تناقضات یادداشت‌های حسن محدثی درباره منابع ایران باستان (۱)@Kheradgan_Officialحسن محدثی در یادداشت‌ه

تناقضات یادداشت‌های حسن محدثی درباره منابع ایران باستان (۱)@Kheradgan_Officialحسن محدثی در یادداشت‌هایی که در تلگرام درباره ایران باستان منتشر کرده، مطالبی درباره زرتشت، کوروش بزرگ و منابع مربوط به آنها مطرح کرده است که با تناقض‌های جدی روبه‌رو هستند. محدثی در مطلبی با عنوان «کشتار برای قبولاندن دین زرتشت» روایاتی از طبری و مسعودی درباره زرتشت و آیین زرتشتی نقل کرده است! در حالی که هر پژوهشگری که با منابع مربوط به زرتشت آشنایی داشته باشد، می‌داند که طبری و مسعودی حداقل بیش از هزار سال پس از دوران زرتشت می‌زیسته‌اند و نوشته‌های آنان نمی‌تواند به‌عنوان منبع مناسب برای بازسازی دوران زرتشت مورد استفاده قرار گیرد.در مقابل، محدثی درباره کوروش بزرگ نوشته است که منابع دست اول درباره او محدود است و حتی کوروش بزرگ را «یک شخصیت مبهم تاریخی» خوانده است!ایشان همچنین درباره کوروپدیای گزنفون نوشته‌اند که این اثر منبع دست اول برای پژوهش درباره کوروش نیست و جنبه ادبی و آموزشی دارد.پرسش آنجاست که اگر فاصله زمانی و جنبه ادبی یک منبع باعث می‌شود در اعتبار آن برای شناخت کوروش احتیاط کنیم، چرا همین معیار درباره طبری و مسعودی در مورد زرتشت اعمال نمی‌شود؟چگونه می‌توان نوشته‌های طبری و مسعودی درباره زرتشت را که حداقل بیش از هزار سال فاصله داشته‌اند را معتبر دانست، اما نوشته‌های گزنفون درباره کوروش بزرگ را معتبر ندانست؟!اینجاست که به نظر می‌رسد با یک تناقض جدی در معیارهای ارزیابی منابع در یادداشت‌های آقای محدثی مواجه هستیم.این در حالی است که گزنفون در دوران هخامنشیان می‌زیسته و با ایرانیان ارتباط و مراوده داشته است. ازاین‌رو، گزارش‌های او، به‌ویژه در مواردی که با روایت‌های هرودوت و کتزیاس همخوانی دارد و با شواهد و آثار باستانی نیز مطابقت می‌یابد، می‌تواند در پژوهش تاریخی درباره کوروش بزرگ بسیار راهگشا باشد.به نظر می‌رسد پژوهش تخصصی درباره تاریخ ایران باستان حوزه‌ای است که جناب محدثی به‌تازگی وارد آن شده‌اند و شاید تحت تاثیر نوشته‌های صادق خلخالی، رضا مرادی غیاث آبادی و ناصر پورپیرار قرار گرفتند!اتفاقا منابعی که از دوران کوروش بزرگ به جا مانده بسیار ارزشمند هستند، استوانه کوروش، رویدادنامه نبونئید، روایت منظوم و… منابع اینچنین برای بسیاری از شخصیت‌های باستانی وجود ندارد.به طور کلی نوشته‌های حسن محدثی درباره کوروش بزرگ نیازمند بررسی و تأمل بیشتری است؛ زیرا اگر استدلال‌های جناب محدثی را بپذیریم، باید بگوییم که بسیاری از شخصیت‌های تاریخی، از جمله شماری از شخصیت‌های مهم در تاریخ اسلام، اساساً شخصیت‌هایی مبهم هستند!اتفاقا کوروش بزرگ از نخستین شاهان باستانی است که در سطح جهان مورد توجه قرار گرفت و در متون اقوام و ملل گوناگون از او یاد شده است. درباره او منابع بابلی، یونانی و یهودی در اختیار داریم و از دوره او نیز اسناد و آثار باستانی مهمی باقی مانده است.نگاه کنید به: مرد خوشنام تاریخوقتی منابعی را که درباره کوروش سخن گفته‌اند با منابع مربوط به شاهان پیشین مقایسه می‌کنیم، می‌بینیم که مجموعه شواهد مربوط به کوروش در سطح جهان بسیار گسترده است. برای روشن شدن موضوع، کافی است وضعیت کوروش بزرگ را با برخی از مشهورترین شخصیت‌های جهان باستان نه فقط شاهان مقایسه کنیم.برای مثال، درباره هومر خیلی موارد احتمالی هستند، نخستین اشاره احتمالی به نام او به اواسط سده هفتم پیش از میلاد بازمی‌گردد یعنی چند قرن پس از دوران احتمالی او!درباره فیثاغورث نیز منابع مفصل و مشهور درباره زندگی او، چندین قرن پس از مرگ او نوشته شده‌اند. اطلاعات چندانی درباره بسیاری از شاهان اسپارت و مقدونیه در دست نیست.درباره فرمانروایان آتن باستان نیز نباید تصور کرد که اطلاعات تاریخی درباره آنان به گستردگی و دقتی است که امروزه درباره رؤسای‌جمهور ایالات متحده آمریکا در دسترس است.حتی بخش زیادی از روایات درباره الکساندر مقدونی برای سالیان سال پس از اوست.