📝📝 استقلال در برابر آمریکا یا استقلال از آمریکا؟✍دکتر محمد جواد حق شناس، چهارشنبه ۱۱ شهریورماه ۱۴۰

📝📝 استقلال در برابر آمریکا یا استقلال از آمریکا؟✍دکتر محمد جواد حق شناس، چهارشنبه ۱۱ شهریورماه ۱۴۰۵⚛ @jomhuriyat ♈️ استقلال، یکی از بنیادی‌ترین مفاهیم در تاریخ سیاسی ایران معاصر است؛ مفهومی که در بیش از چهار دهه گذشته، بخش مهمی از سیاست خارجی جمهوری اسلامی نیز بر مدار آن تعریف شده است. اما شاید امروز، پس از تجربه‌ای طولانی از تقابل با ایالات متحده، زمان آن رسیده باشد که یک پرسش ساده اما اساسی را دوباره مطرح کنیم: آیا استقلال به معنای ایستادن و ستیز دائمی در برابر آمریکاست یا به معنای آنکه بتوانیم مستقل از آمریکا تصمیم بگیریم؟♈️ این دو مفهوم، اگرچه در ظاهر نزدیک به یکدیگرند، در عمل تفاوتی بنیادین دارند. «استقلال در برابر آمریکا» ممکن است به این معنا باشد که آمریکا همچنان محور اصلی تعریف سیاست خارجی ما باشد؛ هر تصمیم واشنگتن، موضوع اصلی محاسبات تهران شود و بخش مهمی از هویت سیاسی ما در مخالفت با آن قدرت شکل بگیرد. اما «استقلال از آمریکا» معنای دیگری دارد: آمریکا یکی از متغیرهای مهم محیط بین‌المللی ما باشد، اما تعیین‌کننده تصمیم‌های ایران نباشد.🔰 این تفاوت را شاید بتوان با تجربه چین بهتر فهمید.♈️چین در دوران مائو، بخش مهمی از سیاست خارجی و هویت سیاسی خود را مبتنی بر راهبرد انقلابی بر مبارزه با امپریالیسم و مقابله با آمریکا بنا کرده بود. چینِ انقلابی، خود را در برابر نظامی می‌دید که آن را نماد سلطه جهانی می‌دانست و در ادبیات سیاسی مارکسیست لنینیستی ، مبارزه با امپریالیسم به یکی از پایه‌های مشروعیت سیاسی تبدیل شده بود. اما این رویکرد، در کنار مجموعه‌ای از سیاست‌های اقتصادی و داخلی، چین را برای سال‌ها در مسیر فقر، انزوا ، وابستگی به مسکو و انسداد توسعه در داخل قرار داد.♈️ پس از مائو، دنگ شیائوپینگ با یک تغییر بنیادین در پرسش حکمرانی روبه‌رو شد. پرسش اصلی دیگر این نبود که چگونه آمریکا را شکست دهیم؛ پرسش این بود که چگونه چین را قدرتمند و مردم را برخوردار از رفاه و آموزش و بهداشت کنیم؟🔰 این تغییر پرسش، به تغییر راهبرد انجامید.♈️ چین درهای اقتصاد خود را به روی جهان گشود، سرمایه و فناوری خارجی را جذب کرد، مناسبات اقتصادی خود را گسترش داد و حتی روابط خود با آمریکا را از میدان تقابل ایدئولوژیک به عرصه همکاری، رقابت و تأمین منافع ملی منتقل کرد. اما این گشایش به معنای وابستگی چین به آمریکا نبود. برعکس، چین می‌خواست از همه ظرفیت‌های جهان برای ساختن قدرت نرم و سخت خود استفاده کند.♈️ چین نه آمریکایی شد و نه از استقلال خود دست کشید؛ بلکه از دشمنی دائمی با آمریکا به ساختن قدرت مستقل خود روی آورد.در دهه‌های بعد، این روند ادامه یافت و در دوره شی جین‌پینگ، چین با تکیه بر اقتصاد، فناوری، قدرت نظامی، بازار بزرگ داخلی و حضور گسترده در اقتصاد جهانی، به رقیبی راهبردی برای آمریکا تبدیل شد. امروز آنچه بیش از شعارهای ضدآمریکایی چین، رهبران آمریکا را نگران می‌کند، ظهور کشوری است که می‌تواند با آمریکا همکاری کند، با آن رقابت کند و در مواردی در برابر آن بایستد، بدون آنکه سرنوشت خود را به تصمیم واشنگتن گره زده باشد.♈️ این شاید مهم‌ترین درس تجربه چین برای ایران باشد.استقلال، محصول دشمنی نیست؛ محصول قدرت خردپایه است.ایران البته چین نیست و شرایط تاریخی، جغرافیایی، سیاسی و اجتماعی دو کشور قابل قیاس کامل نیست. اما یک اصل را می‌توان از این تجربه آموخت: کشورها زمانی استقلال راهبردی بیشتری پیدا می‌کنند که اقتصاد، جامعه، فناوری، سرمایه انسانی، توان دفاعی و دیپلماسی خود را تقویت کنند؛ نه آنکه همه توان خود را صرف تعریف دشمن و بازتولید تقابل کنند.♈️ امروز مسئله ایران نیز صرفاً این نیست که با آمریکا رابطه داشته باشیم یا نداشته باشیم. پرسش مهم‌تر این است که چرا آمریکا تا این اندازه در تصمیم‌های ما حضور تعیین‌کننده دارد؟اگر انتخابات آمریکا بتواند بر بازار ارز ایران اثر جدی بگذارد، اگر سخنان رئیس‌جمهور آمریکا فضای روانی جامعه ما را دگرگون کند، اگر تحریم واشنگتن مسیر بخش بزرگی از اقتصاد ما را تعیین کند و اگر پیشنهاد مذاکره یا تهدید به جنگ، محاسبات سیاسی و امنیتی کشور را به سرعت تغییر دهد، باید از خود بپرسیم که استقلال راهبردی ما تا چه اندازه تحقق یافته است؟♈️ در اینجا سخن از کوچک شمردن قدرت آمریکا نیست. برعکس، یکی از شروط سیاست خارجی خردمندانه، شناخت دقیق قدرت رقیب است. نه باید آمریکا را شکست‌ناپذیر تصور کرد و نه باید در دام تصور فروپاشی زودهنگام آن افتاد. هر دو نگاه می‌توانند به خطای محاسباتی منجر شوند.