‍ یادداشت: عەبدولقادر نیازیڕۆژئاوا، پاتۆلۆژی سووژەی کوردی و کۆتایی مێژووی فۆکۆیاما...ـــــــــــــــ

‍ یادداشت: عەبدولقادر نیازیڕۆژئاوا، پاتۆلۆژی سووژەی کوردی و کۆتایی مێژووی فۆکۆیاما...ـــــــــــــــــــــــــــــــکۆتایی ئەزموونی ڕۆژئاوا، تەنیا شکستی کورد، یا سەرکەوتنی دیمەشق نییە. کۆتایی فۆرم یا مێژوو یا قۆناخێکی سیاسی کوردە کە تێیدا نەتەوە، حیزب، هێزی لۆجێستیکی و سووژەگی کوردی تا ڕادەیەکی زۆر بوونیان هەبوو. بەو هۆیەوە، هەر خوێندنەوەیەک لە دۆخی ئێستای ڕۆژئاوا، دەبێ فاکتەرەکانی وەک خودی ڕۆژئاوا، مەزڵووم عەبدی، قەسەدە، پەکەکە، پاشکۆی سیاسی ئوجەلان، ئیسڕائیل، تورکیە، ئامریکا، ئەمپریالیزم و نێئۆکۆلۆنیالیزم بکەونە بەر خوێندنەوە. بەتایبەت پەکەکە کە سەرەڕای ئەوەیکە ڕۆڵێکی گرینگی هەبوو دە ڕەوتی سەرهەڵدانی ڕۆژئاوادا وەک کانتۆنێکی سەربەخۆ لە کاتی شەڕی کۆبانیدا و هەروەها دۆخی ئێستای ڕۆژئاوا. بەڵام ئەوەی ڕوونە ئەوەیە کە پەکەکە لانیکەم دەو بەستێنەی مێژووی کورد دا، تەنیا ڕێکخراوێکی چەکداری نەبوو؛ بەڵکوو ریتۆریکێکی سیاسیش بوو کە تاڕادەیەکی زۆر، بۆشاییەکی مێژوویی لە بواری ئانتۆلۆژی سووژەی کوردی دا پڕ کردەوە. ڕێکخستنی سیاسی، دیسیپلین، هێزی چەکداری و گوتارێکی نوێی سیاسیی لە ڕۆژئاوا ئەو چالاکیانە بوون کە بەرهەمهاتووی پڕستیژی گوتاری پەکەکە بوون، جۆرێک کە جموجۆڵی کوردیی، لە سەرمایەیەکی سیاسییەوە بوو بە دامەزراوە و هێزێکی واقعی و کۆنکرێت. بەڵام ئەوەی گرینگە ئەوەیە کە هەمان خاڵی هێز، بەهۆی خەتاگەلی زۆری ستڕاتژیکی و تێنەگەییشتوویی و خۆڕێکنەخستن لەگەڵ دۆخی ڕۆژئاوا و ڕێئالیزمی سیاسی ناوچە، بوو بە خاڵی لاوازیی و دەئەنجامدا ئاسمیلەی قەسەدە و ڕۆژئاوا دە سانترالیزمی دیمەشق دا. کاتێ حیزب دەبێتە دال، نەتەوە دادەبەزێ و دەبێتە ماهییەتی حیزب. لێرەدا پاتۆلۆژیای سووژەی کوردی هەست پێدەکری. کێشەی ئێستای ڕۆژئاوا، هاوتەرازکردنی حیزب و ڕێالیزمی سیاسی ناوچە بوو. ئەو فاکتەرەی کە وەک کاتالیزۆر، ڕۆژئاوای لە بوارێکی ئانتۆپۆلێتیکییەوە گەیاندە قۆناخێکی کەلتووری و فەرهەنگی دە گشتییەتی سووریەدا، لە بنەڕەتەوە هەمان لۆژیکی ناسیۆنالیزمی کلاسیک و هەروەها سۆسیالیزمی چەپەوانە بوو کە لە ئوجەلانەوە سەری هەڵدا و ڕۆژئاوای گەیاندە ئێستا. سۆسیالیزمێک کە تێیدا جێگوڕکێ بە نەتەوە و حیزب و تاک کرا. ئوجەلان دەو بەستێنەدا، پارادۆکسێکی گرینگە. ئەو توانی پڕۆژەی پەکەکە لە ناسیۆنالیزمی کلاسیک و خەونی دەوڵەتسازییەوە بگوازێتەوە بۆ گوتاری کۆمەڵگا، دێمۆکڕاسی، ژینگە و کۆنفیدڕاسیۆنی دێمۆکڕاتیک و تەنانەت ئەنتێگڕاسیۆنیش بەڵام، پرسیار ئەوەیە: ئوجەلان کە بەنیازی ڕزگارکردنی سووژە لە ناوەندییەتیی دەسەڵاتە، چۆنە خۆی هێشتا تا ڕادەیەکی زۆر پەیوەستە بە کاریزمای ڕێبەر و ناوەندییەتیی ڕێکخراوەیی؟ ڕۆژئاوا دەڕاستیدا بوو بە نموونەی تاقیکردنەوەی ئەو تێزەی ئوجەلان. پڕۆژەکە لەلایەکەوە نموونەیەکی جیاواز لە خۆبەڕێوەبردنی سیاسی بوو و لە لایەکی تر، تا ڕادەیەکی زۆر پەیوەست کرا بە ریتۆریکی ئوجەلان و پەکەکە. لە کۆتاییدا، ئەوەی دەبوو نموونەیەکی دەرەوەی دەوڵەت و ناوەندبێزی(گریز از مرکز) بێ، ناچار بوو لەگەڵ خودی ناوەنددا خۆی بگونجێنێ. مەزلووم عەبدیش دەو نێوەدا تووشی هەمان پاڕادۆکسی ئوجەلان بوو. پراگماتیزمی عەبدی، پڕۆژەی ڕۆژئاوای کانتۆنیک و سەربەخۆی، لە هاوکێشیی ئانتۆلۆژیکییەوە، ڕاگوێزی دۆخێکی ئۆنتیکاڵ(موجودشناسانە)و گفتوگۆ و سازش و باج دان بە ناوەند کرد. دیالکتیکی نەرێنیی و هاوکات تۆپۆلۆژی چەواشەکراوی سووژەی کوردی لە ڕۆژئاوا، بەرهەمی ئەو دۆخە پاڕادۆکسیکاڵەی ئوجەلان و عەبدییە. ئەو سازشەی عەبدی پرسیارێکی گەورەشی لەبەردەم دادەنرێ: ئایا ئەوەی بە تێکەڵبوونەوە لە گەڵ دیمەشق لەمەودوا دەپارێزرێ، سووژەی سیاسیی کوردە(ڕۆژئاوا)یا تەنیا بەشێک لە سەرمایەی سیاسیی کورد وەک ئۆبژەیەکی فەرهەنگی؟ وێدەچێ گونجاوترین ئاراستەی تیۆریک بۆ ئێستای ڕۆژئاوا، هەمان کۆتایی مێژووی فۆکۆیاما بێ بەڵام بە تۆسقاڵێ چەواشەکردنی گەشبینانەوە. ئەگەرچی کۆتایی مێژووی فۆکۆیاما، بەواتای وەستانی ڕەوت و ڕەوەند و ڕەواڵی مێژوو نییە بەڵام، مەترسی ئەوەیکە پڕۆژە جیاوازەکان لە چەشنی ڕۆژئاوا و تەنانەت باشووریش دە داهاتوودا، ناچارن خۆیان لەگەڵ فۆرمی زاڵی دەوڵەتی ناوەندی بگونجێنن، هەم جۆرێ کۆتایی مێژوویەکی سیاسییە هەم خۆی دەخۆیدا پڕۆژەیەکی کۆلۆنیالیستی. ڕۆژئاوای تێکەڵکراو لەگەڵ سانتریالیزمی زێدەڕۆیانە و تۆتالیتەری دیمەشق، نموونەیەکی بچووککراوەی ئەو تێزەی فۆکۆیاما و نێئۆلیبڕاڵیزم و کۆلۆنیالیزمە کە بەبێ پشتیوانی ئیسڕائیل و ئامریکا بە هیچ شێوەک بەو ئەنجامە نەدەگەیشت.