سگ «آزاد/پرسه‌زن» با سگ «بی‌صاحب» و سگ «ولگرد» یکی نیست!مهدی کلاهی بخش 1 از 3:https://t.me/MahdiKola

سگ «آزاد/پرسه‌زن» با سگ «بی‌صاحب» و سگ «ولگرد» یکی نیست!مهدی کلاهی بخش 1 از 3:https://t.me/MahdiKolahi/2472 بخش 2 از 3: چرا این تفاوت برای محیط‌زیست مهم است؟مشکل از جایی جدی‌تر می‌شود که یک سگ آزادگرد وارد اکوسیستم‌های طبیعی، مناطق حفاظت‌شده یا زیستگاه‌های حیات‌وحش شود. مرور علمی Hughes و Macdonald بر ۶۹ مطالعه درباره تعامل سگ‌های آزادگرد و حیات‌وحش نشان داد که شکارگری مهم‌ترین تعامل منفی گزارش‌شده بوده و پس از آن انتقال بیماری، ایجاد مزاحمت، رقابت و هیبریداسیون قرار داشته‌اند. بنابراین سگ آزادگرد را نمی‌توان صرفاً یک «حیوان شهری مزاحم» تلقی کرد.در برخی شرایط، سگ می‌تواند به یک شکارگر مؤثر در چشم‌انداز انسانی–طبیعی تبدیل شود. این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که سگ‌ها گروه تشکیل دهند، مسافت‌های طولانی طی کنند، وارد زیستگاه‌های طبیعی شوند و بخشی از رژیم غذایی خود را از حیات‌وحش تأمین کنند. مطالعات انجام‌شده در نقاط مختلف جهان نشان داده‌اند که سگ‌های آزادگرد می‌توانند به حیات‌وحش آسیب وارد کنند و حتی با گوشتخواران بومی وارد رقابت شوند. برای مثال، یک مطالعه گسترده در لهستان نشان داد که سگ‌های آزادگرد روستایی شمار قابل توجهی از جانوران وحشی را می‌کشند و الگوی طعمه آنها با گرگ‌ها همپوشانی دارد، پژوهشگران این وضعیت را نشانه‌ای از امکان رقابت بین‌گونه‌ای و درون‌صنفِ گوشتخواران (intraguild competition) دانستند. مطالعات مربوط به سگ‌های آزادگرد در آفریقا نیز نشان داده‌اند که آنها می‌توانند در محدوده زیستگاه گوشتخواران بزرگ حرکت کنند و به‌عنوان شکارگر، رقیب یا حتی طعمه وارد شبکه تعاملات گوشتخواران شوند. و اینجا یک نکته بسیار جالب وجود داردما معمولاً در ذهن خود یک مرز روشن میان «سگ» و «حیات وحش» ترسیم می‌کنیم:سگ = حیوان اهلیگرگ = حیوان وحشیاما در طبیعت همیشه این مرز به این سادگی نیست. پژوهش‌های مربوط به رابطه سگ و گرگ نشان داده‌اند که این دو گونه می‌توانند در یک چشم‌انداز مشترک با یکدیگر رقابت، درگیری، انتقال بیماری و حتی تعاملات اجتماعی پیچیده داشته باشند. بنابراین، رابطه سگ و گرگ را نمی‌توان صرفاً با دوگانه «اهلی–وحشی» توضیح داد.از سوی دیگر، مطالعات رفتاری نشان داده‌اند که سگ‌های آزادگرد می‌توانند گروه‌های اجتماعی تشکیل دهند و این گروه‌ها از نظر اندازه، ترکیب و پایداری بسیار متغیرند. این گروه‌ها الزاماً ساختار کلاسیک گله گرگ را ندارند، اما می‌توانند از نظر اکولوژیک اهمیت زیادی پیدا کنند. بنابراین مشاهده تشکیل گروه در سگ‌های آزادگرد موضوعی کاملاً جدی است، البته بهتر است به جای استفاده شتاب‌زده از عبارت «گله گرگ‌مانند»، از اصطلاح گروه‌بندی اجتماعی/ تشکیل دسته در سگ‌های آزاد یا وحشی استفاده کنیم. پس مسئله اصلی چیست؟به نظر من، یکی از خطاهای مهم در مدیریت سگ‌ها این است که با همه آنها به یک شکل برخورد کنیم. سگ صاحب‌دارِ آزادگرد، سگ گمشده، سگ جامعه‌ای، سگ بی‌صاحب و سگ ولگرد (وحشی‌شده، feral) یک مسئله یکسان نیستند. هر کدام منشأ متفاوتی دارند، رابطه متفاوتی با انسان دارند، الگوی حرکتی متفاوتی دارند، رفتار اجتماعی متفاوتی دارند، منابع غذایی متفاوتی استفاده می‌کنند، احتمال ورود متفاوتی به زیستگاه‌های طبیعی دارند، و در نتیجه، مداخله مدیریتی متفاوتی می‌طلبند. راهنمای ICAM نیز دقیقاً بر همین رویکرد سیستمی تأکید می‌کند که مدیریت سگ‌ها نباید فقط به «سگ‌هایی که امروز در خیابان هستند» محدود شود، بلکه باید منابع ایجاد سگ‌های آزادگرد در جمعیت سگ‌ها و رفتار انسان‌ها را نیز مورد توجه قرار دهد. پیشنهاد من برای ایرانبه جای استفاده عمومی و مبهم از عبارت «سگ ولگرد»، بهتر است ابتدا پروفایل اکولوژیک و اجتماعی سگ مشخص شود: یعنی صاحب‌دار (Owned)، آزاد (Roaming)، گم‌شده  (Lost)، متعلق به جامعه (Community)، بی‌صاحب (Unowned) و وحشی‌شده (Feral). البته اینها الزاماً مراحل قطعی و خطی زندگی هر سگ نیستند، بلکه می‌توانند وضعیت‌های مختلفی در یک پیوستار باشند.اما در انتهای این پیوستار، یعنی جایی که وابستگی به انسان کاهش یافته، رفتارهای اجتنابی از انسان افزایش یافته، تغذیه مستقل‌تر شده، تولیدمثل بدون دخالت انسان رخ می‌دهد و حیوان به‌طور منظم از زیستگاه‌های طبیعی استفاده می‌کند، دیگر نمی‌توان با همان منطق «سگ بی‌صاحب شهری» با حیوان برخورد کرد. در آن نقطه، ما با یک مسئله اجتماعی–بهداشتی–رفاهی–اکولوژیک مواجهیم. اگر این سگ وارد زیستگاه حیات‌وحش شود، مسئله حتی فراتر می‌رود و سگ می‌تواند به یک عامل اکولوژیک تبدیل شود. ادامه بخش 3 از 3:https://t.me/MahdiKolahi/2474@MahdiKolahi