جامعه را تماشاگران نمی‌سازند؛ گاهی می‌بینیم، می‌فهمیم، ناراحت می‌شویم؛ اما کاری نمی‌کنیم!▫️در یک گرو

جامعه را تماشاگران نمی‌سازند؛ گاهی می‌بینیم، می‌فهمیم، ناراحت می‌شویم؛ اما کاری نمی‌کنیم!▫️در یک گروه مجازی، اطلاعات نادرستی منتشر می‌شود. چند نفر آن را می‌بینند؛ یکی می‌داند غلط است، دیگری از لحن توهین‌آمیزش ناراحت است و سومی می‌داند ممکن است به کسی آسیب بزند؛ اما همه سکوت می‌کنند. نه لزوما از بی‌تفاوتی؛ گاهی هرکس منتظر است دیگری اولین قدم را بردارد.این اتفاق در خیابان، صف، محل کار، خانواده، رانندگی و هنگام مواجهه با شایعه، تحقیر یا رفتار نادرست هم رخ می‌دهد.▫️روان‌شناسی اجتماعی این پدیده را تا حدی با "اثر تماشاگر" توضیح می‌دهد؛ وقتی افراد بیشتری شاهد یک موقعیت‌اند، ممکن است احساس مسئولیت میان آن‌ها پخش شود. البته پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند این اثر یک قانون قطعی نیست؛ در موقعیت‌های روشن و جدی، انسان‌ها می‌توانند حتی به‌صورت هماهنگ به یکدیگر کمک کنند.▫️پس مسئله فقط بی‌اخلاقی یا بی‌تفاوتی نیست. میان دیدن و عمل کردن چند حلقه وجود دارد؛ تشخیص موقعیت، تفسیر آن، احساس مسئولیت، دانستن اینکه چه باید کرد و سرانجام اقدام. اگر یکی از این حلقه‌ها متوقف شود، ممکن است هیچ رفتاری رخ ندهد.▫️حتی هم‌دلی به‌تنهایی کافی نیست. ممکن است کسی از رفتار نادرست ناراحت باشد، اما از واکنش دیگران بترسد، نداند چه بگوید، تصور کند دیگران مخالف‌اند یا احساس کند مسئولیت بر عهده او نیست. به همین دلیل، رفتار اجتماعی مطلوب فقط به "آدم خوب بودن" وابسته نیست؛ مهارت و شرایط اجتماعی هم اهمیت دارند.▫️مغز نیز در این میان فقط نمی‌پرسد "کار درست چیست؟"؛ هم‌زمان ارزیابی می‌کند که دیگران چه می‌کنند؟ اگر من واکنش نشان دهم چه می‌شود؟ آیا این کار خطرناک است؟ آیا دیگران مرا تأیید می‌کنند؟ اصلاً مسئولیت من است؟▫️ما از رفتار دیگران، هنجار می‌سازیم. اگر همه سکوت کنند، سکوت می‌تواند طبیعی به نظر برسد؛ اما وقتی یک نفر واکنش نشان می‌دهد، به دیگران اطلاعاتی می‌دهد؛ اینجا می‌شود واکنش نشان داد.بنابراین گاهی یک جمله ساده اهمیت زیادی پیدا می‌کند؛ بهتره درباره کسی که اینجا نیست، با این قطعیت حرف نزنیم. منبع این ادعا کجاست؟ قبل از انتشار، بهتره مطمئن بشیم. فکر می‌کنم بهتره این موضوع رو مستقیم با خودش مطرح کنیم.این‌ها قهرمان‌بازی نیستند؛ اصطکاک‌های کوچک اجتماعی‌اند. و جامعه تا حد زیادی با همین اصطکاک‌های کوچک شکل می‌گیرد.▫️البته مداخله همیشه به معنای رویارویی مستقیم نیست. گاهی حمایت از فرد آسیب‌دیده، اصلاح یک اطلاعات نادرست، مطرح کردن خصوصی موضوع، کمک گرفتن از فرد مسئول یا حتی ترک موقعیت، مؤثرتر و کم‌خطرتر است. هدف این نیست که در همه‌چیز دخالت کنیم؛ هدف، افزایش مداخله مؤثر و مسئولانه است.▫️شاید جامعه بهتر بیش از آنکه به آدم‌های فوق‌العاده و قهرمان نیاز داشته باشد، به آدم‌های معمولی‌ای نیاز دارد که گاهی، در لحظه مناسب، اولین قدم کوچک را بردارند. چون جامعه فقط با کسانی ساخته نمی‌شود که همیشه شجاع‌اند بلکه ممکن است با کسانی ساخته شود که گاهی سکوت نمی‌کنند.منابع:1. Zhang, H., Shi, C., & Dai, C. (2025). The Effects of Empathy and Classroom Norms on Bystander Intervention in Bullying: A Multilevel Analysis.2. Nielsen, K. S. et al. (2025). Bystander interventions against gender-based violence and harassment in the workplace: A scoping review.@JameahiBehtarBesazim