باد و شقایق: روایت پساانقلابی از اعتیاد و حذف هنرمندمهدی سلطانی گردفرامرزی فیلم «باد و شقایق» ساخته ضیاءالدین دری به سال 1376 در پایان دورۀ سازندگی و آستانۀ دورۀ اصلاحات ساخته شده است. در این‌جا آن را به عنوان محصول دورۀ سازندگی در نظر گرفته‌ایم. شخصیت فیلم «باد و شقایق» یک شخصیت خاص است؛ رامین پرتوی، سناریست، بازیگر و کارگردان مشهور، به‌دلیل اعتیاد و زندانی‌شدن موقت، دچار بیکاری هشت‌ساله شده است و هیچ‌کس به او کار جدیدی محول نمی کند و به‌دلیل ساختار دولتی دنیای هنر در ایران این دوره، هیچ حمایتی از او صورت نمی گیرد. این شرایط موجب شده که رامین تا مرز جنون و خودکشی پیش رود. فیلم با سکانس اقدام رامین به خودکشی در برابر درب «جام جم» (صدا و سیمای مرکز) آغاز و با دخالت استاد عزت الله انتظامی پایان می یابد. در سکانس بعد، استاد انتظامی نزد یکی از مدیران صداوسیما، شفاعت رامین را می کند تا اجازه دهند به دنیای کار هنری بازگردد؛ شفاعتی که نوعی مناقشۀ گفتمانی را به همراه دارد؛ دیالوگ‌های این سکانس گویای مسائل گفتمانی مهمی است؛ سکانسی که کلّیت گفتمان فیلم را برملا می کند. گفتارها در این‌جا گونه ای حدیث نفس حاکمیت دربارۀ رابطه اش با قشر هنرمندان است. دغدغۀ مدیر، محافظت از جامعۀ هنری و ادارۀ آن است؛ این حفاظت از طریق طرد عناصر نامطلوب از این جرگه میسر می شود و رامین پرتوی عنصری است نامطلوب؛ چراکه اعتیاد به مواد مخدر داشته و مدتی را نیز در زندان گذرانده است و این‌ها دلایلی کافی برای طرد پرتوی هستند. اما این مسئلۀ قدرت، توسط گفتمان انتظامی به چالش کشیده می شود. حرف انتظامی این است که پرتوی تنبیه شده و حق دارد به کار و زندگی عادی برگردد و مدیران سازمان باید اجازۀ چنین امکانی را به او بدهند. نوعی تکنولوژی قدرت «حاکمیت¬مند» در گفتمان این سکانس تبلور می یابد؛ گفتمانی که حق حیات و مرگ یک انسان - در این‌جا فرد هنرمند - را در اختیار قدرت حاکم قرار می دهد. انتظامی اگرچه این نوع اعمال قدرت را به چالش می کشد، اما در نهایت حق قدرت حاکم برای تنبیه و طرد سوژه و قواعد و چهارچوب‌های این گفتمان را می پذیرد. مسئلۀ انتظامی، زیروروکردن کل بازی قدرت و گفتمان حاکمیت مند نیست، بلکه تلطیف و اصلاح آن است. گفتمان انتظامی، مسئلۀ طرد هنرمند خاطی را رَد نمی کند، بلکه استراتژی هایی برای رفع طرد ارائه می دهد. گفتار انتظامی، مسائل مهمی را برای گفتمان حاکمیت مند دربارۀ روابطش با اقشار هنرمند مطرح می کند. انتظامی از مدیر به عنوان نمایندۀ گفتمانی قدرت حاکم می‌خواهد که به هنرمندان همچون دیگر اقشار نگاه کند و بپذیرد که آن‌ها نیز مثل دیگر اقشار اجتماعی پاک و منزه نیستند و احتمال خطا در زندگی خصوصی خود دارند و نیز مستحق بخشش هستند. گفتارهای این صحنه و سکانس، وجه تاریخی مهمی نیز دارند. انقلاب اسلامی، یک انقلاب فرهنگی بود و فعالان عرصۀ فرهنگ و هنر، نخستین آماج این قدرت انقلابی بودند. گفتمان انقلاب، سوژه های طراز خود را می خواست و جامعۀ هنرمندان میدان ایده‌آل تولید چنین سوژه هایی بود. طرد هنرمندان خاطی و جذب هنرمندان همنوا با قدرت انقلابی، مهمترین مسئله در مدیریت عرصۀ هنر در سال‌های پس از انقلاب بوده است. فیلم به‌خوبی فلسفۀ مدیریتی غالب در مورد هنرمندان در دورۀ پس از انقلاب را بازنمایی می‌کند. فلسفه ای که تا آن زمان، موجبات طرد بسیاری از هنرمندان از عرصۀ هنر به‌خصوص در عرصۀ سینما را فراهم آورده بود. در این فیلم با نوعی گفتمان مصلحت-اندیشانه سیاسی دربارۀ چگونگی ادارۀ هنرمندان به‌خصوص هنرمندان خطاکار مواجه هستیم؛ گفتمانی که در کلام انتظامی تبلور می یابد و در نهایت بر گفتمان مدیر تفوق پیدا می کند. در خلال این گفتارها، نگاه سرشار از سوء‌ظن حاکمیت انقلابی به هنرمندان را می بینیم؛ سؤظنی که گفتار انتظامی سعی در تلطیف آن دارد.انتظامی نهایتاً موفق می‌شود مدیر را نرم کند و پرتوی را به سَر کار برگرداند. اولین گام بازگشت، آزمایش اعتیاد است و او از این آزمایش سربلند بیرون می آید. مدیر موافقت می کند که رامین پرتوی به عنوان کارگردان به ساختن یک فیلم بپردازد. موضوع فیلم را مدیر به پرتوی پیشنهاد می دهد؛ موضوع اعتیاد. و بدین ترتیب، کار جنبۀ حدیث نفس پیدا می کند و رامین از این‌که به حدیث نفس بپردازد، احساس رضایت عمیقی در خود حس می کند. حدیث نفس اما ممکن است به ضرر جامعۀ هنرمندان باشد و لذا انتظامی به رامین هشدار می دهد که این کار ممکن است موجبات بدنامی او را فراهم آورد. استدلال انتظامی این است که جامعۀ هنرمندان دوست ندارد که کسی دربارۀ مشکلات بدنام¬کنندۀ درون گروه هنرمندان فیلم بسازد و این مسئله یک تابوی درون گروه هنرمندان است و موجب طرد رامین از این جامعه می شود. طردی که نخستین تکانه‌هایش در رابطه با دوستان هنرمند رامین درون رستوران سازمان صدا و سیما رُخ می دهد؛ هنگامی که رامین برای