یادداشت: عبدالقادر نیازیوحدت تاریخی یا ماستمالی مسئلەی تفاوتها؟ (نقدی بر روایت تمامیت خواهانەی احسان هوشمند از ایران همبستە!!!)ــــــــــــــــــــــمشکل اصلی یادداشت احسان هوشمند تحت عنوان" هشدار جدی دربارەی افراطی گری" کە در کانال تلگرامی https://t.me/IranDel_Channel نشر شدە است، بەهیچ عنوان، هشداری درباره افراطی‌گری نیست بلکە رواج ایدئولوژی زدگی ست انهم از نوع هوشمندانەی ان. هشدار درباره افراطی‌گری فی‌نفسه سخن درستی است. مشکل از جایی آغاز می‌شود که نویسنده برای مبارزه با "افراطی‌گری قومی"، به روایت دیگری از افراط پناه می‌برد: افراط در یکدست‌سازی تاریخ و جامعه ایران. این ادعا که تفاوت‌های زبانی، مذهبی، دینی و جغرافیایی هیچ‌گاه نتوانسته‌اند میان ایرانیان فاصله اجتماعی ایجاد کنند، نه یک گزارەی تاریخی بدیهی، بلکه یک ادعای بزرگ و نیازمند اثبات است کە تنها در مخیلە احسان هوشمند و همقطاران الینەشدەاش میگنجد نە جای دیگری. جامعه ایران چە در دوران باستان و چە در دوران شکل گیری ایران بە مثابە یک گفتمان ملی در دورەی پهلوی اول و با همەی تاریخ یکصدواندی سالەاش، در تمام تاریخ خود ترکیبی از همزیستی، همگرایی، منازعه، تبعیض، امیزش فرهنگی و گسست بوده است. اگر مردمان با یکدیگر ازدواج کرده‌اند، با یکدیگر دادوستد داشته‌اند یا در یک ساختار سیاسی زیسته‌اند، به‌خودی‌خود ثابت نمی‌کند که مسئله تفاوت‌های قومی، زبانی و مذهبی وجود نداشته است. اینکە جامعه‌شناسی فرهنگی و سیاسی را بتوان با آمار ازدواج و ثبت و احوال یا مالیات و دارایی جایگزین کرد، بنظر میرسد خبر از کشف نبوغ جدیدی میدهد کە تنها در ایشان میتوان سراغ گرفت. از ان مهم‌تر، این تصور که هر سخن گفتن از خلق‌ها، ملیت‌ها یا حقوق زبانی و فرهنگی الزاماً محصول مارکسیسم، استالین یا توطئه‌های بیرونی است، تاریخ را با یک دستگاه امنیتیِ صرف اگر تفسیر نکند، حداقل ان را بە نگاە امنیتی تقلیل میدهد. جناب هوشمند انگار مستحضر نیستند کە  مسئله این نیست که در تاریخ معاصر ایران نیروهای خارجی، شوروی، احزاب ایدئولوژیک و پروژه‌های بە قول ایشان تجزیه‌طلبانه وجود نداشته‌اند؛ البته که داشته‌اند. مسئله این است که نمی‌توان تنها با تحمیل عوامل خارجی و فرافکنی و برون فکنی، علتهای اجتماعی یک مسئله را بەهیچ وجە نمیتوان از میان برد. هیچ ایدئولوژی خارجی‌ای نمی‌تواند در جامعه‌ای کاملاً فاقد شکاف اجتماعی، به‌سادگی ریشه بدواند. اگر شکافی وجود نداشته، چرا دولت باید از زبان، آموزش، توزیع قدرت، توسعه منطقه‌ای، بازنمایی فرهنگی و احساس تعلق محلی نگران باشد؟ اگر همه تفاوت‌ها صرفاً توهم گروه‌های سیاسی‌اند، چرا در بسیاری از نقاط کشور نحوه مدیریت همین تفاوت‌ها می‌تواند به بحران تبدیل شود؟ یادداشت هوشمند در نقطه‌ای نیز گرفتار تناقضی اساسی می‌شود: از یک‌سو می‌گوید تفاوت‌های قومی و زبانی هرگز موجب فاصله اجتماعی نشده‌اند؛ از سوی دیگر، سطرهای زیادی از خود را به خطرات همین تفاوت‌ها، رقابت‌های قومی، تنش‌های زبانی و امکان خونریزی اختصاص می‌دهد. اگر مسئله‌ای وجود ندارد، این همه هشدار درباره مسئله برای چیست؟ حقیقت این است کە واقعیت بسیار پیچیده‌تر از ان است کە هوشمند ادعا میکند. ایران نه یک کل یکپارچه و بی‌گسست است و نه مجموعه‌ای از ملت‌های کاملاً منفصل. ایران یک میدان تاریخی پیچیده از تفاوتهاست تازە اگر تعریف هوشمند و امثالهم از ایران را با ان تم باستانگرایی و ایدئولوژیکش بپذیریم یا فهم کنیم، ایران ترکیبی ست از همگرایی، واگرایی، تعارض، آمیزش فرهنگی و مرزبندیهای خاص سیاسی و حافظه‌های چندملیتی. با این حساب، اتفاقاً سیاست عاقلانه ان است که هوشمند نیز این پیچیدگی را بپذیرد، نه اینکه برای حفظ وحدت، وجود بخش قابل توجهی از تفاوتهای فرهنگی، دینی و سیاسی را انکار کند یا بەنفع ایدئولوژی خاص خود مصادرە بە مطلوب. هوشمند ظاهرا مطلع نیست کە وحدت پایدار از حذف تفاوت‌ها ساخته نمی‌شود، بلکە از توانایی یک نظم سیاسی برای به‌رسمیت‌شناختن تفاوت‌ها در درون یک افق مشترک ساخته می‌شود. انجا کە از ایرانی‌بودن سخن می‌گوید، هوشمند حتی بە این مسالە نیز فکر نکردە کە مسالە ایرانی بودن نیست، مسئله بنیادی این است که ایرانی‌بودن را چگونه تعریف می‌کنید؟ اگر ایرانی‌بودن به معنای ان باشد که زبان‌ها، فرهنگ‌ها، خاطره‌های ملیتی و هویت‌های تاریخی باید در یک روایت واحد حل شوند، دیگر تنها با توهمی رسوب زدە تحت عنوان وحدت ملی مواجه نیستیم بلکە با نوعی یکسان‌سازی فرهنگی مواجهیم کە هرگونە ادعای فرهنگی از سوی دیگری را مخل نظم نمادین قلمداد میکند. اما اگر ایرانی‌بودن یک صورتبندی سیاسی/تاریخی مشترک باشد که بتواند تفاوت‌ها را در خود تحمل کند، در انصورت حتی نقد قوم‌گرایی نیز معنای دیگری پیدا می‌کند کە ظاهرا خود هوشمند بە اینجاش فکر نکردە.https://t.me/kurdokurdistan