‍ 🔻🔻با فردوسی در فرانسهبه بهانه بیست‌و‌نهم مردادماه، سالروز درگذشت دکتر جواد حدیدیجواد حدیدی در پن

‍ 🔻🔻با فردوسی در فرانسهبه بهانه بیست‌و‌نهم مردادماه، سالروز درگذشت دکتر جواد حدیدیجواد حدیدی در پنجم آذرماه ۱۳۱۱ در قم متولد شد. تحصیلات ابتدایی را در مدرسه سنایب قم گذراند، آن هم در سال‌هایی که مدرسه را سبب بی‌دین‌شدن کودکان می‌دانستند. او پس از اخذ دیپلم در ۱۳۲۰ تحصیل خود را در دانش‌سرای عالی، در رشتهٔ زبان فرانسه ادامه داد. 🔸از مشهد تا بلژیکحدیدی با آنکه برای گذران زندگی و تحصیل، سختی‌های بسیاری را تحمل کرده و فوت پدرش نیز بر مشکلات او افزوده بود، در سال ۱۳۳۲ با کسب رتبهٔ اول فارغ‌التحصیل شد و برای تدریس در دبیرستان به مشهد رفت. پس از دو سال، دولت او را برای ادامهٔ تحصیل به بلژیک فرستاد. حدیدی از بلژیک به سوییس و سپس به پاریس رفت و پایان‌نامه خود را با عنوان «اسلام از نظر ولتر» نوشت. او در ۱۳۳۹ در دانشگاه مشهد به تدریس زبان و ادبیات فرانسه و نیز ادبیات تطبیقی پرداخت.🔸تأثیر ایرانی‌ها بر ادبیات فرانسهجواد حدیدی با تسلطی که بر علوم اسلامی،  زبان و ادبیات فارسی و فرانسه داشت، تحقیقات بسیاری از خود به یادگار گذاشته است. کتاب‌های «اسلام از نظر ولتر»، «از سعدی تا آراگون»، «ایران در ادبیات فرانسه»، «برخورد اندیشه‌ها»، «میراث سوم» و...  از آن جمله است. نکتهٔ مهم در این تحقیقات، توجهٔ حدیدی به تأثیر فرهنگ و تمدن اسلامی و ایرانی بر فرهنگ و ادبیات فرانسه است.🔸فردوسی در ادبیات فرانسهدربارهٔ تأثیر شاهنامه بر ادبیات فرانسه و ترجمهٔ آن به زبان فرانسه، مطالب پراکنده‌ای وجود دارد اما مقاله «فردوسی در ادبیات فرانسه»، که جواد حدیدی آن را در ۱۳۵۰ در مجلهٔ دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه مشهد نوشته است، پژوهشی کامل و  با قلمی شیوا در این باره است.🔸شاهنامه در رمان‌های فرانسهحدیدی در این مقاله، تاریخچه‌ای از چگونگی نفوذ داستان‌های شاهنامه را در ادبیات فرانسه بیان می‌کند. وی بر آن است که در پایان سدهٔ پنجم هجری، داستان‌های شاهنامهٔ فردوسی از ایران فراتر رفت. مسلمانان پیروز، فرهنگ و تمدنشان را در اروپای قرون وسطا رخنه دادند. خنیاگران و شاعران دوره‌گرد فرانسوی، داستان‌های شاهنامه را از داستان‌سراهای تازی می‌شنیدند و آن‌ها را در رمان‌های قهرمانی و حماسی خود به کار می‌بردند. افزون بر این، جنگ‌های صلیبی که نزدیک به دو قرن طول کشید، در پراکنده شدن داستان‌های شاهنامه تاثیر زیادی داشت، از این جهت است که شباهت‌های زیادی میان سرگذشت قهرمانان شاهنامه و برخی داستان‌های فرانسوی وجود دارد.🔸شاهنامه دیر شناخته شدحدیدی در ادامه این مقاله، دلایل دیر شناخته‌ شدن شاهنامه را در فرانسه توضیح می‌دهد. او «شاردن»، جهانگرد فرانسوی، را نخستین کسی می‌داند که دربارهٔ فردوسی سخن گفته است. شاردن، شاهنامه را یک «تاریخ» می‌داند، نه یک «حماسه» و این نشان می‌دهد که او به ارزش‌های حماسی، هنری و ادبی شاهنامه پی نبرده بود. حدیدی بزرگ و دشوار بودن شاهنامه را دلیل این ناشناخته بودن می‌داند و در حالی که گلستان سعدی خوانندگان زیادی در فرانسه داشت، شاهنامه این رغبت را برنمی‌انگیخت از آن جهت که شاهنامه، کتاب کوشش‌ها و جهش‌های یک ملت بود و فرانسه هنوز در چنین دوره‌ای به سر نمی‌برد، بنابراین نصایح اخلاقی گلستان، آن‌ها را بیشتر مشتاق می‌کرد تا شاهنامه.🔸انقلاب فرانسه و ترجمهٔ شاهنامهبه گفتهٔ حدیدی، در فرانسه، نخستین بارقه‌های پژوهش درباره شاهنامه با «لویی لانگلس» آغاز شد. او در سال ۱۷۸۸ که فرانسه، حماسهٔ نوینی را تجربه می‌کرد، بخشی از شاهنامهٔ فردوسی را ترجمه کرد و مقدمه‌ای ستایش‌آمیز دربارهٔ فردوسی نوشت و افسوس خورد که چرا فردوسی تاکنون در فرانسه شناخته نشده است. لانگلس، شاهنامه را «نامه خسروان» نامید و او نخستین کسی بود که این عنوان را برای شاهنامه به کار برد، زیرا پیش از او شاهنامه را «تاریخ شهریاران ایران» می‌نامیدند.🔸ویکتور هوگو و گوهر شاهنامهحدیدی سپس دربارهٔ چگونگی الهام گرفتن نویسندگان و شاعران فرانسوی از داستان‌های شاهنامه سخن می‌گوید. در دوره‌ای که خاورشناسی مد روز فرانسوی‌ها شده و شرق جایگاهی پیدا کرده بود و نویسندگان رمانتیک در شعرهایشان از سعدی و مولوی و عطار الهام می‌گرفتند ولی فردوسی هنوز منبع الهام آن‌ها نبود. در این میان، ویکتور هوگو در مجموعه «شرقیات» برخی از بخش‌های شاهنامه همچون دلاوری‌های زال در جنگ مازندران و مقدمهٔ رستم و سهراب را آورد، گوهرهایی شرقی که توجه او را برانگیخته بود.حدیدی در ادامه این مقاله، به بسیاری از فراز و فرودهای شاهنامه در میان محققان و شاعران فرانسه اشاره کرده است، چنانکه می‌توان آن را منبعی مستند دربارهٔ شاهنامه در ادبیات فرانسه دانست.به قلم: دکتر فاطمه محمدزاده#دکتر_جواد_حدیدی #شاهنامه_فردوسی #ادبیات_فرانسه @kheradsarayeferdowsi