🔵  سکولاریسم و آینده ایران (قسمت اول) ✅ این مقاله در دو بخش تنظیم شده است: ✔️  بخش اول: تاملی جامعه‌شناختی در باب سکولاریسم و ابعاد آن✔️  بخش دوم: تحلیل ایران در نسبت با سکولاریسمبخش اول:تبارشناسی سکولاریسم، روایت پیچیده‌ای از مناقشه‌ی تاریخی در مناسبات میان دین، دولت، جامعه و انسان مدرن است. مفهومی که ریشه در قرون وسطی دارد و با مفاهیمی چون عصر روشنگری و انقلاب فرانسه گره خورده است. 🔻 برای فهم سکولاریسم، باید چهار وضعیت، و یا محل منازعه و چالش را از هم تفکیک کرد: الف) چالش در نسبت میان دین و دولتب) چالش در نسبت میان دین و جامعه‌ی مدرنج) چالش در نسبت میان دین و عرصه‌ی خصوصید) چالش در نسبت میان دین و انسان مدرن گرچه چهار ساحت پیش‌گفته با یک‌دیگر ارتباط وسیع دارند و در عمل، تمایز ‌آن‌ها دشوار است، اما از باب فهم فرایند سکولاریسم، نیاز داریم که هر یک را به‌نحو مجزا مورد واکاوی قرار دهیم. ✅  به‌نحو کلی، سکولاریسم را می‌توان عقب‌نشینی دین (به منزله‌ی پروسه‌ای تاریخی) و عقب نشاندن دین (به‌عنوان پروژه‌ای سیاسی) از چهار موضع خود تلقی کرد. به‌تعبیر دیگر، با چهار سنخ سکولاریسم و در نهایت با چهار نوع عقب‌نشینی دین، مواجه هستیم. 🔻 صورت‌بندی چهار‌گانه‌ی سکولاریسم عبارت اند از: ❗️۱.  سکولاریسم اجتماعی  "ژان پل ویلم" در کتاب جامعه‌شناسی ادیان، بر این نکته تاکید می‌کند که "سکولاریزاسیون" در ابتدا مفهومی بوده‌است برای اشاره به "تصرف اموال و دارایی‌های کلیسا توسط قدرت مدنی". متفکرانی چون "پیتربرگر" با بسط کاربردی و معنایی این مفهوم، سکولاریزه شدن را به‌عنوان جریانی معرفی می‌کنند "که از آن طریق، بخش‌هایی از جامعه و فرهنگ از اقتدار نهادها و سمبول‌های دینی خارج می‌شوند." در سکولاریسم اجتماعی، در پروسه‌ای عقلانی(به تعبیر ماکس وبر)، نهادها، مؤسسات، آداب ، فرهنگ و اعمال اجتماعی را از امر دین مستقل می‌کنند. به‌تعبیر "برایان ویلسون"، سکولاریسم، جریانی است که از آن طریق، نهادها، تفکرات، و آداب دینی، اهمیت اجتماعی خویش را از دست می‌دهند". نکته‌ی حائز اهمیت "ویلسون"، در توجه به اهمیت و اعتبار اجتماعی دین و نه اهمیت فردی دین است. در این معنا،، اهمیت و  ارزش اجتماعی و نیز اثربخشی و حضور دین در مناسبات اجتماعی رو به کاهش می‌نهد و یا از دست می‌رود. در یک جامعه‌ی سکولار، دین به‌صورت حاشیه‌ای باقی می‌ماند و مناسبات و تنظیمات اجتماعی طی قراردادی اجتماعی و بدون حضور دین، به‌سامان می‌گردد. در این نوع سکولاریسم، دین، مرجعیت پیشین خود را از دست می‌دهد.برخی نتایج سکولاریسم اجتماعی و فرهنگی عبارت است از: تغییر سبک زندگی، تغییر پوشش، کاهش جمعیت در مساجد و عبادت‌گاه‌ها، کاهش مناسک و آیین‌های جمعی دینی، بالا رفتن سن ازدواج، مشروعیت یافتن سبک‌های زندگی غیرسنتی و گسترش نسبی‌گرایی. دین به حاشیه‌ی زیست‌بوم فردی ‌رانده می‌شود و مردم برای تصمیم‌گیری‌های کلان سیاسی یا حقوقی، نیازی به روحانی نمی‌بینند، نه به این دلیل که قانون منع کرده، بلکه به این دلیل که حس می‌کنند دین به کار زندگی روزمره‌شان نمی‌آید. 🔻سکولاریسم اجتماعی دو صورت دارد: ➖الف) سکولاریسم ملایم و مصالحه‌جو: سکولاریسم در نتیجه‌ی تحولات اجتماعی و به‌نحو پروسه‌ای تاریخی رخ می‌دهد. این‌ گونه سکولاریسم، صورتی ملایم دارد که در آن، دین در پس‌زمینه‌ی اجتماعی باقی می‌ماند و امکان بروز و ظهور آشکار دارد. اما نهادهای دینی، بر اثر تحولاتی چون شهرنشینی، صنعتی شدن، افزایش سطح سواد و افزایش سطح تماس با سایر فرهنگ‌ها و شیوه‌های زیست متفاوت، قدرت و اهمیت اجتماعی خود را به‌نحو معناداری از دست می‌دهد، اما لزوماً با آن دشمنی ندارد. در این‌جا بحث بر سر نهادهای رسمی و ساختارهای قانونی نیست؛ بحث بر سر این است که آیا مردم برای ازدواج، طلاق، کسب‌وکار، تفریح، هنر و حتی امیدواری به آینده، همچنان اول به‌سراغ متون دینی می‌روند یا به‌سراغ علم و عقل و خوشایند جمعی؟ ➖ب) اما صورت دوم، سکولاریته ستیزه‌جو و مهاجم است که در یک پروژه‌ی از قبل اندیشیده و برنامه‌ریزی شده، دین را از عرصه اجتماعی برمی‌چیند، مانند انقلاب فرانسه. در سکولاریسم ملایم، دولت، بی‌طرف می‌ماند تا شهروندان آزادانه، دین خود را در فضای عمومی ابراز کنند. حتی نمادهای دینی در مدارس یا مجسمه‌های مذهبی در پارک‌ها مجاز است. دولت از دین حمایت نمی‌کند، ولی با آن دشمنی نیز ندارد. دولت خنثی است. قانون به نفع دین یا علیه دین وضع نمی‌شود؛ دولت فقط مراقب است که حقوق هیچ‌یک از شهروندان، با هر اعتقاد و دین و مرامی که دارند، تضییع نشود. 🖋 علی زمانیان، ۵ شهریور  ۱۴۰۵@kherade_montaghed ادامه⬇️⬇️