رازهای سرزمین‌مادری (خوانش تحلیلی تک‌بیت‌های لکی) (یک سکانس- پلان سینمایی در یک بیت عاشقانه!)می‌توان ادعا کرد که برخی از تک‌بیتهای لکی، مصداق «سینمای تکلمی» هستند. آن‌ها قادر به ساختن و پردازش تصویر، حرکت و میزانسن و سایر تمهیدات سینمایی در درون ذهن مخاطب با اجزای کلام‌اند و از این طریق در درون زبان، فضای بصری قدرت‌مندی تولید می‌کنند که شامل حضور ذهنی عواملی مانند فیلمبردار، بازیگر و عمل او، نورپردازی، حرکت دوربین و توالی زمانی است تا در نهایت صحنه‌های خاصی برای انتقال مفاهیم و متاثر ساختن مخاطب خلق شود. تک‌بیت زیر یک نمونه از این روایتهای سینمایی ناب است:«شووان تا وَه صو زِلفان مَدا لویلتمنا مَه‌کِرد اَر پای سرتویل»šowān tā va so zelfān madā löltamana makerd ar paye sartölلوکیشن، داخل فضای داخل یک سیاه چادر است که اهالی آن در خوابی آرام فرو رفته‌اند، تنها یک نفر بیدار است و در دل خاموشی، نجواکنان، آسمان شب را می‌نگرد و با آن گفت‌‌وگو می‌کند.نمای بسته (کلوزآپ)، تصویر زنی را نشان می‌دهد که در گوشه‌ی «سیاه چادر» ایستاده است و از سواراخ نسبتاً بزرگ زیر دیرک سیاه چادر (به زبان لکی: «سرتویل داووار» که برای خروج دود و وارد شدن هوا در سیاه چادرها تعبیه می‌شود.) آسمان شب را تماشا می‌کند و هم‌زمان زلف‌هایش را پیچ و تابی آرام و ملایم می‌دهد!این نمای بسته‌ی ثابت یک شب به طول می‌انجامد!!! و کلمه‌ی «شوان» به معنای شب‌های متعدد نشان می‌دهد که عادت هر شب او است! و شب‌های متوالی این صحنه باز هم تکرار می‌شود!«شوان تا وَه صو زلفان مَدا لویل»این نمای بسته‌ی طولانی و ثابت به هیچ رو ملال آور نیست حتا اگر یک شب کامل به طول بینجامد و شب‌های دیگر هم تکرار شود؛ زیرا این شب، شب شعر است و شب عشق است و شب دلدادگی! و در آن جوش و خروشی هست که جان عالم معناست!نمای بسته‌ی تصویر موازی است با یک نمای باز نادیدنی که در خیال هر مخاطب، خاص خودش برساخته می‌شود و آن نما شامل آسمانی فراخ با ستارگانی بی‌شمار است که شهریارِ خیالِ معشوق در آن با ناز و درایت بر تمام اجزای شب حکم می‌راند و طول آسمان شب را با شکوه تمام می‌پیماید! هیچ بخش این نمای باز دیده نمی‌شود اما در عمل، بخش اصلی شعر را شکل می‌دهد!زن رو به آسمان رؤیا در حال حرف زدن و واگویهی تمنای خویش است!« تمنا مه‌کِرد ار پای سرتویل »صدای پچ‌پچ آرام و خاموش اما پرهیجانش در پیکر شب رسوخ می‌کند و هیبت آن را به تسخیر خود درمی‌آورد. ما مخاطبان هردام گوش فرا دهیم، صدای این پچ‌پچ خاموش را می‌شنویم!سطح ناهموارِ شب، سرشار از پچ‌پچ زن، لوکیشن پر فراز و فرود این نمای گشوده است تا هرکس به فراخور ذهنیت و تمنای خود، دست شهریار این قصه‌ی رؤیایی را برای ایجاد این همه دلبری و دلدادگی بفشارد و او را به دیدار یار ترغیب نماید!چشم از تماشای گشودگی نمای باز آسمانِ شب با ستارگان پرفرغش سیر نمی‌شود و گوش هم‌چنان مهیا برای شنیدن واگویههای آرام زن و راز و نیاز او با آسمان شب و تصویر خیالین شهریار رؤیاهایش میان ستارگان است و جان در رفت و آمد بین این دو نمای باز و بسته، در تب و تاب دست یافتن و نیافتن عاشق و معشوق به هم، می‌گدازد و آب می‌شود!یک «سکانس-پلان» سینمایی کامل و قدرتمند، با میزانسنهای دقیق که در تضاد بین سکون و حرکت و آرامش و هیجان با حداقل کلمات ساخته می‌شود؛ روایتی در اوج که مصداق «سینمای تکلمی» است.سال ها پیش این تک‌بیت را این گونه به فارسی برکردانده‌ام:زلف هایم را گره می‌زنمبه تاریکی شبو در هر رشته می‌پرسم:ستارگان آسمان رویاهاشهریار مرا ندیدهاید؟!ادامه دارد…نویسنده : دکتر حسین اکبری‌نسب | سرچشمه : سیمره‌ی شماره‌ی 790 (سه‌شنبه 18 شهریور 1404)