سلطنت و جمهوریمصائب جمهوری!گاه گفته می‌شود که اگر رضاشاه نبود تا ریشه‌ی سلطنت به معنی سنتی آن و بقیه‌ی نهادهای سنتی را در ایران بزند و نظامی متمرکز و "مدرن" (در حقیقت، همانطور که گفتیم، نوعی جمهوری، با ریاست‌جمهوری مادام‌العمر) ایجاد کند، اوضاع امروز ما مثل افغانستان بود.بیایید سری بزنیم به تاریخ و سرنوشت کشورهای اطراف! #یمن و #عمان دو کشور همسایه‌اند. اگر در تاریخ دو کشور به عقب برویم خواهیم دید که یمنی‌ها دارای عقبه‌ی تمدنی غنی‌تری هستند، شاید به این دلیل که یمن همیشه موقعیت جغرافیایی بهتر و بسیار مهم‌تری به خصوص برای تجارت داشت. در سال ۱۹۶۲ میلادی در یمن شمالی در پی یک موج ملی‌گرایی عربی ملهم از جمال عبدالناصر سلطنت را برانداختند و جمهوری ایجاد کردند. چند سال بعد نیز یمن جنوبی با یک دولت سوسیالیستی اعلام وجود کرد. این دو کشور بعدها متحد شدند، تا یمن امروز را بسازند.در عمان هم سوسیالیست‌ها می‌خواستند سلطنت را ساقط کنند، ولی با سیاست خوب و عاقلانه‌ی سلطان قابوس و نیز کمک شاه ایران ناکام شدند. حال فقط وضعیت یمن را (حتی قبل از جنگ کنونی‌اش) با عمان مقایسه کنید! در حقیقت، در میان کشورهای حاشیه خلیج فارس، همه‌ی امیرنشینان (امارات، بحرین، کویت، قطر، عمان) وضعیت بسیار بهتری دارند تا کشور فقیر و مفلوک یمن. یا می‌توانید #اردن را نگاه کنید، کشوری که تقریباً تمامش بیابانی است و فقط یک معبر کوچک به دریاهای آزاد دارد. اردن را مقایسه کنید با همسایگانش سوریه و عراق که سلطنت را برانداختند و جمهوری شدند. چه از لحاظ اقتصادی (با توجه به این نکته که اردن نه نفت دارد و نه کشوری ساحلی است....)، چه از لحاظ فرهنگی، و چه از لحاظ آزادی! سوریه که زمانی شهرهایش از شورِ زندگی و تجارت پر بود و بهترین شهرها را داشت، شهرهایش حتی پیش از جنگ داخلی سوریه آن زندگی و نشاط را از دست داده بودند. بلایی که سر شهرهای پررونق و پرزندگی سوریه‌ی اسد آمد، سر شهرهای زیبای مصر چون اسکندریه هم آمد. جمال عبدالناصر با جمهوری عربی خود و با ملی‌گرایی جعلی عربی، حیات و سرزندگی و تنوع و غنای فرهنگی (غنایی که خصلت مشترک تمام شهرهای ساحلی مدیترانه‌ای بود) را در این شهرها کُشت و نابود کرد. در تمام شمال آفریقا، فقط #مراکش بود که نظام سنتی سلطنت را حفظ کرد. در تمام آن خطه، مراکش نه چون الجزایر و لیبی نفت دارد، و نه چون مصر موقعیت مهم جغرافیایی و زمین‌های حاصلخیز کشاورزی و کانال سوئز؛ با این حال وضعیت مراکش از لحاظ اقتصادی (و با توجه به عوامل فوق) نسبتاً خوب است، و از لحاظ فرهنگی و ثبات سیاسی، اجتماعی و آزادی از تمام کشورهای شمال آفریقا بهتر است!نکته‌ی درخور که باید به آن توجه شود این است که، در مقام مقایسه، نه تنها شرایط اقتصادی (با توجه به پتانسیل اقتصادی هر کشور)، شرایط ثبات سیاسی و وجهه‌ی خوب بین‌المللی در کشورهای پادشاهی بهتر است، و نیز در مجموع شرایط فرهنگی و آزادی‌های فردی و اجتماعی (و حتی تا حدودی آزادیهای سیاسی) در این کشورها وضعیت بهتری دارد، بلکه در این کشورها مردم بیشتر و بهتر دینداری سنتی و محافظه‌کارانه‌ی خود را نگاه داشته‌اند (در حالی‌که تمایل به سلفی‌گری و اسلام سیاسی و رادیکالیسم در کشورهای جمهوری شده بیشتر بوده است).این نکته را هم خیلی گذرا بگوییم: در اروپا هم، هر کشوری که نظام شاهی در آن برافتاد (فرانسه، آلمان، اتریش، اسپانیا ....)، لااقل در برهه‌ای از زمان دچار آشوب و بی‌ثباتی شدید اقتصادی، سیاسی و اجتماعی شد، در حالیکه کشورهایی که حتی به صورت کاملاً صوری سلطنت را نگاه داشتند (انگلیس، سوئد، نروژ، هلند،....)، دچار این‌گونه آشوب‌ها نشدند. مقایسه #تایلند و #بوتان پادشاهی هم با همسایگانشان خالی از لطف نیست!در قسمت بعد به سراغ همسایگان خود افغانستان و ترکیه خواهیم رفت. @jenabegav (پی‌نوشت: در مثال‌های فوق به این نکته واقفیم که حتی کشورهایی که مقام سنتی سلطنت را حفظ کردند، در واقع کاملاً و صددرصد به جایگاه سنتی شاه اکتفا نکردند! به هر حال دولت مدرن خواه‌ناخواه دخالت‌های بیشتری در جامعه می‌کند تا یک حکومت سنتی سلطنتی. همه چیز در مقام مقایسه است. از هزار و یک اما و اگر تاریخی و سیاسی نیز آگاهیم، ولی چنین نوشته‌ی کوتاهی نمی‌تواند همه‌ی جوانب را لحاظ کند.)