تعلیق امر سیاسی و فراموشی حکومت: از قمار سیاست تا فروپاشی در اذهان اجتماعی✏️احسان مزدخواه(دانشجوی دک

تعلیق امر سیاسی و فراموشی حکومت: از قمار سیاست تا فروپاشی در اذهان اجتماعی✏️احسان مزدخواه(دانشجوی دکتری علوم سیاسی)برای فهم آن‌که چرا برخی کنشگران در «قمار سیاست» شکست می‌خورند، باید یک گام به عقب گذاشت و پرسش را از سطح کنش به سطح شرط امکان سیاست منتقل کرد. شکست در قمار سیاسی، اغلب نه نتیجه خطای محاسبه‌ای بازیگران، بلکه پیامد وضعیتی عمیق‌تر است وضعیتی تحت عنوان فراموشی حکومت در ذهن جامعه. این فراموشی نه یک رخداد دفعی، بلکه فرآیندی تدریجی است که در آن حکومت از افق تخیل سیاسی جامعه حذف می‌شود؛ حذف شدنی که می‌تواند بسیار رادیکال‌تر و ویرانگرتر از شکست در هر بازی سیاسی آشکار باشد.در این معنا، فروپاشی حکومت‌ها الزاماً در میدان رقابت سیاسی یا در لحظه شکست استراتژیک رخ نمی‌دهد، بلکه پیش از آن، در سطح اذهان اجتماعی ممکن می‌شود. لحظه‌ای که جامعه دیگر حکومت را نه مرجع حل مسئله، نه افق کنش جمعی، و نه حتی دشمنی شایسته تقابل سیاسی می‌بیند، بلکه آن را به حاشیه می‌راند، سیاست به تعلیق درمی‌آید. این تعلیق، همان لحظه‌ای است که امر سیاسی جای خود را به سرگردانی اجتماعی می‌دهد.تعلیق امر سیاسی معمولاً در بستر انباشت بحران‌ها شکل می‌گیرد؛ بحران‌هایی که نه حل و نه به رسمیت شناخته می‌شوند. در چنین وضعیتی، حکومت‌ها به‌تدریج توان و ظرفیت خود را برای پاسخ‌گویی به تهدیدات درونی و بیرونی(یا همان توان حل مسئله) را از دست می‌دهند. این فقدان ظرفیت، صرفاً فنی یا مدیریتی نیست؛ بلکه نشانه‌ای از انسداد کانال‌های تصمیم‌گیری معنادار و فروکاست سیاست به منطق بقا، امنیت و استثناست.وقتی سیاست از عرصه گفت‌وگو، نمایندگی و حل مسئله به حوزه مدیریت اضطرار منتقل می‌شود، جامعه از سیاست جدا می‌گردد و به توده‌ای منفعل یا پراکنده بدل می‌شود. در چنین وضعیتی، نه حکومت قادر به تولید مشروعیت است و نه جامعه توان صورت‌بندی مطالبه‌ای مؤثر دارد. حاصل این شکاف، جامعه‌ای بی‌پناه است که دیگر خود را درون نظم سیاسی موجود بازنمایی‌شده نمی‌بیند.افزایش قدرت نظم‌های «دسترسی محدود» نظمی که منابع، تصمیم‌ها و امکان مشارکت را در دایره‌ای تنگ متمرکز می‌کند جامعه را بیش از پیش بی‌پناه می‌سازد. در این وضعیت، جامعه برای بقا و معنا، به دنبال پناهگاهی بیرون از نظم سیاسی موجود می‌گردد. این پناهگاه می‌تواند نیرویی خارجی، قدرتی مسلط، یا حتی یک روایت رهایی‌بخش وارداتی باشد. دقیقاً در همین نقطه است که سیاست به قمار شباهت پیدا می‌کند: دل‌بستن به نیرویی بیرونی، بدون آن‌که پیوندی ارگانیک با جامعه و فضیلت‌های سیاسی برقرار باشد.آلبرت هیرشمن در کتاب خروج، اعتراض و وفاداری نشان می‌دهد که ناکارآمدی نظام‌های تصمیم‌گیری، کنشگران را در برابر سه امکان قرار می‌دهد: وفاداری، اعتراض و خروج. در شرایطی که اعتراض پرهزینه و ساختارها صلب شده‌اند، جامعه به‌تدریج از وفاداری فاصله می‌گیرد و مسیر خروج را برمی‌گزیند. هرچند هیرشمن عمدتاً از «خروج مولد» سخن می‌گوید، اما می‌توان گونه‌ای دیگر از خروج را نیز در نظر گرفت: خروج سیاسی–نمادین.این خروج، نه مهاجرت فیزیکی است و نه کناره‌گیری صرف، بلکه نوعی فراموشی حکومت است. جامعه دیگر سیاست را از طریق نظم موجود پیگیری نمی‌کند و افق کنش خود را به جایی بیرون از آن منتقل می‌سازد. این لحظه، لحظه‌ای است که حکومت از درون تهی می‌شود، حتی اگر ظاهراً همچنان پابرجا باشد.نتیجتاً فروپاشی پیش از سقوط تحمیل بارهای فزاینده بر جامعه، ناتوانی در تطبیق با واقعیت‌های جهانی، جداسازی امر اجتماعی از عرصه سیاست، و تبدیل سیاست به منطق استثنا و امنیت، همگی به یک نتیجه واحد می‌انجامند: تعلیق امر سیاسی. در این وضعیت، حکومت جامعه را فراموش می‌کند و جامعه نیز حکومت را از افق تخیل سیاسی خود حذف می‌سازد. در چنین شرایطی، شکست در قمار سیاست دیگر مسئله اصلی نیست. مسئله، فروپاشی پیشینی سیاست در سطح اذهان اجتماعی است؛ فروپاشی‌ که می‌تواند بی‌صدا، تدریجی و عمیق باشد. آن‌چه باقی می‌ماند، نه سیاست، بلکه مدیریت اضطرار و کنش‌های قمارگونه‌ای است که بیش از آن‌که آینده‌ای بسازند، بر خلأ سیاست سرپوش می‌گذارند.