در مهندسی، پدیده‌ای به نام خستگی (Fatigue) وجود دارد که یکی از مهم‌ترین دلایل شکست سازه‌ها و قطعات ف

در مهندسی، پدیده‌ای به نام خستگی (Fatigue) وجود دارد که یکی از مهم‌ترین دلایل شکست سازه‌ها و قطعات فلزی به شمار می‌رود. برخلاف تصور بسیاری از افراد، اغلب سازه‌ها بر اثر یک ضربه بزرگ یا یک بارگذاری فراتر از ظرفیت خود از بین نمی‌روند. گاهی مجموعه‌ای از بارهای کوچک و کاملاً قابل‌تحمل، اگر بارها و بارها تکرار شوند، سرانجام مقاوم‌ترین سازه‌ها را نیز از پا درمی‌آورند.مهندسان دریافته‌اند که وقتی یک قطعه فلزی تحت بارگذاری متناوب قرار می‌گیرد، ممکن است در ابتدا هیچ نشانه‌ای از آسیب دیده نشود. اما در درون آن، ترک‌های بسیار ریزی شکل می‌گیرد که با هر بار تکرار نیرو، اندکی بزرگ‌تر می‌شوند. این ترک‌ها گاهی سال‌ها به‌آرامی رشد می‌کنند تا سرانجام در یک لحظه، قطعه به‌طور ناگهانی بشکند. به همین دلیل، شکست ناشی از خستگی معمولاً غیرمنتظره است؛ زیرا ظاهر سازه تا آخرین لحظه سالم به نظر می‌رسد.این مفهوم، استعاره‌ای شگفت‌انگیز برای زندگی انسان‌هاست.انسان‌ها نیز معمولاً با یک بحران بزرگ از پا درنمی‌آیند. بسیاری از ما توان عبور از حوادث دشوار زندگی را داریم، اما آنچه آرام‌آرام توان روانی و جسمی ما را تحلیل می‌برد، فشارهای کوچک اما مداومی است که هر روز تکرار می‌شوند؛ نگرانی‌های پایان‌ناپذیر، کمبود خواب، مشکلات مالی، انتقادهای مکرر، بی‌توجهی اطرافیان، مسئولیت‌های سنگین، نبود قدردانی، تعارض‌های خانوادگی یا شغلی و ده‌ها فشار ظاهراً کم‌اهمیت دیگر.پژوهش‌های روان‌شناسی نیز همین واقعیت را تأیید می‌کنند. بسیاری از آسیب‌های روانی، فرسودگی شغلی، اضطراب و حتی برخی بیماری‌های جسمی، نه نتیجه یک حادثه بزرگ، بلکه حاصل انباشته شدن استرس‌های کوچک و مزمنی هستند که فرصت بازیابی را از انسان می‌گیرند. همان‌گونه که در فلز، ترک‌های ریز به‌تدریج رشد می‌کنند، در انسان نیز فشارهای کوچک، اگر بی‌وقفه ادامه یابند، آرام‌آرام ظرفیت تحمل را کاهش می‌دهند.البته میان سازه و انسان یک تفاوت مهم وجود دارد. مهندسان می‌توانند با آزمایش و محاسبه، حد تحمل یک سازه را تا حد زیادی تعیین کنند، اما انسان‌ها چنین نیستند. آستانه تحمل افراد با یکدیگر متفاوت است و حتی برای یک فرد نیز در زمان‌های مختلف تغییر می‌کند. بنابراین چیزی که برای یک نفر فشار ناچیزی محسوب می‌شود، ممکن است برای دیگری بسیار سنگین باشد.کاش برای انسان‌ها نیز سامانه‌ای وجود داشت که پیش از رسیدن به نقطه فروپاشی هشدار می‌داد: «هشدار! این انسان به مرز فرسودگی نزدیک شده است. اگر او را دوست دارید، کمی از بارش کم کنید؛ به او فرصت استراحت، حمایت و بازیابی بدهید. در غیر این صورت، احتمال فروپاشی او بسیار زیاد است.»هرچند چنین سامانه‌ای وجود ندارد، اما نشانه‌های آن را می‌توان دید؛ کاهش حوصله، بی‌انگیزگی، زودرنجی، سکوت‌های طولانی، اختلال خواب، افت عملکرد، خستگی دائمی یا حتی لبخندهایی که دیگر از دل برنمی‌آیند. این‌ها همان ترک‌های نامرئی هستند که اگر نادیده گرفته شوند، ممکن است روزی به شکستی ناگهانی بینجامند.در مهندسی، برای جلوگیری از شکست ناشی از خستگی، یا باید شدت بار را کاهش داد یا به سازه فرصت بازیابی داد. انسان نیز از همین قانون پیروی می‌کند. هیچ ذهن و هیچ قلبی برای تحمل بی‌وقفه فشار ساخته نشده است. استراحت، همدلی، قدردانی، تقسیم مسئولیت‌ها و شنیده شدن، برای انسان یک تجمل نیست؛ بخشی از نگهداری و مراقبت از اوست.پس مراقب عزیزانمان باشیم؛ همسر، فرزندان، والدین، دوستان و همکارانمان. شاید آن‌ها هنوز ایستاده باشند و حتی لبخند بزنند، اما این به معنای نداشتن ترک‌های خستگی نیست. گاهی یک گفت‌وگوی صمیمانه، یک تشکر، چند ساعت استراحت یا اندکی مهربانی، می‌تواند از فروپاشی انسانی جلوگیری کند که بودنش برای ما ارزشمندتر از هر سازه‌ای در دنیاست.🟥منبع گاهنامه مدیرارسال کننده ؛ افشین فرنگی@KhaneTekaniFarhangi