خشت‌های کجِ حکمرانی اقتصادی✍️ سیدجواد میرموسوی💠 برای فهم چرایی بحران اقتصادی، نباید فقط به آخرین حل

خشت‌های کجِ حکمرانی اقتصادی✍️ سیدجواد میرموسوی💠 برای فهم چرایی بحران اقتصادی، نباید فقط به آخرین حلقه زنجیره نگاه کرد، باید پرسید؛ کجای راه را اشتباه رفتیم که به اینجا رسیدیم؟ هرچند سهم تحریم‌ها، محدودیت‌های تجاری و کاهش درآمدهای ارزی را نمی‌توان نادیده گرفت، اما نمی‌توان از کنار ناکارآمدی‌ها و خطاهای حکمرانی اقتصادی به‌آسانی عبور کرد. در بازه‌های زمانی مختلف، خشت‌هایی روی هم گذاشته شد که محصولش این اقتصاد بیمار است.خشت اول؛ اقتصاد متکی به نفت💠 اقتصاد نفتی، اگر درست مدیریت شود، می‌تواند فرصتی برای توسعه باشد؛ اما اگر درآمد نفت به جای سرمایه‌گذاری مولد، اصلاح ساختارها، توسعه زیرساخت‌ها و ایجاد ثروت پایدار، صرف هزینه‌های جاری و سیاست‌های ناکارآمد شود، نتیجه‌ای جز هدررفت منابع نخواهد داشت. این مسئله در دولت‌های نهم و دهم، با تضعیف و انحلال ساختارهای کارشناسی برنامه‌ریزی اقتصادی، از جمله سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی، ابعاد جدی‌تری پیدا کرد. اگر در آن دوره درآمدهای نفتی به ثروت مولد و پایدار تبدیل می‌شد، اقتصاد ایران امروز از پشتوانه‌ای بسیار قوی‌تر برای مقابله با شوک‌های داخلی و خارجی برخوردار بود.خشت دوم؛ اقتصاد دستوری💠 یکی از خطاهای بنیادی در حکمرانی اقتصادی، جایگزین شدن مداخلات دستوری به جای سیاست‌گذاری علمی، کارشناسی و قابل پیش‌بینی است. اقتصاد به اعتماد، ثبات و پیش‌بینی‌ پذیری نیاز دارد. وقتی اقتصاد بیش از اندازه دستوری می‌شود، پیش‌بینی‌ پذیری از بین می‌رود و سرمایه نیز مسیر خود را تغییر می‌دهد؛ از تولید به سمت بازارهای غیرمولد و از اقتصاد رسمی به فعالیت‌های غیرشفاف می‌رود. و درست در همین نقطه است که رانت متولد می‌شود.خشت سوم؛ اقتصاد رانتی💠 زمانی که ساختار اقتصادی به گونه‌ای باشد که دسترسی به رانت، سودآورتر از تولید باشد، انگیزه تولید تضعیف خواهد شد. نرخ‌های متعدد ارز، امتیازات خاص، مجوزهای انحصاری، دسترسی متفاوت به منابع، تسهیلات بانکی و اطلاعات، همگی می‌توانند زمینه‌ساز شکل‌گیری رانت و فساد شوند. در چنین وضعیتی اقتصاد از مسیر طبیعی خود منحرف می‌شود؛ و به جای آنکه تولیدکننده تشویق شود، برخوردار از رانت پاداش می‌گیرد.خشت چهارم؛ تورم، مالیات پنهان از جیب مردم💠 تورم فقط افزایش قیمت چند کالا نیست؛ تورم، در عمل مالیاتی پنهان بر قدرت خرید مردم است. هرگاه دولت‌ها برای پوشش هزینه‌های خود با کسری بودجه مزمن، افزایش پایه پولی، استقراض یا سیاست‌های پولی و مالی ناپایدار مواجه شوند، آثار آن در سطح عمومی قیمت‌ها ظاهر خواهد شد. با تشدید تحریم‌ها و کاهش درآمدهای ارزی، نرخ ارز جهش کرد، تورم افزایش یافت و اقتصاد با رکود و بی‌ثباتی بیشتری مواجه شد. در چنین شرایطی، سیاست‌های نادرست برای جبران کسری بودجه و مدیریت ناکارآمد بازار ارز، فشار بیشتری بر معیشت مردم وارد کرد و قدرت خرید خانوارها را کاهش داد. در نهایت، هزینه خطاهای سیاست‌گذاری اقتصادی از جیب مردم پرداخت شد.خشت پنجم؛ بی‌ثباتی و فرسایش اعتماد💠 یکی از مهم‌ترین خشت‌های کج حکمرانی اقتصادی، بی‌ثباتی در تصمیم‌گیری است. اقتصاد فقط با سرمایه و منابع طبیعی ساخته نمی‌شود؛ اعتماد نیز یک سرمایه اقتصادی است. در نبود اعتماد و پیش‌بینی پذیری، سرمایه‌ها بجای تولید به سمت بازارهای موازی می‌رود؛ کارآفرینی که می‌توانست شغل ایجاد کند، از سرمایه‌گذاری منصرف می‌شود. اقتصاد بدون اعتماد، حتی اگر منابع داشته باشد، توان خلق ثروت پایدار را نخواهد داشت.خشت ششم؛ فرصت‌های از دست‌رفته💠 اقتصادی که با کسری بودجه مزمن، نقدینگی بالا، وابستگی به نفت، نظام بانکی ناسالم، رانت، فساد و ضعف سرمایه‌گذاری مواجه است، طبیعی است که در برابر شوک خارجی، آسیب‌ پذیرتر باشد. اما با این همه، یک پرسش تاریخی درباره اقتصاد ایران همچنان باقیست؛ درآمدهای نفتی چند صد میلیارد دلاری دولت‌های نهم و دهم چه شد؟ قرار بود به سفره‌های مردم بیاید و صرف بهبود زیرساخت، سرمایه مولد، فناوری، بهره‌وری و ثروت پایدار تبدیل شود، چرا نشد؟!نتیجه‌گیری راهبردی:💠 امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند یک بازنگری صادقانه و شجاعانه در حکمرانی اقتصادی هستیم؛ بازنگری‌ای که نه با شعار «همه مشکلات تقصیر دشمن است» آغاز شود و نه با نادیده گرفتن نقش عوامل خارجی. باید شجاعانه بیان کرد؛ کدام سیاست‌ها شکست خوردند؟ کدام تصمیم‌ها اشتباه بودند؟ کدام اصلاحات سال‌ها به تعویق افتادند؟ چرا رانت توانست بر تولید غلبه کند؟ چرا درآمدهای نفتی به ثروت پایدار تبدیل نشدند؟ چرا اعتماد عمومی به اقتصاد فرسوده شد؟ چرا پول ملی چنین خاکسترنشین شد؟ و چرا هزینه خطاهای سیاست‌گذاری اقتصادی را باید مردم از سفره خود بپردازند؟ مسئله فقط تغییر دولت‌ها و مدیران نیست؛ مسئله، اصلاح قواعد و سازوکارهایی است که این خشت‌های کج را روی هم گذاشته‌اند.@jamey_e_madani