لەو دەقەدا دەستێکی چەپەڵ دێتە یاریدەی کەڵ و ئاوا سیامەند هەڵدەدێرێ و پەلی دارەبەنێ وەک تیری سەربەپەی

لەو دەقەدا دەستێکی چەپەڵ دێتە یاریدەی کەڵ و ئاوا سیامەند هەڵدەدێرێ و پەلی دارەبەنێ وەک تیری سەربەپەیکان سەردەردەکا لە هەموو گیانی. خەجێ بەندی پێ هەڵدەڵێ و سیامەند جوابی دەداتەوە و خەج پێی وایە ئاسمان تۆڵەی کەڵە‌گچکەی لێ‌کردۆتەوە. لێرەش خەج خۆی هەڵدەدێرێتە خوارێ و دیسانیش بێدەنگی باڵی دەنگێوێ (٢).   وەکوو دیارە لە هەردک دەقەکەدا (ئەم دەقەی کەوا کاک عوبەید تۆماری کردووە لەگەڵ ئەوەی هۆهانس شیراز) کۆسپی سەر ڕێگای پێکگەیشتنەکە هەژاریی سیامەندە، بەڵام لە گێڕانەوە ئەرمەنییەکە‌دا جیاوازیی چینایەتی و یەک تۆرەمە نەبوونیش دەبێتە دەردی سەر باری هەموو دەردان. شاعیر و نووسەری هەڵکەوتە و جوانەمەرگی کورد سوارەی ئێلخانی‌زادە لە نووسینێکی‌دا کە سەبارەتە بەو کتێبەی هۆهانس شیراز، دەڵێ:"ڕۆژێ هەزاران کەس ئەبن و ئەمرن، دڵ ئەدەن و دڵ وەرئەگرن،؛ ڕێگای سەختی ژیان ئەبڕن و شەکەت و ماندوو دەست هەڵئەگرن و سەریان ئەچێتە ژێر باری فەنا و بە سەبوونی گوڵ‌سیس‌کەری مردن ڕیشە و پەل‌وپۆیان وشک ئەبێ و هەڵئەوەرێ، بەڵام هەر ئەو کەسانە پاڵ بە ژیانی پاش مەرگی ناو دڵی ئێمەوە ئەدەن و لە لاپەڕەی نەمریی مێژوودا وەک شەهید بژیو و ڕزقیان بۆ دیاری ئەکرێ، کە ئەبن بە قارەمانی داستانی شاعیر و نووسەرێک، یا وێنەگر و مووسیقارێک پەلیان ئەگرێ و لە جیهانی نزمی خاکییەوە بەرزیان ئەکاتەوە بۆ هەرێمی هەرمان؛ چەشنی "لەیلا"ی ڕەشکەڵە یان "زین"ی کۆشکی‌بەڵەک‌نشین" (٣).    بەپێی دەقەکەی هۆهانس شیراز بێ ئەم ڕووداوە لە گوندی کێلەسیپانی موکریان نەقەوماوە و سەبارەتە بە ناوچەی وانی باکووری کوردستان و وێشدەچێ ئەمەیان وابێ. هەرچی بێ و هەرچۆنێک بووبێ و لە هەر شوێنێک ڕووی دابێ، باسی دەردێکی هاوبەشی ئینسیانییە، کە هیچ گەل و سنوورێک ناناسێ.✍ سەلاحەددین ئاشتی/ مەهاباد١٤٠٥/٥/٢٩ = ٢٠/ ٨ /٢٠٢٦ـــــــــــــــــــــــــــــــسەرچاوەکان:١. نشریە‌ی دانشکدە‌ی ادبیات تبریز، بررسی و تحقیقِ زبان و ادبیات کُردی، چریکەی خَج و سیامَند، عبیدالە ایوبیان، سال هشتم، بهار ١٣٣٥هجری[١٩٦٥ میلادی]. ٢. سیامانتو و خجە‌زارە، هۆهانس شیراز، ترجمە‌ی آلک خاچادوریان، سازمان چاپ خوشه، دی ماه ١٣٥٠[١٩٧١- ١٩٧٢].٣. شەنگەسوار، سەرجەمی بەرهەمەکانی سوارە ئێلخانی‌زادە، ئامادە‌کردن و پێداچوونەوەی سەلاحەددین ئاشتی، کۆکردنەوەی عومەر ئێلخانی، ل ١٦٥- ١٦٨، ئینتیشاراتی کوردستان، سنە، ساڵی١٣٩٩/ ٢٠٢٠.تێبینی (١): بەیتەکان لە زمانی کوردی‌دا بەیت‌بێژ بە بەیت‌بێژ جیاواز دەکەون و زیادی و کەمییان پێوە دیارە و تەنانەت جاری وایە ڕەوتی بەسەرهاتەکەش تووشی بەرزی و نزمی دەبێ. لەم دەقەی کاک عوبەیدا سیامەند نە خاوەنی حەوت خوشکە و نە دارایە، بەڵکوو ڕەندەلاوە و گیرۆدەی خەجێیە و کۆبە و پەڕاوێزی دیکەی پێوە نییە و ڕەوتەکەی دیکە لە هەمووان‌دا هاوبەشە؛ گەرچی بەیتبێژێک باسی حەوت کەڵ دەکا و یەکی دیکە وەکوو ئەوەی دەقەکەی کاک عوبەید دەڵێ چل کەڵ لێکهاڵابوون. یەک دەیهەوێ حەوت برا و حەوت کەڵ بە زنجیرەیەکی چونیەک دابنێ و ئەوی تر دەیهەوێ بە چاوی تیژبینی چل کەڵ بژمێرێ، کە نیشانەی زل‌کردنەوەی دیمەنەکەیە و ئاگاداری فەلسەفەی ژمارانیشە و دەزانێ "چل"یش وەکوو حەوت لەو ژمارانەن، کە ئەگەر مرۆڤ بە پیرۆزیشی دانەنابن- کە زۆر جار واشی داناون-  بە سەرشارەی ژماردنی داناون.   هەوێنی ئەم چیرۆکە ئەوەندە دەگەڵ گیانی لە خەم نەڕەخسیوی نەتەوەی کورد دێتەوە و تان و پۆی یەکتر دەگرێتەوە، کە لە هەرسێک زاراوەی سەرەکییەکەی کوردی‌دا هەیە: کوردیی سەروو (بۆ نموونە دەقەکەی مامۆستا سەمەند سیامەندۆڤ، بەناوی سیابەند و خەجێ، کە مامۆستا شوکر مستەفا لە خەتی سڵاڤییەوە هێناوییەتەوە سەر خەتی باوی کوردی، وەک خۆی وای نووسیوە و ساڵی ١٩٨٩، بڵاوکراوەتەوە)؛ کوردیی نێوەڕاست (دەقەکەی مامۆستا عەوبەیدوڵڵا ئەییووبیان، کە لێرەدا پشتی پێ بەستراوە و هەم کوردییە و بە ڕێنووسی لاتینی نووسراوە و هەم کردووشییەتە فارسی.)، ئینجا کوردیی خواروو (کەوا کاک ئیحسان موعتەزیدی بەناوی سیابەند و خەجێ دایڕشتۆتەوە و ساڵی ١٤٠٣، نەشری زانا لە ئیلام بڵاوی کردۆتەوە). وەکوو دیارە پێکگرتنی دەقی هەموو زاراوەکان خۆی وتارێکی سەربەخۆیە و دەتوانێ ئاسۆیەک لەسەر پرسی شێوەی پێگەیشتنی دەقەکە و تێگەیشتن و ڕوانگەی چریکەبێژان و بەیتبێژان و دەنگبێژانی خەج و سیامەند بخاتە بەرچاو.تێبینی (٢):لەسەر ڕاسپاردەی پسپۆڕی زمان و ئەدەبی ئینگلیسی، ئوستاد عەلی مەیمەندی ئەم یادداشتەم نووسیوە. بەڕێزیان لە ڕووی دەقەکەی مامۆستا عوبەیدوڵڵاوە بەیتەکەی کردۆتە ئینگلیسی و ئەم نووسینەشی پێویست بوو تاکوو ئەویشی بخاتە پاڵی.https://t.me/kurdokurdistan