✍️ ملک‌الشعرای بهار و انقلاب مشروطه #ملک_الشعرای_بهار شاید مهم‌ترین شاعری باشد که نسبت به #انقلاب_مش

✍️ ملک‌الشعرای بهار و انقلاب مشروطه #ملک_الشعرای_بهار شاید مهم‌ترین شاعری باشد که نسبت به #انقلاب_مشروطه به صورت ادیبانه واکنش داده است. دیگر شاعران بزرگِ آن روزگار به دلایل متنوع اهمیت بهار را در این موضوع پیدا نکردند.#ایرج_میرزا که البته خودش «شازده» بود و از نوادگان فتحعلیشاه، توان شاعری‌اش را بیش از این‌که صرفِ مبارزهٔ سیاسی کند، در خدمتِ مبارزهٔ زیربناییِ فرهنگی کرد. بیشترین پارادایم‌ها در شعر ایرج، حقوق زنان از جمله نقدِ حجاب، لزوم تحصیل دختران و نقد ساختارهای سنتی و عرفیِ دین است.#عارف_قزوینی که در آن روزگار به عنوان شاعر ملی شناخته می‌شد، توانِ شاعری‌اش بسیار کمتر از آن بود که هماوردِ بهار محسوب شود، اگرچه به دلیل مجموعِ فضایلی که داشت (صدای خوب، تصنیف‌سازی و نوازندگی) اقبالِ عام یافت و بعضی از تصانیف او هنوز در میان خواص و عوام زمزمه می‌شود، از جمله تصنیف «از خون جوانان وطن لاله دمیده».#ادیب_پیشاوری به دلیل اینکه در کودکی و در درگیری با نظامیان انگلیس، پدر و بسیاری از نزدیکانش را از دست داده بود، کینهٔ عمیقی از انگلستان داشت و چون مشروطه را هم‌جهت با منافعِ انگلیس می‌دید، با مشروطه مخالف بود و حتی برای #شیخ_فضل_الله_نوری مرثیه سروده بود!#میرزاده_عشقی نیز که در آن روزگار نوجوانی دوازده ساله بود و اهمیت شاعری او در یک دهه بعد و در حوالی کودتای سوم اسفند، «فتنهٔ جمهوری» و سلطنت رضاخان قابل ارزیابی است که با صراحت و بی‌باکیِ تام به مبارزه با استبداد رفت و جانِ شریفش را در جوانی در همین راه باخت.شاید تنها شاعری که از لحاظ اهمیت «شاعریِ دوران مشروطه» توانِ رقابت با بهار را دارد، #سید_اشرف_الدین_گیلانی مشهور به «نسیم شمال» است، با این تفاوت که شعر و رویکرد سید اشرف به مشروطه عامیانه است و ملک‌الشعرا ادیبانه.سالِ پیش که به گروهی از شاگردانم «ادبیات معاصر ایران» را درس می‌دادم، در میان شاعران مهم معاصر، تنها شعرِ دو شاعر را با توالیِ تاریخی مورد بررسی قرار دادم: یکی #نیما_یوشیج که ضروری دیدم روند حرکتِ نیما از سنت به نوآوری و شیوهٔ تجاربِ او را شرح دهم، و دیگری بهار که در سیرِ تاریخیِ سرایش اشعارش تاریخ مشروطه را به آن‌ها یادآور شدم. در حقیقت توالیِ تاریخیِ شعرِ هیچ شاعری به اندازهٔ بهار نمایانگر فراز و فرودِ آن دورانِ پر حادثه نیست.بهار که از امضای فرمان مشروطیت توسط #مظفر_الدین_شاه بسیار شادمان بود، خود را در زمرهٔ ستایشگران شاه معرفی می‌کرد:شکر خداوند را که داد و دهش راطرفه بنائی نهاد پادشهِ رادخسروِ گیتی‌ستان مظفر دین شاهآنکه ز عدلش بنای ظلم برافتادخرّم و شاد است بختِ شاه که گشته‌ستکشور از او خرّم و رعیت از او شادارجو کز این بنای فرّخِ «قانون»مُلک بماند همیشه خرّم و آبادپس از مرگِ مظفرالدین شاه و جلوسِ #محمد_علی_شاه بر سلطنت، بهار که تصور می‌کرد پادشاه جوان مسیرِ پادشاه فقید را ادامه می‌دهد در ابتدا به ستایش پادشاه پرداخت و ترجیع‌بندی ساخت که بیتِ ترجیعش این بود:شاهی به میان آمد و شاهی ز میان رفتصد شکر که این آمد و صد حیف که آن رفتاما طینتِ پادشاهِ جوان و دشمنی‌اش با قانون مشروطه به زودی برای بهار و سایر مشروطه‌خواهان آشکار شد. بهار در ابتدا از موضعِ نصیحت با شاه سخن گفت. در شعر بسیار بلند «آئینهٔ عبرت» که یک سال پس از سلطنت محمدعلی‌شاه سرود، گفت:پاسبانا تا به چند این مستی و خوابِ گرانپاسبان را نیست خواب، از خواب سر بردار، هان!پند بپْذیر ای ملک زین پاک‌گوهر دایگاننیکی از زشتان مجوی و یاری از همسایگانکشورِ تو خسروا گنجی‌ست، گنجی شایگانترسم این گنج از کفَت شاها برآید رایگاناما پادشاه پند بهار و سایر مصلحان را نشنید و به استبداد ادامه داد. روان استادِ ما #سعدی شاد باد که گفت: «نشنید و عاقبتش شنیدی!» بهار هم به تدریج از دایرهٔ نصیحت به خطِ دشمنی با شاهِ مستبد برخاست. در مخمسی بر غزلی از سعدی گفته بود:شاه یکدل نشد و کار هبا گشت و هدرملتِ خسته! در این مرحله کن فکرِ دگرپای امید منه بر درِ شاهِ خودسر «دستِ حاجت چو بری پیشِ خداوندی بَرکه کریم است و رحیم است و غفور است و ودود»از شعرهای معروف بهار، به مستزاد «کار ایران با خداست» می‌توان اشاره کرد و ناگزیریم از ستایشِ دلیریِ او که در مواجهه با استبداد نشان داده است:با شَهِ ایران ز آزادی سخن گفتن خطاستکارِ ایران با خداستمذهبِ شاهنشهِ ایران ز مذهب‌ها جداستکار ایران با خداستبهار «مهم‌ترین آینه‌گردانِ فرهنگیِ انقلاب مشروطه» بود. بازخوانی انقلاب مشروطه ناگزیر از رجوع به آثار بهار است، چرا که انقلاب مشروطه به همان اندازه که بر دوش سیاسیون بود، بر گُردهٔ روشنفکران هم بود و بهار بزرگترین شاعری است که دو مفهوم مدرن «آزادی» و «قانون» را در شعرش پرورانده است، که هر دو مفهوم ملازم انقلاب مشروطه بودند.#جویا_معروفی@jooyamaroofi1