چگونه رومیان بدون ساعت‌های مکانیکی زمان را تعیین می‌کردندرومیان بخش روشن روز را به دوازده ساعت تقسیم می‌کردند، اما مدت این ساعت‌ها ثابت نبود. در تابستان، ساعت‌های روزانه طولانی‌تر می‌شدند و در زمستان کوتاه‌تر می‌شدند و تنها در روزهای اعتدال به شصت دقیقه‌ای که ما عادت کرده‌ایم نزدیک می‌شدند. در سایر فصول سال، اوقات مانند ساعت سوم، ششم یا نهم به بخش‌های متناظر از روز روشن اشاره داشتند، که مدت آن‌ها با تغییر فصل تغییر می‌کرد.در ابتدا زمان را بر اساس موقعیت خورشید تعیین می‌کردند. پلینیوس کهن نوشت که در قوانین اولیه روم، تنها طلوع و غروب ذکر شده بود و بعداً نیمروز به‌طور جداگانه مشخص شد. او توضیح داد که چگونه آن را در فوروم تعیین می‌کردند:«نیمروز اعلام می‌شد، زمانی که از کوریوم خورشید را بین روسترا و گریکوستاسیس می‌دیدند».با گذشت زمان، ساعت‌های خورشیدی در روم ظاهر شدند. پلینیوس روایت ورون را نقل می‌کند که کنسول مانیوس والریوس مسالا یکی از این ساعت‌ها را پس از تصرف کاتانای سیسیل در طول جنگ پونیک اول از آنجا آورد. این دستگاه را نزدیک روسترا نصب کردند، اما ساعت برای عرض جغرافیایی دیگری طراحی شده بود، بنابراین زمان را به‌طور دقیق نشان نمی‌داد. با وجود این، تقریباً یک قرن از آن استفاده می‌شد.امکانات ساعت‌های خورشیدی محدود بود. در هوای ابری و پس از تاریک شدن هوا، تعیین زمان با آن‌ها غیرممکن بود. پلینیوس کهن اشاره کرد:«در هوای ابری، ساعت‌ها همچنان نامشخص باقی می‌ماندند».این مشکل را با استفاده از کلیپسیدرها، یا ساعت‌های آبی، حل می‌کردند. پلینیوس ظهور کلیپسیدرهای عمومی در روم را به اسکیپیون نازیکا نسبت می‌داد. زمان در این دستگاه‌ها با حرکت آب اندازه‌گیری می‌شد، به این دلیل که می‌توان از آن‌ها مستقل از موقعیت خورشید استفاده کرد.تا قرن اول پیش از میلاد، ساعت‌های آبی دستگاه‌های نسبتاً پیچیده‌ای بودند. ویتروویوس مکانیزم‌هایی را با شناور، قطعات دنده‌ای و نشانگرهایی توصیف کرد که توسط جریان آب به حرکت درمی‌آمدند:«ساعت‌ها روی ستون یا پیلاستر علامت‌گذاری می‌شوند و مجسمه‌ای که از پایین بیرون می‌آید، در طول روز با یک چوب به آن‌ها اشاره می‌کند».به این ترتیب، رومیان به‌تدریج از مشاهده خورشید به روش‌های پیچیده‌تری برای اندازه‌گیری زمان گذشتند که امکان تعیین آن را هم در روز و هم در شب فراهم می‌کرد.در تصویر - ساعت‌های خورشیدی ثابت در روم باستان@legendfolkepic