🔰نگاهی به کتاب «شرم‌آگاهی؛ آغاز مسئولیت»؛در روند ساخته‌شدن شرم مداخله کنیمفهم «ناظم درون» با تفکر ن

🔰نگاهی به کتاب «شرم‌آگاهی؛ آغاز مسئولیت»؛در روند ساخته‌شدن شرم مداخله کنیمفهم «ناظم درون» با تفکر نقادانه🔸کتاب «شرم‌آگاهی؛ آغاز مسئولیت» با این ایده پیش می‌رود که شرم در بستر فرهنگ و از دل روایت‌ها، ارزش‌ها و تفسیرهای ذهنی ساخته می‌شود. نویسندگان با تکیه بر تفکر نقادانه نشان می‌دهند چگونه می‌توان به‌جای صرفِ تاب‌آوری، در روند شکل‌گیری شرم مداخله کرد: انواع شرم را شناخت، واکنش‌های ناهوشیار (تسلیم، فرار، جبران افراطی) را دید، خطاهای شناختی را تشخیص داد و با بازبینی روایت‌های شرم‌زا به مسئولیت‌پذیری احساسی و کاهش رنج غیرضروری نزدیک شد.🔸کتاب با یک پیشگفتار روایی و تمثیلی شروع می‌شود؛ روایتی که هم خوش‌خوان است و هم «مسئله» را به‌سرعت در قاب می‌نشاند. نویسندگان، شخصیت «تارزان» را که دور از جامعه و هنجارها بزرگ شده در برابر انسانی متمدن قرار می‌دهند؛ انسانی مانند «جورج واشینگتن ویلیامز» که در جهان اجتماعیِ مدرن زندگی می‌کند و پیوسته زیر نگاه معیارها و انتظارهاست. تارزان در جهان نیازهای طبیعیِ خود حرکت می‌کند: غذا، سرپناه، ایمنی، بقا؛ و احساساتش نیز عمدتاً حول همین محور می‌چرخد. اما در زندگی ویلیامز، چیزی هست که رفتار را تنظیم می‌کند و انتخاب‌ها را جهت می‌دهد: شرم؛ احساسی که در متن جامعه معنا پیدا می‌کند و با «قضاوت»، «تحقیر» و «طرد» گره خورده است. کتاب نشان می‌دهد معیارها آن‌قدر درونی می‌شوند که حتی اگر کسی بیرون از فرد او را بازخواست نکند، در «دادگاهی» درونی محکوم می‌شود؛ دادگاهی که در آن دادستان، قاضی و متهم هر سه خود فردند.🔸نقطۀ کانونی اثر، از فصل چهارم به بعد آشکار می‌شود؛ جایی که عنوان کتاب دقیقاً به کار می‌افتد: عقلانی کردن شرم و تقویت مسئولیت‌پذیری احساسی. نویسندگان می‌گویند بیشتر منابع موجود پس از معرفی شرم، بر مدیریت پیامدها و افزایش تاب‌آوری متمرکز می‌شوند؛ اینها مفیدند، اما کافی نیستند. پیشنهاد کتاب «اساسی‌تر» است: پیش از طغیان احساس، در روند ساخت آن مداخله کنیم. شرم در روایت‌ها و تعبیرهای شناختی برآمده از ارزش‌ها و باورهای فرهنگی نهفته است و بر حالت‌هایی درونی اطلاق می‌شود که در آنها فرد با برچسب‌هایی مثل عیب‌ناکی، وصله ناجور بودن، بی‌عرضگی، بی‌ارزشی و بی‌کفایتی روبه‌رو می‌شود. تجربه‌های ناگوار فردی نیز می‌توانند به این ارزیابی‌های غیرمنصفانه خوراک بدهند و آنها را «تأیید» کنند. بنابراین اگر هدف، تغییر تجربه شرم است، راهی کارآمدتر از دستکاری روایت‌های شرم وجود ندارد.🔸️«شرم‌آگاهی؛ آغاز مسئولیت» را می‌توان تلاشی منسجم برای بازتعریف مسئلۀ شرم دانست: شرم، در روایت کتاب پدیده‌ای است که در دل تمدن، ارزش‌ها و نیاز به تعلق ساخته می‌شود و سپس در ذهن فرد با روایت‌ها و تعبیرهای شناختی ادامه حیات می‌دهد. اهمیت کتاب در این است که به خواننده می‌گوید اگر شرم «ساخته می‌شود»، می‌توان آن را بازساخت؛ آن هم با کندوکاو در روایت‌ها، شناسایی باورهای ناکارآمد و سنجش آنها با تفکر نقادانه. نتیجه‌ای که کتاب پی می‌گیرد، عبور از شرم فلج‌کننده و نزدیک شدن به مسئولیت‌پذیری احساسی است؛ مسئولیتی که در متن کتاب، به معنای سرزنش خود نیست، بلکه به معنای پس گرفتن سهم خود در ساختن تجربه هیجانی و رها شدن از رنجی است که «غیرضروری» ساخته می‌شود.ibna.ir/x6H96@ibna_official