بلشویک‌ها به انترناسیونالیسم مارکسیستی پایبند بودند و ناسیونالیسم را آگاهی کاذبی می‌دانستند. با وجود این از جاذبه‌اش برای مردم آگاه بودند و می‌دانستند که اگر در صدد نابودی آن برآیند، گرایش به رشد نشان می‌دهد. از این رو می‌کوشیدند مرتکب این اشتباه نشوند. راهبردشان ناسیونالیسم‌های غیرروس بود، نه‌تنها با استفادهٔ اداری از زبان‌های بومی و کمک به فرهنگ‌های ملی، بلکه همچنین با تأسیس ادارات جداگانهٔ منطقه‌ای، که از سطح جمهوری (مثل اوکراین) آغاز می‌شد و تا شوراهای روستایی پیش می‌رفت (تعدادی ناحیهٔ خودمختار یهودی، بلاروسی، روسی لتونیایی، یونانی و غیره در دل جمهوری اوکراین شکل گرفت). این یکی از تناقض‌نماهای شوروی بود که ساختارهای اداری‌اش نه‌تنها از هویت‌های ملی حمایت می‌کردند، بلکه به ایجاد آن‌ها کمک هم می‌کردند.▪️تاریخ فشردهٔ اتحاد شوروی | شیلا فیتس‌پاتریک | ترجمهٔ حسن افشار | نشر مرکز | ۲۲۴ ص. رقعی، شومیز#بریده_کتاب@kaaghaz