به رنگ ارغوان: حاتمی کیا و نقد نگاه امنیتی به دانشگاه مهدی سلطانی گردفرامرزی فیلم «به رنگ ارغوان» فی

به رنگ ارغوان: حاتمی کیا و نقد نگاه امنیتی به دانشگاه مهدی سلطانی گردفرامرزی فیلم «به رنگ ارغوان» فیلمی جسورانه است. فیلمی که ساخت آن فقط از«ابراهیم حاتمی کیا» فیلمساز اصول‌گرا و نزدیک به عرصه قدرت سیاسی در ایران پس ازانقلاب برمی آید. فیلم بازی گفتمانی جدیدی را پیرامون مسئله بازنمایی دانشگاه درسینمای ایران صورت‌بندی میکند. فیلم به موضوع تحصیل فرزندان خانواده افرادضدانقلاب می پردازد. موضوعی ممنوع برای صورت‌بندی گفتمانی طی سال‌های پس ازانقلاب؛ موضوعی آستانه-ای که باعث شد فیلم برای مدت‌زمان پنج سال توقیف شود. گفتمانفیلم، سیاست حقیقت و تکنولوژی قدرتی را به چالش می کشید که طی سال‌های پس ازانقلاب، دانشگاه را به آماج نقد خود بدل کرده بود. موضوع فیلم چنان‌که گفته شد، موضوعی آستانه-ای است؛ آستانه-ای برای تغییر گفتمان درباره دانشگاه. پرداختن به موضوع مأموریت‌هایامنیتی و اطلاعاتی در سینمای ایران چندان مرسوم نیست. مگر این که فیلم به موضوعی کلیشه-ای در جهت تأیید ایدئولوژی سیاسی حاکم بر جامعه ایران بپردازد. فیلم «به رنگارغوان» گرچه در چهارچوب مسائل کلی ایدئولوژیک می تواند مورد تفسیر قرار بگیرد،اما فیلمی گفتمان-ساز است. فیلمی استراتژیک برای اصلاح گفتمان درباره دانشگاه. دراین فیلم، گفتمان جدیدی درباره دانشگاه و دانشجویان متولد می شود. نقطه آستانه-ای این گفتمان، برجسته سازی مسئله حق تحصیل برای فرزندان و اعضای خانواده های داراینسبت با فعالان سیاسی ضدانقلاب است. «ارغوان» فرزند «شفق» یک فعال سیاسی و نظامی ضدانقلاب و تحت تعقیب است. شفق به خارج کشور گریخته و پس از نزدیک بیست سال قراراست به کشور بازگردد تا دخترش را ملاقات کند. دستگاه اطلاعاتی ایران از موضوع مطلع شده و یکی از مأمورین خود به نام هوشنگ را در پوشش دانشجو، مأمور کنترل ارغوان ودستگیری شفق می کند. هوشنگ در نیمه سال تحصیلی به دانشکده جنگلداری در یکی ازشهرهای شمالی کشور مراجعه و ثبت ‌نام میکند. هوشنگ، ارغوان را زیر نظر می‌گیرد واز ارتباط او با یکی از دانشجویان پسر به نام محسن خبردار می شود و یکبار او را از دام زن و مردی که به‌ قصد کشتن پدرش شفق به خانه اش آمده اند نجات می دهد. او زن مهاجمرا می کشد و بعد ارغوان را به‌ خاطر حمل جسد زن مدیون خود می کند. این‌گونه کم کم علاقه ای بین هوشنگ و ارغوان شکل می گیرد. این علاقه‌مندی خلاف اصول حرفه ایامنیتی هوشنگ است. اما او اسیر عشق ارغوان شده و مصمم است او را نجات دهد و نهایتاً باعث زنده ‌ماندن شفق پدر ارغوان می شود.صرف ‌نظر از این که فرزند یکضدانقلاب اجازه تحصیل در دانشگاه های دولتی ایران در آن سالها را داشته یا نداشته باشد، نفس طرح این موضوع، بسیار جسورانه و آوانگارد است. این که ارتباطیعاطفی میان فرزند یک ضدانقلاب یا به عبارتی معاند نظام، با یک مأمورامنیتی-اطلاعاتی معتقد به ‌نظام و انقلاب اسلامی در یک موقعیت دانشگاهی شکل بگیرد،واقعاً موضوعی ناب است که همانگونه که گفته شد، پرداختن بدان از کارگردانی مورد وثوق نظام سیاسی ایران همچون حاتمی کیا برمی آید. حاتمی کیا در جایی از این فیلم به‌عنوان «یک عاشقانه ماندگار» در سینمای ایران نام ‌برده است (نگاه کنید به ویکی‌پدیا).اما از آنجا که «حاشیه مهمتر از متناست» (دیالوگ رئیس هوشنگ در صحنه ای از فیلم)، حاشیه-های فیلم برای ما در تحلیلگفتمانی بسیار اهمیت پیدا می کند. فیلم جدا از طرح موضوع ممنوع عشق یک مأمور امنیتی به دختر یک فرد ضدانقلاب و معاند نظام، حاشیه های گفتمانی جالبی دارد. اولاً گفتمانفیلم، روابط عاشقانه را میان دختران و پسران در دانشگاه را به شکل مثبتی نشان می دهد.فیلم از ارتباط سالم و دوستانه دختران و پسران در دانشگاه دفاع میکند و هیچ دغدغهاخلاقی را دراین‌ارتباط مطرح نمی کند. هرچند ارتباط مبتنی بر سوءاستفاده میان ارغوان و محسن را رد می کند، اما ارتباط دوستانه و صمیمی ارغوان و هوشنگ را برجستهمی سازد. در فیلم چندین صحنه مهم در کافه بلوط وجود دارد که دختران و پسران دانشجو در کنار هم نشسته و به نواختن موسیقی و دف و در عین ‌حال نوشیدن چای و تنقلات مشغولند.در یکی از صحنه ها، محسن در حال نواختن دف و نزدیک‌ شدن به ارغوان است که ناگهان رئیس پاسگاه سر می رسد و این چنین بساط موسیقی نواختن دانشجویان جمع می شود. در اینصحنه دختری دانشجو تار و پسری گیتار مینوازد: «رئیس پاسگاه: من نفهمیدم اینجا کافه است، یا کاباره است؟»گفتمان فیلم، مزاحمت رئیس پاسگاهرا عملاً مردود می شمارد. میدان گفتمانی جدیدی گشوده می شود؛ اینجا کاباره نیست.فقط چند دختر و پسر دانشجو دوره هم در کافه ای جمع شده و روابط دوستانه و سالمیدارند. موسیقی نواختن دانشجویان نیز در فیلم به شکل مثبت نشان داده میشود. امری که البته بسیار پرمناقشه در فضای گفتمان سیاسی و فرهنگی سال‌های