تحول مداوم آشکار می‌شود. بدین‌سان، زمان نه‌فقط مقوله‌ای طبیعی، بلکه مفهومی وجودشناختی، معرفت‌شناختی و تاریخی تلقی شده است.در مطالعات دینی و قرآنی معاصر نیز مفهوم زمان جایگاهی محوری یافته است. مباحثی چون آخر‌الزمان، فرجام تاریخ، انتظار و تحقق وعدۀ الهی، همگی بر نوعی فهم از زمان استوارند. افزون بر این، ابزارهای سنجش زمان ۔ همچون حرکت خورشید، ماه، شب و روز ۔ بارها در قرآن مورد اشاره قرار گرفته‌اند. مفهوم «الساعه» که بعدها در فرهنگ اسلامی به معنای سنجش زمان و «ساعت» توسعه یافت، از مهم‌ترین مفاهیم قرآنی در حوزۀ زمان است. همچنین دوگانۀ «دنیا» و «آخرت» را می‌توان از بنیادی‌ترین مفاهیم زمانی در جهان‌بینی اسلامی دانست. تعبیر «ایام‌الله» نیز نمونه‌ای برجسته از زمان قدسی در قرآن کریم است؛ زمان‌هایی که حامل معنا و تجلی اراده الهی در تاریخ‌اند.