۴. سکولاریسم فلسفی یا وجودی سکولاریسم فلسفی، برخلاف سه نوع پیشین که به تمهیدات زندگی و تنظیم مناسبا

۴.  سکولاریسم فلسفی یا وجودی سکولاریسم فلسفی، برخلاف سه نوع پیشین که به تمهیدات زندگی و تنظیم مناسبات این دنیایی در ساحت فردی و جمعی مربوط می‌شود، یک نوع جهان‌بینی درباره‌ی ماهیت حقیقت و زندگی انسان است که در آن، امر متافیزیک و به‌ویژه، اعتقادات دینی غایب است. ✅   سکولاریسم فلسفی به این پرسش پاسخ می‌دهد که: آیا اساساً "حقیقت نهایی" از طریق وحی، قابل‌دسترس است یا فقط باید از عقل و علم یاری جست؟ در سکولاریسم فلسفی، دین، یک خطای معرفتی یا حداقل یک مرحله‌ی تکاملی در تاریخ بشر است (مانند نظریه‌ی آگوست کنت که معتقد بود بشر از مرحله‌ی الهی به متافیزیکی و سپس اثباتی می‌رسد). در این نگاه، انسان بالغ، برای توضیح، تفسیر و فهم جهان، نیازی به دین  ندارد؛ همان‌گونه که برای سامان‌دهی زندگی دنیایی خویش، محتاج دین نیست.    در ذهن سکولار، دین، روایت معتبری از جهان نیست. هم‌چنین، توانایی لازم برای معنابخشی به زندگی را ندارد. این مرحله از سکولاریسم، دیگر "عقب‌راندن" نیست؛ ریشه‌کنی دین است. ➖ سکولاریسم فلسفی – وجودی، معمولاً به سوی ناتورالیسم (طبیعت‌گرایی) میل می‌کند؛ یعنی معتقد است که "هیچ موجود فراطبیعی‌ای وجود ندارد و هرچه هست، در چارچوب قوانین مادی طبیعت، قابل ‌توضیح و فهم است." 🔻براساس صورت‌بندی چهارگانه‌ی مورد بحث، می‌توان چهار نوع پرسش و دغدغه را از هم جدا کرد: ❗️۱.  وقتی به حکومت دینی و یا غیر دینی می‌اندیشیم، مسئله‌ی ما سکولاریسم سیاسی و جدایی دین از قدرت است. (لایه‌ی نهادی و قدرت) ❗️۲.  گاهی نگران کاهش دینداری در جامعه هستیم و دغدغه‌ی آینده را داریم که نسبت دین با جامعه چه می‌شود. پرسش‌هایی از این دست، به معنای آن است که به سکولاریسم اجتماعی می‌اندیشیم. (لایه‌ی عمومی و هنجاری) ۳.  گاهی جریان دین در گروه‌های اجتماعی، فضاهای خصوصی و خانواده برای ما مهم می‌شود. در این زمان، با سکولاریسم گروه‌های اجتماعی مواجه هستیم. (لایه‌ی کنش‌های روزمره) ۴.  و در نهایت، گاهی دینداری افراد را مورد واکاوی قرار می‌دهیم و از کاهش دینداری و یا الحاد پرسش می‌کنیم. در این‌جا مسئله‌ی ما، مسئله‌ی فلسفی است. (لایه‌ی هستی‌شناختی) ✔️ آن‌چه بیش از بقیه، مورد توجه جامعه و متفکران است،  سکولاریسم سیاسی است. این توجه، ناشی از پیامدهای تلفیق دین و قدرت سیاسی است.  ممکن است کسانی خواهان جدایی دین از قدرت و حکومت باشند، اما با محروم کردن جامعه، اجتماعات از دین و یا سکولاریسم فلسفی سر ناسازگاری داشته باشند. ❓پرسش مهم این است که آیا حرکت از سطح سکولاریسم سیاسی، به سطح ذهنیت سکولار، یک روند طبیعی و اجتناب‌ناپذیر است؟ برخی جامعه‌شناسان(مانند استیو بروس)، معتقدند که سکولاریسم، افراط‌گرا و خود شتابنده است. یعنی به‌محض این‌که دین از سیاست عقب رانده شود، به‌مرور از جامعه، سپس از خانه و نهایتاً از ذهن هم بیرون رانده خواهد شد. و این، همان منطق مدرنیته است. اما برخی دیگر (مانند یورگن هابرماس) معتقدند که می‌توان در سطح اول یا دوم متوقف شد و جامعه‌ای داشت با "عقلانیت سکولار" در اداره‌ی شهر، اما افراد، خانواده‌ها، گروه‌های اجتماعی و حتی مناسبات در عرصه‌ی عمومی، می‌تواند بر یک "زندگی دینیِ پویا" ابتنا داشته باشد. ادامه دارد...... 🖋 علی زمانیان، ۷ شهریور  ۱۴۰۵@kherade_montaghed