#خەج و #سیامەند، میراتێکی هاوبەشی نێوان کورد و ئەرمەنیچیرۆک و بەسەرهاتی ئەوینداری و ناکامی، ناکرێ بە درێژایی زەمان کەم تا زۆر سەرتاسەری دنیای دانەگرتبێ و نەبووبێته داخ لەسەر دڵی مرۆڤ و پشتاو‌پشت نەهاتبێ و نەگێڕدرابێتەوە. ئادەمیزاد مێشکی پڕە لەو ڕووداوانە کە بەپێی ئاستی عەقڵ و پلەی تێگەیشتن و ڕادەی هەستی هارووژاوی لە خەمخانەی هەناو‌ی‌دا بنەیان داکوتاوە و هەر کام سووچێکیان داگیر کردووە، وەک چۆن شادیش حەوشە و بانی تایبەت بە خۆی لە دەروونان‌دا ڕەنگاندووە و بە گەشە و نەشەی دڵبزێو گوڵی لەژاکان‌نەهاتووی خەیاڵی تیژباڵی بەسەردا باراندووە.   گەلی کوردیش وەک هەموو گەلانی دیکەی دنیا بەهرە و بەشی خۆی لەو دوو باڵەی خەم و شادی، کە ژیان پێیان دەفڕێ، وەرگرتووە و مۆرکی تایبەتی خۆی لەسەر خەزێنەی بەسەرهاتەکان داوە. بەیتی "خەج و سیامەند"، کە سەرەتا سەبارەتە بە گێڕانەوەی هەڵکەوتێکی ساکاری ژیان و دەپڕژێتە سەر ئەوینێکی خۆڕسکی کوڕ و کچێکی ئامۆزا، تەنیا بەهۆی هەژاری و بێ‌ئەنوایی سیامەند، خۆشەویستیی نێوانیان ڕەنگی حەرامی لێ دەنیشێ؛ حەرام نە بە باری دینی‌دا، بەڵکوو بە باری کۆمەڵێک پنج‌‌ومۆری کۆمەڵایەتی‌دا، کە ئەویش بریتییە لە هاوتا نەبوونی تای تەرازووی ئابووریی نێوان ئاشقە و ماشقە. ئەم کەلتوورە زاڵە هەر لە نێو ئێمەی کوردا باو نەبووە و نییە، بەڵکوو بە درێژایی ڕۆژگاران تاکوو ئێستاش، بەهەڵکەوت نەبێ مرۆڤ وای هێناوە و وای لێکداوەتەوە و لێکیدەداتەوە و کەمڕەنگ بوونەوەی تازە خەریکە تۆزێکی هەست پێ بکرێ و نەکرێ.   ئەوە ڕاستییەکی حاشاهەڵنەگرە، کاتێک مرۆڤ لە داخوازییەکی ئاوا پتەوی ڕووحی‌دا هیچ ڕاستەڕێیەک شک نابا، سەر دەبا بۆ لاڕێیان و پرسی"هەڵگرتن" و "ڕەدووکەوتن" بۆ نێر و مێی خۆپێ‌شاییش دەبێتە پردێکی لەرزۆکی دڵنەخوازی دەرباز بوون. ڕەوتی سەرەکیی قەومانی ئەم تراژیدییە لێرەوە دەست پێدەکا. سیامەند کە خەج هەڵدەگرێ و دەیباتە چیای "سیپان"، لەبەر شەکەتییان لەسەر ڕانی خەجێ سەرخەوێکی دەشکێنێ و بە چورتە و جووڵە و  هەستی بزووتووی خەج وەخەبەر دێ و ئەو ڕووداوە دڵتەزێنەی لێ‌دەکەوێتە، کە لە دەقەکان‌دا بەوردی خراونە بەرچاو. خودی دیتنی پۆلی ٤١ کەڵەکێوی دیمەنێکی سەرنج‌ڕاکێشە. لام وایە دانانی ژمارەی ٤١ بۆ ئەوە بووە تاکوو بە کوژرانی یەکیان، ژمارەی ٤٠ بێتەوە جێی خۆی و هەر زیندوو بێ. بەیتبێژ ئەم وردەکارییەی چاک زانیوە. لە نێو پۆلی کەڵان‌دا کەڵەگایی کردنی کەڵەگچکە و لێ ڕاپەڕینی سیامەند و تیرپێوەنان و دە خوێن گەوزاندن و چوونی بۆ سەربڕین و شەقۆن وەشاندن و هەڵدێرانی سیامەند و بە ٤٠ پەلی دارەبەنەوە بوونی، هەموویان ڕووداوێکی نائاسایی و چاوەڕوان‌نەکراو بوون، لەوانەش چاوەڕوان‌نەکراوتر خۆ هەڵداشتنی خەج و گیان‌سپاردنییەتی. شینگێڕان و لاواندنەوەی خەج و وڵامدانەوەی سیامەند، لە کاتێک‌دا قوم دەداتەوە لە گۆمیلکە گۆمیلکەی خوێناوی خۆی، تراژیدییەکە هەوراز دەبا و خۆهەڵداشتنی خەجیش دەیگەیەنێتە پەڕپەڕۆچکە. کەشێکی قورسی وەک مز داڕێژراو وڵاتەکە دادەتەپێنێ و بێدەنگی باڵی سامناکی بەسەر چیا و لێڕەواردا دەکێشێ و ئیتر تەواو. ئاشقە و ماشقەیەک مردن، بەڵام سەیر ئەوەیە خەج پێی وایە مردن دەتوانێ بە یەکیان بگەیەنێ و ئەوەش سەربردنە بۆ نێو ڕەوتێکی ئەوپەڕسرشتی لای بڕواداران پێی(١). عەینی ئەم بۆچوون و ئاکارەی قارەمانی بەسەرهاتەکە لە چیرۆکی "مەم و زین"یش‌دا خۆی دەنوێنێ. ڕەوتی ئەم ڕووداوانە لە کاتی تەنگانەی ژیانی گەرووگیردا بێ‌ڕاوەستان دووپات دەبنەوە   چیرۆکی خەج و سیامەند وەنەبێ هەر تایبەتی کەلتوور و زمانی گەلی کورد بێ، بەڵکوو ئەو ئەوینە ناکامە لە نێو کەلتوور و زمانی گەلی ئەرمەنیش باوە. شاعیری بەرزەجێی ئەرمەنی هۆهانس کاراپێتیان، ناسراو بە "هۆهانس شیراز"، بە دابی "ئەحمەدی خانی"، شاعیری هەرە مەزنی کورد، کە بەیتی "مەم و زین"ی لە مێژووی ڕووداوەکانی خۆماڵی وەرگرتووە و بە چیرۆکەشێعر دایڕشتۆتەوە، ئەویش ڕاست لەسەر ئەو ڕێبازە ڕۆیشتووە و چیرۆکی خەج و سیامەندی هێناوە و گیانێکی تازەی کردۆتەوە بە بەری‌دا.   لە دەقی هۆهانس شیرازدا، کە پێی دەڵێ "سیامانتۆ و خەجەزارە"، باس هەر باسی چیای سیپان و گۆلی وان و ناوچەکانی دەوروپشتین، کە ئێستا وڵاتی کوردانە. لەو دەقەدا سیامەند شوانێکی ئەرمەنییە و خەجێ خانزادەیەکی کوردە. ئەم دووە ئەوینداری یەکتر دەبن و خان پێدەزانێ، بەڵام دەڵێ: کەنگر و  قوماش نابن بە یۆڵداش. خان ئەم دوو ئەویندارە لێک دەکا و خەج بە مێرد دەدا بە خانێک، بە هاوشانێکی خۆی، بەڵام لە جەنگەی گوێستنەوەی‌دا جوامێرانی کورد و ئەرمەنی دەسبار دەگەڵ سیامەندی دەگرن و خەجێ دەڕفێنێ بۆ چیای سیپان. لەوێش دیمەنی‌  کەڵەکان (٤٠ کەڵ نەک ٤١ سەر) دووپات دەبێتەوە و سیامەند لەسەر ڕانی خەجێ سەرخەوێک دەشکێنێ و بە فرمێسکی گەرمی خەجێ وەبەخەبەر دێ و کەڵەگچکەی ئازا دەکوژێ.https://t.me/kurdokurdistan