‍ ‍ ◽️حسین کاظم‌زاده ایرانشهر از نخستین روشنفکران ایرانی در اوایل قرن بیستم بود که کوشید تا پیوندی م

‍ ‍ ◽️حسین کاظم‌زاده ایرانشهر از نخستین روشنفکران ایرانی در اوایل قرن بیستم بود که کوشید تا پیوندی میان میراث فرهنگی ایران و اندیشه‌های نوگرای غرب برقرار سازد. او با انتشار مجلۀ ایرانشهر در برلین، زمینه‌ساز گفت‌وگوهای نو دربارۀ ملّیت، اخلاق، تربیت، دین و انسان‌شناسی شد و بعدها با گرایش به عرفان، کوشید تا راهی معنوی برای بحران انسان مدرن ایرانی بیابد.زندگی و تحصیلاتحسین کاظم‌زاده در ۱۲۶۲ خورشیدی در تبریز به دنیا آمد. تحصیلات مقدماتی را در همان‌جا گذراند و از جوانی با زبان‌های ترکی، عربی و فارسی آشنا شد. با گسترش جنبش مشروطه، فضای فکری و سیاسی تبریز او را جذب کرد. ابتدا به قفقاز رفت و سپس برای ادامۀ تحصیل راهی استانبول شد، جایی که با محافل فکری و سیاسی مشروطه‌خواهان ایرانی در عثمانی در تماس بود.در استانبول به تحصیل علوم سیاسی و حقوق پرداخت و سپس به اروپا رفت و در دانشگاه لوون بلژیک و مدتی نیز در کمبریج به تدریس زبان فارسی پرداخت. تسلط او بر زبان‌های اروپایی (آلمانی، فرانسوی، انگلیسی) زمینه‌ساز آشنایی عمیقش با فلسفه و علوم جدید شد.مجله ایرانشهرمهم‌ترین و ماندگارترین اثر اجتماعی و فکری ایرانشهر، انتشار مجله‌ای به همین نام بود که از سال ۱۳۰۱ تا ۱۳۰۶ خورشیدی در برلین چاپ می‌شد. ایرانشهر در واقع، نخستین نشریه‌ای بود که پروژۀ «ملت‌سازی فرهنگی» را در ایران مدرن پی گرفت.نخستین شمارۀ این نشریۀ ماهانه در ژوئن 1922 برابر با تیر 1301 و آخرین شمارۀ آن (شمارۀ دوازدهم از سال چهارم) در فوریۀ 1927 برابر با اسفند 1305 به چاپ رسید. بنابراین چهار دورۀ کامل از آن منتشر شده است.شماره‌های سال اول به‌وضوح حجم کمتری نسبت به سال‌های بعد دارند و مطالب آن‌ها عمدتاً به قلم ایرانشهر است اما در سال‌های بعد در کنار نام او نام‌هایی چون ابراهیم پورداود، محمد قزوینی، اقبال آشتیانی، رضازاده شفق، مشفق کاظمی، حسین دانش، جمالزاده، رشید یاسمی، سیدعلی شایگان، صدیقه دولت‌آبادی، تقی ارانی و بسیاری دیگر در ذیل مطالب دیده می‌شود. مجله در این سال‌ها شامل قسمت‎های مختلف با عنوان فلسفی، اجتماعی، ادبی، فنّی، «جهان زنان» و مانند این‌هاست. شعرهای نصراللّه فلسفی، حیدرعلی کمالی، یحیی دولت‌آبادی، محمود افشار، پورداود و دیگران نیز در بخش ادبی مجله قابل توجه است.در سرمقالۀ نخستین شمارۀ ایرانشهر هدف این نشریه چنین اعلام شد: «مجله ایرانشهر خواهد کوشید تا روح جوان ایران را بیدار کند و راه ترقی را بر اساس فرهنگ و اخلاق استوار سازد.»کاظم‌زاده ایرانشهر برخلاف برخی روشنفکران عصر مشروطه که تنها سیاست را هدف قرار داده بودند، معتقد بود که تحول واقعی ایران باید از اصلاح روح و ذهن مردم آغاز شود. او در مقاله‌ای نوشت: «تمدن حقیقی از بیرون نمی‌آید؛ باید در درونِ انسانِ ایرانی تحول یابد، در طرز فکر و تربیت او.»اندیشه و جهان‌بینی ایرانشهرایرانشهر نه تجددگرای مطلق بود، نه سنّت‌گرا. او معتقد بود که تمدن غربی دستاوردهایی در علم و صنعت دارد، اما در اخلاق و روح انسان شکست خورده است. از سوی دیگر، شرق — به‌ویژه ایران و هند — سرچشمۀ معنویت و عرفان است، ولی در علم و سازمان اجتماعی عقب‌مانده. او راه‌حل را در میانه‌روی میان شرق و غرب و «ترکیب روح شرقی با علم غربی» می‌دید.برای او، ایران نه فقط سرزمین سیاسی، بلکه نماد یک تمدن اخلاقی بود. «ایرانشهر» در اندیشۀ او نامی بود برای شهری آرمانی که در آن اخلاق، علم، دین و هنر در توازن‌اند.او در سال‌های پایانی زندگی به عرفان و معنویت جهانی گرایش یافت. کتاب‌های اصول تداوی روحی و مناجات باطنی حاصل این دوران‌اند. او بر خلاف تصوّف سنّتی، به عرفانی انسان‌گرا باور داشت که از درون هر انسان برمی‌خیزد و مرز ادیان را درمی‌نوردد.کاظم‌زاده ایرانشهر را می‌توان در امتداد خط فکری روشنفکران مشروطه مانند آخوندزاده و طالبوف دانست، اما او بیش از آنان به ابعاد اخلاقی و فلسفی تجدد پرداخت. در مقایسه با تقی‌زاده یا فروغی، اندیشه‌اش رنگی آرمان‌گرایانه‌تر و اخلاقی‌تر دارد. او حلقه‌ای میان روشنفکری مشروطه و جریان‌های معنویت‌گرای نو در دهه‌های بعد است.حسین کاظم‌زاده ایرانشهر از معدود متفکرانی بود که در میانۀ دو جهانِ متضاد — سنّت ایرانی و مدرنیتۀ غربی — کوشید پلی اخلاقی و فرهنگی بسازد.📖 آرمان ایرانشهرگزیده‌ای از مقالات حسین کاظم‌زاده ایرانشهربه کوشش و گزینشمحمدمهدی مقیمی‌زاده  📮 تهیه از:کتاب‌فروشی‌ها وسایت jahaneketab.ir  #ایران‌_ما#آرمان‌ـ‌ایرانشهر#کاظم‌ـ‌زاده‌ـ‌ایرانشهر@jahaneketabpub