طعم شیرین خیال: آکادمی در بن بست مهدی سلطانی گردفرامرزی فیلم «طعم شیرین خیال» از معدود فیلم‌های داس

طعم شیرین خیال: آکادمی در بن بست مهدی سلطانی گردفرامرزی فیلم «طعم شیرین خیال» از معدود فیلم‌های داستانی تاریخ سینمای ایران است که به موضوع محیط‌زیست می پردازد. حتی شاید بتوانگفت به لحاظ سبک روایت و داستان در این مورد، «تک» محسوب می شود. کارگردان فیلم، کمال تبریزی از فیلمسازان مشهور و خالق آثار سینمایی به‌یادماندنی «لیلی با مناست» و «مارمولک» است. فیلم «طعم شیرین خیال» را هم باید از بهترین کارهای سینماییاو دانست. هرچند فیلم جایزه یا تقدیرنامه ای از جشنواره های ملی نگرفته است. جوایزو تقدیرنامه ها پیوند عمیقی با دغدغه های قدرت دارند. در جامعه ما، مسائل محیطزیستی جزء آخرین دغدغه های گفتمانی محسوب می شوند. در این فیلم، نهاد «دانشگاه»، درمرکز روایت قرار دارد. داستان فیلم درباره روابط عاطفی مابین یک استاد و دانشجو است. گروس راضیانی (با بازی درخشان شهاب حسینی) استاد جوان رشته محیط‌زیست و درس«انرژیهای پاک» به یکی از دانشجویانش به نام شیرین علاقه‌مند است. اما این علاقه‌مندی برخلاف فیلم‌های مشابه دیگر، موضوع محوری نیست. تم اصلی داستان، به گفتمان درآوردنمسائل مربوط به محیط‌زیست است. در اینجا عشق و علاقه، محرک اراده های معطوف به دانش برای حفاظت از محیط‌زیست است. در این فیلم، برای اولین‌بار در تاریخ سینمایایران با شخصیت استاد دانشگاهی مواجه هستیم که «اراده معطوف به دانش آکادمیک» کلیت هویت و هستی او را تعریف میکند. این اراده آهنین در او، بر دانشجویانش به‌خصوصشیرین، اثرات عمیقی دارد. به‌طوری‌که کلیت کردارهای گفتاری و غیرگفتاری شیرین در انتهای فیلم، بر مبنای آموزه های آکادمیک استاد درباره اهمیت حفظ محیط‌زیست دچارتغییر می شود. داستان فیلم ازاین‌قرار است که شیرین نسبت به علاقه استاد گروس به خود حساس شده و این موضوع را با پدر خود درمیان مین هد. پدر او درصدد تحقیق درباره گروس برمی آید و فردی را مأمور این کار میکند.آن فرد به دانشگاه مراجعه و با مسئول آموزش دانشگاه، خانم دکتر سامری ملاقات می کندو جویای احوالات گروس راضیانی می شود. سامری رقیب سرسخت راضیانی در یک پروژه شهرسازی است و بنابراین با یک صحنه-سازی ماهرانه، یکی از شرکای خلاف‌کار خود بهنام سیروس را به‌جای استاد راضیانی معرفی می کند. این مسئله باعث سوءتفاهمهای بسیار در روابط پدر شیرین و گروس و شیرین می شود. به‌طوری‌که کار به اخراج گروس ازدانشگاه می کشد. اما بالاخره مسائل برملا و تبانی استاد سامری و سیروس برای تخریب گروس و پروژه محیط زیستی او آشکار می گردد. گروس یک پروژه معماری در دست دارد بهنام «دل عالم». پروژه ای که رقیب پروژه سامری در یک مناقصه شهرسازی است. سامری،سیروس را مأمور می کند که پروژه گروس را آتش بزند. اما سیروس گرفتار و مجبور بهاعتراف درباره تخلفات خود و سامری می شود و این مسئله به دستگیری سامری می انجامد.گروس هم پس از این وقایع، تنهایی پیشه میکند و ناپدید می شود. این‌همه رویدادباعث تحولی عمیق در شیرین و خانواده او می شود به‌طوری‌که شیرین خواستگاران پول‌دارخود را رد میکند و مشغول تحقق تخیلات استاد درباره محیط‌زیست پاک می شود. داستان این فیلم چه دلالت‌هایگفتمانی درباره دانشگاه و هویت‌های دانشگاهی دارد؟پیش‌تر اشاره شد که شخصیت پردازی یک استاد دانشگاه در این فیلم، در سینمای پس از انقلاب کاملاً منحصربه‌فرد است.گروس راضیانی، یک فرد آکادمیسین یا دانشگاهی تمام عیار و آرمانی است و میان زندگی شخصی و حرف های او فاصله ای وجود ندارد. او همان‌گونه زندگی می کند که در دانشهایآکادمیک آموخته است. او شخصیت خاص و غیرمعمولی دارد به‌طوری‌که یک روز به‌عنوان هدیه خواستگاری، مقداری «کرم کمپوست» کادوپیچ کرده و به شیرین می دهد.گروس جدیت و اراده ای متعالی برایتدریس دارد و از کنه وجودش برای آموختن دانش محیط‌زیست به دانشجویانش مایه می گذارد.در تدریس او هیچ‌چیز ساختگی وجود ندارد. گویی او زندگی خود را به دانشجویان تعلیممی دهد. او برای یادگیری بهینه دانشجویان سفری تحقیقاتی به کویر ترتیب می دهد و در این سفر به شکلی کاملاً جدی و البته خودمانی، دانش آکادمیک محیط زیستی را بهدانشجویان منتقل می کند. او در کلام خود،دانشهای محیط زیستی را برای دانشجویان به تصویر می کشد. در اینجا، با صورت‌بندیسوژه ای جدید در سینمای ایران مواجه هستیم که محصول گفتمانی طرف‌دار نظم آکادمیک است. در یکی از صحنه های مربوط به بازدید دانشجویی از کویر، دانشجویان از استادراضیانی می خواهند که اجازه دهد شب را در کویر سپری کنند و قول می دهند از آنها هیچ خطای اخلاقی- انضباطی مربوط به سیستم حراست دانشگاه (درباره روابط دختران وپسران دانشجو) سر نزند. اینجا اما استاد راضیانی مسئله را وارونه می کند. از نظر استاد، مسئله اصلی چیزی دیگر است. دانشجویان طبیعت کویر را