📜 خیوه‌آباد؛ شهرکی مولکان‌نشین در کنار لاین‌سودر یادداشت‌های واسیلی آفاناسیویچ شیشکین، پژوهشگر و با

📜 خیوه‌آباد؛ شهرکی مولکان‌نشین در کنار لاین‌سودر یادداشت‌های واسیلی آفاناسیویچ شیشکین، پژوهشگر و باستان‌شناس روس، توصیف جالبی از خیوه‌آباد (Хиваабад) و ویرانه‌های اطراف آن به چشم می‌خورد؛ توصیفی که می‌تواند برای شناخت جغرافیای تاریخی این منطقه اهمیت زیادی داشته باشد.شیشکین در سفر خود به این ناحیه، از ویرانه‌های گسترده‌ای در کنار رودخانه‌ای به نام لاین‌سو (Лаин-Су) سخن می‌گوید. او در روشنایی ماه، دیوارها و برج‌های آنچه را «شهر قدیمی پارسی» می‌نامد مشاهده می‌کند؛ ویرانه‌هایی که به گفتهٔ او در محدوده‌ای حدود یک کیلومتر مربع گسترده بوده و در دره‌ای پهناور در کنار لاین‌سو قرار داشته‌اند.او از بقایای تمدنی کهن سخن می‌گوید؛ از شهرهای تجاری، باغ‌ها و مزارعی که زمانی در این منطقه وجود داشته و بعدها بر اثر گذشت زمان و یورش کوچ‌نشینان از میان رفته‌اند.اما خیوه‌آبادِ زمان شیشکین، دیگر آن شهر کهن نبود؛ بلکه شهرکی کوچک با ۵۴ خانوار بود که ساکنان آن را مولکان‌ها تشکیل می‌دادند. شیشکین می‌نویسد این مولکان‌ها حدود ۱۷ سال پیش از سفر او، از استان کارس به این منطقه مهاجرت کرده و در جست‌وجوی زمین‌های مناسب و آزاد، در خیوه‌آباد ساکن شده بودند.در خیوه‌آباد، خانه‌های روسی در میان باغ‌های سرسبز دیده می‌شد و کشاورزی، باغداری و زندگی روستایی جریان داشت. حتی مدرسه‌ای نیز در این شهرک وجود داشت که حدود یک سال پیش از ورود شیشکین، پس از رفتن آخرین آموزگار، متروک شده بود.یکی از مهم‌ترین مشکلات ساکنان خیوه‌آباد، تأمین آب بود. آنها با هزینه و زحمت فراوان تلاش کرده بودند آب رودخانهٔ لاین‌سو را از طریق جوی و کاریز به شهرک و مزارع برسانند، اما تلاش‌هایشان بارها شکست خورده بود. سرانجام حکومت دخالت کرد و بودجه‌ای برای حفر کانالی از شاخهٔ راست لاین‌سو اختصاص داد.شیشکین در ادامه، از حرکت خود از خیوه‌آباد به سوی یک شهرک مولکان‌نشین دیگر به نام آرچینیان (Арчиньян)  در فاصلهٔ حدود شش ورست ـ تقریباً ۶ کیلومتر ـ یاد می‌کند و در این مسیر، از چشم‌انداز کوه‌های کپه‌داغ سخن می‌گوید.اهمیت این گزارش برای تاریخ منطقه در این است که شیشکین، در فاصله‌ای نه‌چندان دور از خیوه‌آبادِ دورهٔ قاجار/روسیه، هم‌زمان از سه عنصر مهم یاد می‌کند:خیوه‌آبادِ مولکان‌نشین، رودخانهٔ لاین‌سو و ویرانه‌های یک «شهر قدیمی پارسی».این گزارش، در کنار نقشه‌ها و دیگر منابع تاریخی و جغرافیایی، می‌تواند سرنخ ارزشمندی برای بررسی موقعیت خیوه‌آباد، لاین‌سو و بقایای سکونتگاه‌های تاریخی این منطقه باشد.📚 برگرفته از یادداشت‌های و.ا. شیشکین، «شرق در همه‌چیز...؛ دفترهای خاطرات و طرح‌ها»«مولکان‌نشین» یعنی محل سکونت پیروان آیین مولُکان (Молокане / Molokans).مولُکان‌ها یک جریان مذهبی مسیحیِ غیرارتدوکس در امپراتوری روسیه بودند که از کلیسای ارتدوکس روسیه جدا شدند. نامشان در روسی Молокане است و معمولاً به فارسی مولُکان یا مولُکان‌ها نوشته می‌شود.عبارت «старого персидского города» به‌طور مستقیم یعنی «شهر قدیمی پارسی» یا «شهر قدیمی ایرانی».شیشکین وسعت ویرانه‌ها را حدود یک ورست مربع ذکر می‌کند؛ یک ورست تقریباً ۱٫۰۶۷ کیلومتر است، بنابراین منظور او محدوده‌ای در حدود یک کیلومتر مربع است. (ساجن) сажень واحد اندازه‌گیری روسی قدیم است و حدود ۲٫۱۳ متر بوده است.واژهٔ кяризы (کاریزها) بسیار جالب است؛ شیشکین از شبکهٔ کاریزهایی سخن می‌گوید که آب «شهر» را تأمین می‌کردند.#تاریخ_کلات #کلات_نادری #خیوه_آباد #خیوه‌آباد #لاین_سو #لاین #تاریخ_خراسان #کپه_داغ #مولکان #تاریخ_شفاهی @KalatHistory