فرهاد قنبری پهلوانان زنجیرپاره‌کن بشخصه هیچ‌گاه جریان شبه‌روشنفکری کشور را نقد نکرده‌ام. بیشتر تماشا

فرهاد قنبری پهلوانان زنجیرپاره‌کن بشخصه هیچ‌گاه جریان شبه‌روشنفکری کشور را نقد نکرده‌ام. بیشتر تماشایش کرده‌ام و گاهی هم به آن خندیده‌ام. نقد کردن مستلزم آن است که با یک دستگاه فکری مواجه باشیم؛ یعنی ادعا، استدلال، مقدمات، نتیجه و امکان بررسی. اما وقتی محصول نهایی بیشتر شبیه معرکه است تا اندیشه، طبیعتاً آدم به جای نقد، سراغ طنز و تمسخر می‌رود.این جماعت بیش از آنکه آدم را یاد روشنفکر بیندازند، یاد پهلوانان قدیمی می‌اندازند. همان‌هایی که در میدان شهر بساط پهن می‌کردند، زنجیر پاره می‌کردند، مار از آستین درمی‌آوردند، سنگ روی سرشان می‌شکستند و با هر حرکت محیرالعقول، چند قدم دیگر به سمت جیب تماشاگر پیش می‌رفتند.آن پهلوانان دست‌کم یک حسن داشتند: مردم می‌دانستند آمده‌اند تماشا کنند.امروز اما اوضاع پیچیده‌تر شده است.معرکه را به جای میدان شهر، در شبکه‌های اجتماعی برگزار می‌کنند و به جای زنجیر و مار، «تحلیل» و «نظریه» از آستین بیرون می‌آورند. مهم هم این نیست که حرف درست باشد. مهم این است که عجیب باشد. در فضای مجازی، یک حرف دقیق و مستند ممکن است سه نفر را جذب کند؛ اما یک جمله‌ی پرت با اعتمادبه‌نفس، می‌تواند هزاران نفر را به صف کند.این یعنی پیشرفت تاریخی بشر: پهلوان قدیمی برای جمع کردن تماشاچی زنجیر پاره می‌کرد؛ پهلوان امروزی برای جمع کردن فالوئر، واقعیت را.از نخستین پهلوانان این عرصه که به‌نوعی سدشکن بود و راه را به دیگران نشان داد، پهلوان صادق بود. پهلوان صادق سال‌ها در محیط نسبتاً بسته‌ی دانشکده‌ی علوم سیاسی دانشگاه تهران معرکه می‌گرفت. اما ظاهراً در مقطعی متوجه شد که حیف است این حجم از استعداد فقط در یک دانشکده دیده شود.بساط را از دانشکده بیرون آورد و به خیابان برد. و ناگهان کشف بزرگی رخ داد: مردم هم مشتری‌اند. چند زنجیر پاره شد، چند معرکه گرم شد، چند نفر کف زدند و عده‌ای هم احساس کردند با یک پدیده‌ی فکری بزرگ مواجه شده‌اند. همین کافی بود.دیگران هم کم‌کم فهمیدند راه شهرت و محبوبیت نه از کتابخانه و پژوهش بلکه از وسط معرکه می‌گذرد. پشت دست خاییدند که چرا زودتر نفهمیده بودند.و این‌گونه بود که نسل جدید پهلوانان از راه رسید. پهلوان حاتم. پهلوان سریع‌القلم. پهلوان کورتکس... و بعد هم، سیل پهلوانان تازه‌نفس.هرکدام با زنجیری تازه، مارهایی تازه‌تر و حرکاتی که قرار بود ثابت کند صاحب چیزی است که دیگران ندارند.مسئله فقط یک چیز بود: چه کسی می‌تواند عجیب‌تر باشد؟رقابت از عرصه‌ی اندیشه خارج شده بود و وارد لیگ حرفه‌ای معرکه‌گیری شده بود.در این میان، پهلوان مهرآیین و پهلوان قدرت هم از راه رسیدند؛ دو استعداد درخشان که ظاهراً برای پیمودن ره صدساله نیازی به صد سال نداشتند. یک‌شبه وارد میدان شدند و در همان نخستین معرکه، چنان هنرنمایی کردند که اگر چند زنجیر دیگر هم در اختیارشان می‌گذاشتند، احتمالاً می‌توانستند رکورد جهانی گینس را هم به نام خود ثبت کنند.حالا کافی است شبکه‌های اجتماعی را باز کنید.هر طرف را نگاه کنید، یک معرکه برپاست.یکی با سر به سنگ می‌کوبد.یکی میان زمین و فضا معلق است.یکی مار از کوزه درمی‌آورد.یکی با دندان خودرو هُل می‌دهد.یکی یک جمله‌ی بی‌معنا را با چنان اعتمادبه‌نفسی بیان می‌کند که آدم لحظه‌ای به وجود هستی هم شک می‌کند.در گذشته، نظریه‌پرداز اول نظریه تولید می‌کرد و بعد پیرو پیدا می‌کرد. امروز اول پیرو پیدا می‌شود، بعد نظریه تولید می‌شود.و اگر نظریه هم تولید نشد، اشکالی ندارد، چند مصاحبه و پادکست و توییت جای آن را پر می‌کند. اصل، حفظ معرکه است.هر پهلوان هم مشتری خودش را دارد.عده‌ای عاشق پهلوانی هستند که با سر به سنگ می‌زند. عده‌ای پهلوانی را دوست دارند که مار از آستین درمی‌آورد. عده‌ای هم اصلاً مهم نیست چه می‌گوید؛ همین که بااعتماد به نفس حرف بزند، کافی است.این بخش ماجرا شاید از همه نگران‌کننده‌تر باشد. چون وقتی مخاطب دیگر نمی‌پرسد «این حرف درست است یا غلط؟» و فقط می‌پرسد «چه کسی گفته؟»، کار از معرکه‌گیری گذشته و وارد مرحله‌ جدید بت‌سازی و بت‌پرستی شده است. مرحله‌ای که آینده چندان خوب و روشنی را نوید نمی‌دهد.@kharmagaas