مغز ما و یک روز معمولیآگاهی‌بخشی عصب‌شناختیهر روز صبح که چشم باز می‌کنید، بدون اینکه متوجه باشید، می

مغز ما و یک روز معمولیآگاهی‌بخشی عصب‌شناختیهر روز صبح که چشم باز می‌کنید، بدون اینکه متوجه باشید، میلیاردها سلول عصبی در مغز شما شروع به هماهنگ کردن یک نمایش پیچیده می‌کنند؛ تشخیص چهره‌ها، یادآوری گذشته، کنترل احساسات، تصمیم‌گیری و حتی این احساس که "من هستم".شگفت‌انگیزتر اینکه بیشتر این اتفاق‌ها بدون آگاهی ما رخ می‌دهد؛ مغز پیش از آنکه ما درباره بسیاری از چیزها فکر کنیم، در حال آماده‌سازی، پیش‌بینی و تنظیم رفتار ماست.سال‌ها گمان می‌شد مغز مانند نقشه‌ای است که در آن هر بخش وظیفه مشخصی دارد، مثلا یک قسمت برای حافظه، یک قسمت برای ترس و بخشی دیگر برای تصمیم‌گیری.اما علوم اعصاب امروز تصویر پیچیده‌تری ارائه می‌دهد؛ مغز مجموعه‌ای از اتاق‌های جداگانه نیست، بلکه شبکه‌ای گسترده از نواحی مختلف است که دائما با یکدیگر ارتباط دارند. با این حال، بعضی بخش‌ها در برخی فعالیت‌ها نقش مهم‌تری ایفا می‌کنند.نگاهی کوتاه به چند رفتار روزمره هم جذاب است و هم نشان می‌دهد که پشت‌صحنه زندگی ما چه می‌گذرد!▫️وقتی جلوی عصبانیت خود را می‌گیریم.وقتی کسی حرف ناراحت‌کننده‌ای می‌زند، یک واکنش فوری ممکن است پاسخ تند باشد؛ اما گاهی مکث می‌کنیم و تصمیم دیگری می‌گیریم. در این فرایند، قشر پیش‌پیشانی نقش مهمی دارد. این بخش در کنترل تکانه‌ها، برنامه‌ریزی و سنجیدن پیامدهای رفتار مشارکت دارد؛ یعنی کمک می‌کند فقط بر اساس احساس لحظه تصمیم نگیریم.▫️وقتی ناگهان می‌ترسیم.یک صدای شدید یا اتفاق غیرمنتظره می‌تواند بدن را در چند لحظه آماده واکنش کند. در این میان، آمیگدالا اهمیت زیادی دارد. البته آمیگدالا صرفا مرکز ترس نیست؛ بلکه در ارزیابی اهمیت هیجانی رویدادها نقش دارد و به مغز کمک می‌کند تشخیص دهد چه چیزی نیازمند توجه فوری است.▫️وقتی خاطره‌ای را به یاد می‌آوریم.یادآوری یک دوست قدیمی یا یک اتفاق مهم، کار یک نقطه خاص در مغز نیست. هیپوکامپ یکی از بخش‌های کلیدی شبکه حافظه است و در شکل‌گیری و بازیابی خاطرات نقش دارد. خاطرات مانند فایل‌های ذخیره‌شده نیستند؛ هر بار که چیزی را به یاد می‌آوریم، مغز آن تجربه را دوباره بازسازی می‌کند.▫️وقتی نمی‌توانیم در برابر گوشی مقاومت کنیم.چرا یک اعلان کوچک می‌تواند توجه ما را به خود جلب کند؟ مدارهای مرتبط با پاداش و انگیزش در اینجا نقش دارند. دوپامین که در این سیستم فعال است، فقط هورمون لذت نیست؛ بلکه در یادگیری، انتظار پاداش و دنبال کردن اهداف نقش مهمی دارد.▫️وقتی یک مهارت برایمان خودکار می‌شود.وقتی رانندگی، تایپ یا یک حرکت ورزشی را بارها تمرین می‌کنیم، دیگر لازم نیست درباره تک‌تک مراحل آن فکر کنیم. در این فرایند، مخچه و شبکه‌های یادگیری حرکتی نقش مهمی دارند. مخچه علاوه بر تعادل، در هماهنگی حرکات و اصلاح خطاهای حرکتی نیز مشارکت می‌کند.▫️وقتی چهره‌ای آشنا را پیدا می‌کنیم.شناخت چهره‌ها یکی از توانایی‌های پیچیده مغز انسان است. ناحیه‌ای به نام Fusiform Face Area در پردازش چهره‌ها نقش مهمی دارد، اما تشخیص یک چهره نتیجه همکاری چندین ناحیه بینایی، حافظه‌ای و هیجانی است.▫️وقتی یک موسیقی ما را به گذشته می‌برد.گاهی یک آهنگ قدیمی می‌تواند خاطرات فراموش‌شده‌ای را زنده کند. دلیل آن ارتباط نزدیک میان شبکه‌های پردازش صدا، هیجان و حافظه است. بخش‌هایی مانند هیپوکامپ، آمیگدالا و شبکه پیش‌فرض مغز در چنین تجربه‌هایی مشارکت دارند.▫️وقتی تمرکزمان از بین می‌رود.ذهن انسان همیشه روی یک موضوع ثابت نمی‌ماند. در زمان تمرکز، شبکه‌های کنترل اجرایی فعال‌تر می‌شوند؛ در حالی که شبکه پیش‌فرض مغز که با خیال‌پردازی، یادآوری و تفکر درونی ارتباط دارد، می‌تواند توجه ما را به سمت افکار دیگر ببرد. هیچ‌کدام از این شبکه‌ها دشمن ما نیستند؛ مسئله، هماهنگی آن‌ها با شرایط است.▫️وقتی با رنج دیگران همدردی می‌کنیم.دیدن ناراحتی دیگران می‌تواند در مغز ما واکنش ایجاد کند. ناحیه‌هایی مانند اینسولا و قشر کمربندی قدامی در پردازش جنبه‌های هیجانی همدلی نقش دارند. البته همدلی فقط یک واکنش زیستی نیست؛ تجربه، فرهنگ و تربیت نیز آن را شکل می‌دهند.▪️شاید عجیب‌ترین حقیقت درباره مغز این باشد که ابزاری که با آن جهان را می‌شناسیم، خودش بخشی از همان جهانی است که تلاش می‌کنیم آن را بشناسیم.ما با مغزمان درباره مغز تحقیق می‌کنیم؛ شبکه‌ای از سلول‌های عصبی که توانسته است خودش را موضوع پرسش قرار دهد!منابع1. Kandel, E. R. et al. (2021). Principles of Neural Science (6th ed.).2. Pessoa, L. (2022). The Entangled Brain.@JameahiBehtarBesazim