🔵 سکولاریسم و آینده‌ی ایران (قسمت دوم) پیش از این، در قمست اول، در باب سکو

🔵  سکولاریسم و آینده‌ی ایران                         (قسمت دوم) پیش از این، در قمست اول، در باب سکولاریسم اجتماعی اشاراتی رفت و به‌اختصار توضیح داده‌شد که سکولاریسم اجتماعی، به وضعیتی اطلاق می‌گردد که در آن، نهادها، سمبل‌ها، معیارها، ارزش‌ها و مناسک دینی، اهمیت اجتماعی خود را از دست می‌دهند و جامعه، زندگی خود را بر محور قرارداد اجتماعی و عقلانیت مشترک قرار می‌دهند. نوع دوم، سکولاریسم سیاسی است که از نوع اول متفاوت است. ❗️۲.  سکولاریسم سیاسی گاهی منظور ما از از سکولاریسم، نه کاهش اهمیت اجتماعی دین، بلکه مشخصا جدایی "دولت" از "نهاد دین" است. که از آن، به‌عنوان جدایی دین از سیاست یاد می‌کنند. در واقع در ایده‌ی سیاسی از سکولاریسم، این پیش‌فرض "انجیلی" وجود دارد که"کار قیصر را به قیصر و کار خدا را به خدا "باید سپرد. در این ایده، نوعی تفکیک دوگانه‌‌ میان گستره‌ی وظایف و تکالیف نهاد سیاست و نهاد دین وجود دارد. در این نوع سکولاریسم، تمایزیابی دوگانه‌ای شکل می‌گیرد که در نهایت، امر مدیریت دنیا را به عقل جمعی و قرارداد اجتماعی، و امر دین را به سنت و حوزه‌ی خصوصی محول می‌کند. ✅  در سکولاریسم سیاسی، عرصه‌ی قانون‌گزاری، دولت و اداره‌ی  امور شهروندان، بدون ارجاع به کتب مقدس، سنت دینی و شیوه‌های زیست دینی تمهید می‌گردد. به سخن دیگر، مشروعیت قوانین، نه از وحی، که با رأی و خواست مردم تامین می‌شود. نهادهای حکومتی  (مثل دادگاه‌ها، وزارتخانه‌ها و مدارس دولتی)، از سیطره‌ی نهادهای دینی تفکیک شده و از دخالت دین در اعمال قدرت جلوگیری می‌شود. در واقع، سکولاریسم سیاسی، تدبیر حکومتی، بدون اتکا به دین، برای مدیریت جامعه است. هم‌چنین مشروعیت قدرت و باید و نبایدهای حقوقی و سیاسی، نه از منبع دین، که بر اساس خرد جمعی و شهود اجتماعی تامین می‌شود. قلمرو اختیارات و وظایف حاکمیت سیاسی، صرفا و مطلقا ناظر به  امر دنیایی تعیین می‌گردد. "رستگاری اخروی" شهروندان به خودشان واگذار شده و دولت، صرفا تامین امنیت، رفاه، خدمات اجتماعی و حل و فصل مسائل زندگی اجتماعی را به عهده می‌گیرد و از تعیین حدود و ثغور "جاده‌ی رستگاری" و یا تعیین یک زندگی خوب، خودداری می‌کند. ✅ خلاصه آن‌که در سکولاریسم سیاسی، قوانین زمینی از قوانین آسمانی، به‌صورت نهادی تفکیک می‌گردد و دغدغه‌ی حکومت سکولار، صرفا به امور دنیا محدود می‌شود.در سکولاریسم سیاسی، دین از عرصه‌ی قدرت، عقب‌نشینی می‌کند و  به مناسبات اجتماعی و روابط آدمیان، از طریق همزیستی با آنان می‌پردازد.. ❗️۳.  سکولاریسم عرصه‌ی خصوصی. نتیجه‌ی سکولاریسم اجتماعی، دین به گروه‌ها، اجتماعات غیررسمی و خانواده‌ها و نیز روابط بین فردی عقب‌نشینی می‌کند.اما آیا این عقب‌نشینی، دین را به آرامش و ثبات می‌رساند؟ در سومین چهره‌ی سکولاریسم، بعضا وضعیت حادی پیش می‌آید که حضور  دین حتی در گروه‌های دوستی و خانواده‌‌ها و روابط بین فردی، به چالش کشیده می‌شود و در تنگنا قرار می‌گیرد. البته نه آن‌گونه که در ساحت عمومی و رفتار نظام سیاسی قابل مشاهده است؛ بلکه به‌عنوان مثال، در خانواده، جمع دوستان، هم‌نشینی‌ها، و ارتباطات میان فردی، تظاهر به دینداری و یا عمل به شعائر دینی با تمسخر و استهزا و یا موانع جدی‌تر همراه می‌شود. به سخن دیگر، اعضا گروه‌های کوچک و ارتباطات میان فردی، مجال دین را از افراد می‌گیرند و با استفاده از فشارهایی مانند دوری گزیدن از افراد، طرد آن‌ها و یا اخراج آن‌ها از گروه و به سردی گراییدن ارتباط، مانع کنش‌ دینی می‌شوند. ✅ این گونه از سکولاریسم، در تجربه‌ی تاریخی، در دو‌گونه نظام سیاسی قابل شناسایی است:اولا نظام‌های تندخویی مانند نظام‌های مارکسیستی که جامعه را از نمادها و سمبل‌ها و نشانه‌های دینی منع می‌کردند.نمونه‌ی تاریخی چنین نظامی، "انور خوجه" در آلبانی است که در ۱۹۶۷ رسماً برگزاری هرگونه مراسم مذهبی، حتی در خانه را ممنوع و برای آن، مجازات‌ تعیین کرد. دومین نمونه، به‌نحو عجیبی در دیگر سوی مخالف نظام‌های الحادی قرار دارد و آن نظام سیاسی ایران است. حکومتی که نام و چهره‌ای دینی دارد و ساختارهای حقوقی و رسمی خود را با شرع و احکام دینی وفق می‌دهد. اما در یک پارادوکس آشکار، نه‌تنها تلاش‌هایش برای وصول به اهداف سه‌گانه‌‌ی پیش‌گفته، به نتیجه‌ی دلخواه نرسیده است که هرچه بیشتر تلاش می‌کند، جامعه، گروه‌های اجتماعی و خانواده‌ها، از دین فاصله‌ی بیش‌تری می‌گیرند. به‌سخن دیگر، نه‌تنها جامعه و خانواده‌ها دینی‌تر نشدند که امروزه این پرسش  و دغدغه به‌نحو جدی در باره‌ی وضعیت دینداری بخش قابل توجهی از جوانان مطرح گردیده است. 🖋 علی زمانیان، ۷ شهریور  ۱۴۰۵@kherade_montaghed ادامه⬇️⬇️