گزارشگر: واسیلی آفاناسیویچ شیشکین (Василий Афанасьевич Шишкин)سال انتشار: ۲۰۱۹، مرکز بین‌المللی پژوه

گزارشگر: واسیلی آفاناسیویچ شیشکین (Василий Афанасьевич Шишкин)سال انتشار: ۲۰۱۹، مرکز بین‌المللی پژوهش‌های آسیای مرکزی (МИЦАИ)، سمرقند، بخش: یادداشت‌های روزانهٔ سال ۱۹۲۳، مدخل خیوه آباد‌۱ ژوئیه سه روز پیش، عصر، به آبادی مولکان‌نشینی رسیدیم که خیوه‌آباد (Хиваабад) نام داشت؛ نام آن از نام شهری گرفته شده بود که ویرانه‌هایش در فاصلهٔ یک وِرست از آبادی قرار داشت.پس از گفت‌وگوی بسیار دربارهٔ وسایل رفت‌وآمد، سرانجام یک مولکان را پیدا کردیم که کارهای خود را در قَهقَه (Каахка) به پایان رسانده بود و با گاری خود در راه بازگشت به آبادی بود. پس از چانه‌زنی طولانی بر سر کرایه، سرانجام به توافق رسیدیم و بلافاصله پس از ناهار به راه افتادیم.راه از دره‌ای باریک می‌گذشت که دو سوی آن را تپه‌هایی نه‌چندان بلند احاطه کرده بودند. در ابتدای مسیر، از قَهقَه (Каахка)، تمام کف دره پر از کاریزهایی بود که آب آشامیدنی «شهر» را تأمین می‌کردند.در امتداد جاده، ردیفی از تیرهای تلفن دیده می‌شد که سیم‌هایشان برداشته شده بود؛ این همان خط تلفنی بود که زمانی پاسگاه مرزی خیوه‌آباد (Хиваабадский пограничный пост) را به گمرک قَهقَه (Каахкинская таможня) متصل می‌کرد.آهسته پیش می‌رفتیم. در نیمهٔ راه هوا تاریک شد. اما اندکی بعد ماه طلوع کرد و در نور نقره‌ای آن، دیوارها و برج‌های شهر قدیمی ایران نمایان شدند.ویرانه‌ها مساحت نسبتاً بزرگی، حدود یک وِرست مربع، را دربر گرفته‌اند و در دره‌ای پهناور، در کنار رودخانهٔ لاین‌سو (Лаин-Су) قرار دارند.در واقع، تمام این نواحی پوشیده از ویرانه‌اند. دشت پر است از تپه‌های بلندی که سطحشان را آجرهای سوخته، قطعات سفال و مانند آن پوشانده است. زمانی در اینجا تمدنی شکوفا، شهرهای تجاری ثروتمند، باغ‌ها و مزارع وجود داشته است؛ اما همه‌چیز همچون سیلاب بهاری شسته شده و زمان و یورش‌های ویرانگر کوچ‌نشینان، که با غرور ردپاهای تازهٔ فرهنگ باستانی را زیر سم اسبان خود پایمال می‌کردند، همه‌چیز را از میان برده است.شب هنگام به خیوه‌آباد (Хиваабад) رسیدیم. رانندهٔ ما، ایوان واسیلیویچ (Иван Васильевич)، در آغاز کمی گرفته بود، اما در راه سر صحبتش باز شد و در آبادی، میزبان بسیار مهربانی از آب درآمد.در پاسخ به پرسش روسینوف (Русинов): «کدخدا کجاست؟» پاسخ داد که ما را به خانهٔ خودش به عنوان مهمان می‌برد و صبح نیز می‌توانیم به دیدن کدخدا برویم.در حیاط کوچکی مقابل خانهٔ میزبان، سماوری روی میز به جوش آمده بود و کنار آن کوزه‌ای پر از خامهٔ تازه و خوشمزه قرار داشت.پس از نوشیدن چای، با وجود پای بیمارم، برای قدم‌زدن بیرون رفتم. شب واقعاً باشکوه بود. ماه کامل و درخشان، دره‌ای را که آبادی در آن قرار داشت و سراسر در باغ‌ها غرق شده بود، در نور کم‌رنگ خود فرو برده بود.رودخانهٔ لاین‌سو (Лаин-Су) در کنار دامنهٔ تپه، با صدای خروشان جریان داشت..خیوه‌آباد (Хиваабад) آبادی کوچکی، شامل ۵۴ خانه، بود که مولکان‌ها در آن سکونت داشتند.هنگام اسکان، زمین کمی به آنان داده شده بود و صاحبان ترکمن این سرزمین نیز از نظر آب با آنان مساعدت نکرده بودند.با زحمت و هزینهٔ فراوان، کاریزی ساخته شد. آب را از طریق جویی از رودخانهٔ لاین‌سو (Лаин-Су) به آبادی و زمین‌های کشاورزی هدایت کردند.اما این کار سنجیده‌ای نبود؛ زیرا سیلاب جوی آنان را شست و برد. بار دیگر جوی را ساختند و دوباره سیلاب آن را از میان برد.مدت زیادی مبارزه با طبیعت ادامه یافت و سرانجام مردم تسلیم شدند. عبور دادن جوی از رودخانه عملی نبود و ساختن سیفون در زیر رودخانه نیز برای یک جامعهٔ کوچک، هزینه‌ای خارج از توان آنان داشت.آبادی یک سال تمام بدون آب برای باغ‌ها و کشتزارهای خود ماند و همه‌چیز خشک شد.آنگاه دولت مداخله کرد و جوی کوچکی از شاخهٔ راست رودخانهٔ لاین‌سو (Лаин-Су) در اختیار مولکان‌ها قرار داد.این جوی به‌سختی برای نگهداری زندگی و معاش آنان کفایت می‌کرد؛ و آب زلال و پاکِ کاریزی که برای ساخت آن هزینهٔ زیادی صرف شده بود، به رودخانهٔ لاین‌سو (Лаин-Су) می‌ریخت و با آب‌های زرد و گل‌آلود آن درهم می‌آمیخت.پس از پایان کار در اون‌بگین (Он-Бегин) و یوزباشین (Юз-Башин)، شهر گینسبورگ (Гинсбург) و ایستگاه آن را ترک کردیم و به آبادی‌های واقع در امتداد همین لاین‌سو (Лаин-Су) رفتیم: عرب‌قلعه (Араб-Кала) و کامیرلی‌قلعه (Камирли-Кала) که مجموعاً با نام بَوُرست (Боворст) شناخته می‌شدند.ارائه کننده: محسن غفوری توجه، توجه، توجه👇🏽✅ شهر قدیمی ایران = شهر نادر✅ وِرست = ۱۰۶۷ متر طول✅ لاین سو = رودخانه لاین