چرا قجرترین و سنت‌گرا هستم؟ (تأملاتی در باب نظم از دست رفته)بخش دوم: بازگشت به ممالک محروسه؛ کیفرخوا

چرا قجرترین و سنت‌گرا هستم؟ (تأملاتی در باب نظم از دست رفته)بخش دوم: بازگشت به ممالک محروسه؛ کیفرخواستی علیه دولت-ملت متمرکزبزرگترین فاجعه‌ی سیاسی که در سده‌ی اخیر بر فلات ایران تحمیل شد، همانا واردات مفهوم شوم و بیگانه دولت-ملت و استقرار مرکزگرایی مطلق بود. ما ایرانیان، قرن‌ها پیش از آنکه اروپا حتی مفهوم دولت را درک کند، مدلی از حکمرانی را تجربه کرده بودیم که مدرن‌ترین تئوری‌های آزادی‌خواهانه و اتریشی امروز، در حسرت آن هستند: مدل ممالک محروسه‌ی ایران؛ این مدل، یک سیستم اداری خشک نبود؛ بلکه یک اکوسیستم زنده و ارگانیک بود که در آن، تنوع اقوام، زبان‌ها و مذاهب، نه تهدیدی امنیتی، بلکه فرصتی برای هم‌افزایی و بقا محسوب می‌شد.از اصول دیگر قجرترین بودن، دشمنی سرسخت با تهران‌مرکزی و بوروکراسی اختاپوسی دولت مدرن است؛ بیایید تاریخ را بدون عینک دودی روشنفکران مشروطه‌خواه و پهلوی‌ستای بازخوانی کنیم. در عصر قاجار، ایران یک فدراسیون سنتی بود. پادشاه در تهران می‌نشست و نماد وحدت ملی و حافظ مرزها بود، اما در زندگی روزمره و معیشت مردم تبریز، اصفهان، مشهد و شیراز دخالتی نمی‌کرد. هر ولایت، والی خود را داشت (که اغلب از نخبگان محلی یا شاهزادگان مرتبط با محل بود)، بودجه‌ی خود را داشت و بر اساس عرف محلی و مقتضیات اقلیمی اداره می‌شد. مالیات‌ها در همان محل خرج می‌شد و تنها سهمی برای قشون مرکزی به تهران فرستاده می‌شد.اما دولت مدرن چه کرد؟ رضاخان و سپس تکنوکرات‌های جمهوری، با الهام از مدل ژاکوبن‌های فرانسه و بلشویک‌های روسیه، خواستند ایران را یکدست کنند. آن‌ها تفاوت را تجزیه‌طلبی نامیدند و استقلال محلی را خان‌خانی؛ نتیجه چه شد؟ ظهور یک لویاتان نفتی در تهران که خون تمام ایران را می‌مکد و به جای آن، بخشنامه و دستورالعمل صادر می‌کند. امروز، یک مدیرکل در تهران تصمیم می‌گیرد که کشاورز سیستانی چه بکارد، معلم کردستانی چه درسی بدهد و تاجر بوشهری چه وارد کند. این تمرکزگرایی، نه تنها کارآمدی اقتصادی را نابود کرده (زیرا دانش محلی را نادیده می‌گیرد)، بلکه بذر کینه و نفرت را در دل حاشیه‌نشینان کاشته است.از منظر مکتب اتریش و نظریه‌ی هانس هرمان هوپه، تمرکززدایی و حتی حق جدایی تا سطح جوامع محلی، شرط بقای آزادی است. دولت بزرگ و متمرکز، ذاتاً تمامیت‌خواه است. وقتی قدرت در یک نقطه جمع شود، فساد نیز در همان نقطه متمرکز می‌شود و یک اشتباه کوچک در مرکز، تبدیل به فاجعه‌ای ملی می‌شود. اما در سیستم ممالک محروسه، خطاها محلی می‌مانند و موفقیت‌ها تکثیر می‌شوند. اگر ایالتی سیاست غلطی پیش بگیرد، مردمش با مهاجرت رای می‌دهند و به ایالت همجوار می‌روند؛ این رقابت بین والیان، ضامن کیفیت حکمرانی بود. ما خواهان بازگشت به آن هندسه طبیعی قدرت هستیم. ما دولتی را می‌خواهیم که آنقدر کوچک باشد که نتواند زندگی ما را مهندسی کند. ما خواهان احیای اقتدار بیوتات محلی، بازارهای منطقه‌ای و هویت‌های بومی هستیم. یک سنت‌گرای واقعی می‌داند که فرهنگ، بخشنامه نیست که از وزارتخانه ابلاغ شود؛ فرهنگ چونان گیاهی است که باید در خاک خاص هر منطقه ریشه دواند. تحمیل یک سبک زندگی واحد (چه سبک زندگی غربی پهلوی و چه سبک زندگی ایدئولوژیک فعلی) بر تمام ایران، تجاوز به حقوق مالکیت و حریم خصوصی جوامع است.مدل قاجار، با تمام ضعف‌هایش، مدلی بود که در آن دولت حداقلی و جامعه حداکثری بود. شاه قاجار قدرت مطلق نداشت؛ او مجبور بود با علما، تجار، ایلات و سران محلی مذاکره کند و توافق نماید. این یعنی نوعی مشروطیت طبیعی و توازن قوا که بسیار پیشرفته‌تر و دموکراتیک‌تر از استبداد رای‌محور مدرن است. در دولت مدرن، اکثریت (۵۱ درصد) حق دارند اقلیت (۴۹ درصد) را برده‌ی خود کنند؛ اما در مدل سنتی و غیرمتمرکز، هر گروه و جامعه‌ای در قلمرو خویش، آقای خود است.بنابراین، قجرترین بودن یعنی شورش علیه پایتخت‌سالاری؛ یعنی باور به اینکه ایران، یک باغ است با گل‌های رنگارنگ، نه یک کارخانه که قرار است خروجی‌های یک‌شکل تولید کند. ما خواهان ایرانی هستیم که در آن، قوانین عام (حقوق مالکیت و عدم تجاوز) سراسری باشند، اما قوانین خاص (فرهنگ، آموزش، مدیریت شهری) کاملاً خصوصی و محلی باشند. این معنای حقیقی آزادی در بستر سنت است.@CrownAndConstitution