فیلم دربند و تعقیب گفتمانی مسایل دختران دانشجوفیلم «دربند» (پرویز شهبازی، 1391) برنده سه سیمرغ بلوری

فیلم دربند و تعقیب گفتمانی مسایل دختران دانشجوفیلم «دربند» (پرویز شهبازی، 1391) برنده سه سیمرغ بلوریناز سی و یکمین جشنواره فجر، بازی حقیقت و گفتمانی را پدیدار می کند که دختران دانشجوی غیربومی را به‌عنوان سوژه‌های در معرض آسیب‌های اجتماعی می بیند.فیلم در ژانر رئالیستی قرار می گیرد و از رویکرد گفتمان جامعه شناختی به مسائل دانشگاه ودانشجویان می نگرد. داستان فیلم درباره نازنین دختری از یکی از شهرستانهای اطراف تهران است که با رتبه ممتاز 15 در دانشکده پزشکی دانشگاه تهران قبول شده است. اوروز ثبت نام ترم اول، تقاضای گرفتن تسهیلات خوابگاه دانشجویی دارد که به او اعلام میکنند که به دلیل اینکه شهرستان محل زندگی او فاصله کمتر از 90 کیلومتر با تهراندارد، نمی تواند از خوابگاه استفاده کند و بنابراین مجبور میشود با قرض و وام، خانه ای را در تهران کرایه کند. یکی از همکلاسی هایش، بنگاهی آشنایی را به اومعرفی می کند. او با پول کمی که دارد مجبور به همخانگی با دختری به نام سحر، یک فروشنده لوازم آرایشی، در یک آپارتمان قدیمی می شود. سحر هر شب بساط پارتی شبانهدارد و پسران و دختران متعددی به خانه می آیند و می روند. چندین پسر حتی کلید خانه را دارند و راحت به خانه رفت ‌و آمد می کنند. نازنین چند شبی با مهمانها همراهی می کند،اما یکشب حوصله اش سر می رود و از جمع کناره گیری میکند. این موضوع باعث کدورت بین او و سحر و نهایت دعوای شدیدی می شود. طوری که نازنین تصمیم به پس دادن خانهمی گیرد. عدرخواهی سحر باعث انصراف او از این تصمیم می شود. چند روز بعد، پلیس با حکم دادگاه، سحر را دستگیر می کند. سحر از فردی بازاری به نام زارعی، مبالغ هنگفتیپول جهت مهاجرت از ایران گرفته و به جایش سفته داده و زارعی نیز حکم جلبش را گرفته است. هیچکس از دوستان پسر سحر و یا صاحبکار او برای نجات او از زندان رفتن پا پیشنمی گذارد. اینجا فقط نازنین، با وجود آشنایی محدود و صرفاً به رسم همخانگی، مسئله را پیگیری و سعی میکند تا رضایت شاکی سحر، یعنی زارعی را جلب نماید. زارعی ازنازنین سفته میگیرد و سحر آزاد میشود. پس از آزادی، سحر برای نازنین اعتراف میکندکه به دلیل بدهی به زارعی، مجبور شده با او ارتباط جنسی برقرار کند و از او بچهدار شده و آن را سقط کرده است. نهایتاً سحر نازنین را فریب داده و بدون اینکه پول سفته ها را بدهد از کشور خارج میشود. زارعی نیز مدام بر در خوابگاه ظاهر می شودو تقاضای پول خود را می کند و یک روز جلوی خوابگاه با نازنین درگیر می شود، به‌ طوری‌ که کار به حضور پلیس و حراست دانشگاه می کشد. پسر زارعی که به خانه سحر رفت ‌و آمدداشته و علاقه خاصی نیز به نازنین پیدا کرده، سفته ها و مدارک پدرش را می دزدد ودر حضور نازنین پاره و نابود میکند و بلافاصله در تصادف کشته میشود و نازنینکارش به دادگاه و زندان می کشد.گفتمان فیلم «دربند»، کلیت وجود مسئله اعتماد در جامعه شهری تهران را زیر سؤال می برد. فیلم، تمایز گفتمانی مهمیمیان دو زیست-جهان، یعنی کلانشهر تهران و هر شهرستانی غیر از تهران می نهد.نمایندگان گفتمانی شهر تهران در این فیلم، سحر و همه کسانی هستند که با او درارتباط هستند انسان‌هایی فوق العاده خودخواه و منفعت طلب. در مقابل، نازنین،نماینده گفتمانی شهرستان و غیرتهرانی هاست؛ کسانی که ساده و بدون کلک هستند.نازنین بسیار خوشقلب و به‌ قول ‌معروف بامعرفت است. او خود را برای آزادی سحر که هم‌خانه‌ای چندروزه هست به آب‌ و آتش می‌زند و نهایتاً به‌خاطر خوبی‌های خود به زندان می افتد.نوعی عقلانیت گفتمانی در این فیلم وجود دارد که شهر تهران را با نابهنجاری و منفعت طلبی و دغلبازی پیوند می دهددر اینجا نازنین به‌صورت قهرمانینجاتبخش ظاهر می شود. فیلم عناصر روایتی و گفتمانی فیلم‌فارسی را در خود حل کرده است. در فیلم‌فارسی پیش از انقلاب، سوژه مرد بامعرفت و جوانمرد، سوژه غالب، ومفاهیم مردانگی و معرفت، مفاهیم گفتمانی بسگانه و فوق العاده تکراری بودند. سوژه هاو مفاهیمی که در شخصیت داش مشتی ها و لوطی هایی مثل «داش آکل» تبلور می یافتند. درفیلم‌فارسی، پیروزی نهایی و ارزش‌گذاری اخلاقی همواره با لوطی با مرام پیوند خورده بود. در فیلم «دربند» اما، یک دختر دانشجوی شهرستانی در موقعیت کلان‌شهر تهران،نقش لوطی های سابق را بازی میکند و البته چوب آن را هم بدجوری میخورد. هیچ ارزش‌گذاری گفتمانی مثبتی برای کردار اخلاقی نازنین در فیلم وجود ندارد؛ فقط یک گزاره اخلاقیمهم صورت‌بندی میشود؛ «به هیچ‌کس اعتماد نکنید و دست یاری به کسی ندهید».در گفتمان فیلم البته دانشجویان ودانشگاهیان به شکل بسیار مثبتی پدیدار میشوند. این مسئله در شخصیت دلسوز خودنازنین یا هم‌کلاسی او نمایان است یا استاد نازنین، آنجا که قبول می کند به‌صورت رایگان سحر را ویزیت کند،