توجیهات نخ‌نما شده و گریز از مسئولیت✍️ سیدجواد میرموسوی💠 یکی از آسیب‌های جدی در نظام‌های مدیریتی و تصمیم‌گیری، جایگزین شدن «توجیه» به جای «پاسخ‌گویی» است؛ این همان چیزی است که در ادبیات حکمرانی از آن با عنوان Blame Avoidance یا گریز از مسئولیت یاد می‌شود؛ یعنی به جای حل مسئله، تلاش شود هزینه سیاسی و اجتماعی آن، با انتقال مسئولیت به دیگران کاهش یابد. وقتی همه گرانی‌ها، از خودرو و سکه و ارز گرفته تا مسکن و دارو، مواد غذایی و سایر مایحتاج زندگی، به دشمن حواله داده می‌شود و در مقابل، راه‌حل پایداری نیز ارائه نمی‌شود، طبیعی است که مردم را عصبانی کند.💠 هیچ‌کس منکر این نیست که عوامل خارجی نظیر تحریم‌ها، فشارهای سیاسی و اقتصادی و محدودیت‌های تجاری می‌توانند بر وضعیت داخلی اثرگذار باشند. اما نباید عوامل خارجی به پاسخ همه‌منظوره برای توجیه همه مشکلات تبدیل شود. اتفاقاً وجود دشمن نه تنها مسئولیت حکمرانان را از بین نمی‌برد؛ بلکه در شرایط دشوار، مسئولیت آنها را سنگین‌تر هم می‌کند. اگر تحریم وجود دارد، که دارد؛ باید پرسید چه سیاستی می‌تواند آثار آن را کاهش دهد. اگر منابع محدود است، باید با اولویت زندگی‌محور به مصرف برسد. اگر زیرساخت‌ها دچار مشکل هستند، باید با اولویت اقتصادمحور تصمیم‌گیری شود. حکمرانی مطلوب، به جای اینکه تمام تقصیرها را متوجه دشمن کند، باید بپرسد؛ «چه دستگاه و سازمانی مسئول است و برای اصلاح و بهبود روند چه کرده است؟»💠 تفاوت میان این دو نگاه در پایداری حکمرانی بسیار مهم است؛ یک نگاه، همواره دشمن را مقصر قلمداد می‌کند، نگاه دیگر، دستگاه و سازمان مربوطه را مورد بازخواست قرار می‌دهد تا درباره نتیجه تصمیم‌ها و عملکرد خود پاسخ‌گو باشد. مشکل زمانی جدی‌تر می‌شود که توجیه به فرهنگ مدیریتی تبدیل شود. در این صورت، به جای آنکه با تمام توان به فکر راه‌حل و مهار بحران باشند، به توجیهات غیرمنطقی و فرافکنی روی می‌آورند. ناگفته نماند که مسئولیت‌ پذیری، البته به معنای انکار دشمن یا مشکلات خارجی نیست؛ بلکه به معنای پذیرفتن سهم دستگاه در شکل‌گیری یا تشدید مشکلات است.نتیجه‌گیری راهبردی:💠 مردم؛ بیش از چهار دهه، کاملاً می‌توانند رفتار صادقانه را از فرافکنی و توجیه تشخیص دهند. مگر نه اینکه سال‌هاست در توصیف همین مردم، از واژگانی چون «فهیم»، «سلحشور»، «شجاع»، «دشمن‌شکن» و... استفاده می‌شود؟ اگر چنین است، عوام‌زدگی در میان برخی مقامات باید کنار گذاشته شود؛ جایگاه و درک مردم، آن‌گونه که شایسته است، مورد توجه قرار گیرد. گفتاردرمانی، فرافکنی و توجیهات نخ‌نما شده، نه‌تنها مسئله‌ای را حل نمی‌کند، بلکه می‌تواند مردم را عصبانی‌تر و شکاف دولت_ملت را عمیق‌تر کند. حکمرانی قطعاً بدون مشکل نیست؛ اما اینکه «موجودی به نام دشمن» به سپری برای پوشاندن همه نابسامانی‌ها تبدیل شود، نه با منطق حکمرانی سازگار است و نه با عقل سلیم. دشمن را باید شناخت؛ اما تصمیم‌گیری های نادرست و ناکارآمدی را نمی‌توان برای همیشه به دشمن نسبت داد.@jamey_e_madani