🔴از بالوره و چمری و مور تا رقص سوگ✍ اسماعیل شمس🔺آنچه که این روزها به آن رقص سوگ گفته می‌شود از گذش

🔴از بالوره و چمری و مور تا رقص سوگ✍ اسماعیل شمس🔺آنچه که این روزها به آن رقص سوگ گفته می‌شود از گذشته‌های دور با نامهای متفاوتی چون بالوره، چمر، شین، مور و مویه در سراسر کردستان برگزار می‌شد و امروزه همچنان در میان مردمان کرد و لک و لر و برخی دیگر از نقاط ایران رواج دارد. این آیین و به‌ویژه در شکل چَمَر همراه با آواز و ساز و دهل و سرنا بود. مولوی تاوگوزی در دیوانش به آیین چمر اشاره کرده است و می‌گوید:جه ئامای نامه‌ت چه‌مه‌ریم به‌رز بیشادیم شێویا، شینم سه‌د ته‌رز بی🔺زنان کرد از لحظه مرگ متوفی تا تدفین او در قبر، کنارش بودند و در تشییع جنازه‌اش شرکت می‌کردند. مادر و اطرافیان نزدیک او کنار جنازه‌ می‌نشستند و برای او بالوره و مور می‌خواندند و گریه می‌کردند. «چرگران زن» که «چاوشان» مخصوص تشییع جنازه بودند تا گورستان همراه مردان می‌رفتند و با آهنگ‌های مخصوص عزا از متوفی یاد می‌کردند. هنگام تدفین مرده، مادر، خواهر و یا یکی دیگر از نزدیکان او،  بخشی از کَزی یا گیسوی خود را بریده و همراه مرده دفن می‌کردند. نخستین متن مکتوبی که از این آیین کهن یاد کرده، «مم و زین» احمدخانی (د.1707م) است. او در شرح تشییع جنازه قهرمان قصه‌اش (مم) می‌نویسد که زنان سیه‌پوش در چارچوب رسم قدیم کُردان با آهنگ و آواز برای مرگ مم مرثیه می‌خواندند. آنان صورت خود را خراشیده و خون آلود می‌کردند، گیسوهای خود را می‌بریدند و تا سر قبر او گریه و فغان می‌کردند.هندی کو هەبوون د شەهری مەشهوورخاتوون و موخەددرات و مەستوورگیسۆ ڤەکرن ب تایێ تەربۆشسەر تا ب قەدەم هەمی سیەهـ پۆشبێ مەعجەر و بورقوع سەرەندازڕەش گرتی ژ بۆ مەمێ ب دلخوازنەییاحە و مهرەبان و دایینگۆیندە ب نالە شوبهی گۆیینوان مەرسیەدا ستران ب ئاهەنگزین ڕابوویە پێ ب قامەتا شەنگناهید سفەت ل دەنگێ سازێرەققاس د چوویە بەر جەنازێدام و دەد و ئادەمی و مووراندار و بەر و جامد و تویوورانبالجمله ژ بۆ مەمێ دنالینهەر یەک ب مەقامەکێ دکالینتەلپێ ڕەشێ وان سیاهـ پۆشانرەهـ شوبهەتی عەورەکێ خورووشانئەو چەند ژ عارزێ د گولگوونڤێکڕا دوەرین سرشکێ پوڕ خوونگۆیا کو د فەسلێ نووبهاریباران ل گولشەنان دباریئەڤ مەئتەم و ئەڤ سیاهـ پۆشیئەڤ چارشەڤ و ئیزار و پۆشیبوهتان وی زەمانی کرنە عادەتبوو رەسمێ قەدیم و تا قیامەت...ڤێڕا ب نەوا دگرتن ئاهەنگهەر نەهـ فەلەکان ب سەر دکر دەنگڤێکڕا دکرن هەوار و هەر کەسئەفغان دگهانە چەرخێ ئەتلەس🔺ملا محمود بایزیدی (د.1867م) در کتاب «آداب و رسوم کردان»  در این باره می‌نویسد که زنان زلف‌های خود را بریده، لباس و سلاح مرد را روی اسب او گذاشته و پیشاپیش جنازه حرکت می‌دادند آنان با خواندن آواز و سرود سوگ عرش را به لرزه درمی‌آوردند و زلف‌ بریده خود را دور سنگ مزار مرده گره می‌زدند. این رسم امروزه با عنوان «کتل گیران» یا «عَلَم کتل» همراه با پاشیدن گل به سر و صورت و نوای«وَی وَی» و «شین» و «ڕۆڕۆ» و آهنگ و آواز برگزار می‌شود. رقص سوگ تنها به تشییع جنازه و هنگام تدفین و ختم محدود نبود، بلکه در هفتم و چهلم و حتی سالگرد تکرار می‌شد.زنان سربندهای بزرگ ابریشمی بسته و آنها را گل‌آلود می‌کردند. هنگامی که بالوره خوان مشغول خواندن بالوره می‌شد آنان با ندای «وای وای» و «هه‌ی ڕۆ، ڕۆڵە ڕۆ» دو طرف صورت خود را کنده، به سر و سینه زده و آن را خون آلود می‌کردند. آنان گیسوی خود را بریده و دور دستشان می‌پیچیدند🔺سمفونی سوگ قطعاً یک سنت باستانی و کهن است. خانی آن را «رسم قدیم» کردان خوانده است و توصیف او با شرح فردوسی درباره حال تهمینه و فرنگیس پس از شنیدن خبر مرگ سهراب و سیاوش شباهت دارد:مرا آن زلف چون تاب داده کمندبرانگشت پیچید و از بن بکندز رخ می‌چکیدش فرود آب خونزمان تا زمان اندر آمد نگونهمی خاک تیره بسر برفکندبه‌دندان همه گشت بازو بکندبه‌سر بر فکند آتش وبر فروختهمه روی وموی سیاهش بسوخت همی گفت که ای جان مادر کنونکجایی سرشته بخاک اندرون* ز خان سیاوش برآمد خروشجهانی ز گرسیوز آمد به جوشز سر ماهرویان گسسته کمندخراشیده روی و بمانده نژندهمه بندگان موی کردند بازفرنگیس مشکین کمند درازبرید و میان را به گیسو ببستبه‌فندق گل ارغوان را بخَست🔺و سخن را با چند بیت از مولانا و حافظ در این باره کوتاه می‌کنم:به روز مرگ چو تابوت من روان باشدگمان مبر که مرا درد این جهان باشدبرای من مگری و مگو «دریغ دریغ»به دوغ دیو درافتی دریغ آن باشدجنازه‌ام چو ببینی مگو «فراق فراق»مرا وصال و ملاقات آن زمان باشدمرا به گور سپاری مگو «وداع وداع»که گور پردهٔ جمعیت جنان باشد* بر سر تربت من با می و مطرب بنشین تا به بویت ز لحد رقص کُنان برخیزمخیز و بالا بنما ای بتِ شیرین حرکاتکز سرِ جان و جهان دست فشان برخیزم.در لینک زیر چند چمری اصیل را ملاحظه بفرمایید.https://B2n.ir/jn9450https://t.me/kurdistanname