کیان، فوکو و خطای اصلاح‌طلبان در فهم قدرتشکست اصلاحات را معمولاً با مقاومت نهادهای انتصابی، محدودیت اختیارات رئیس‌جمهور، توقیف مطبوعات، ردصلاحیت‌ها و خطاهای تاکتیکی توضیح می‌دهیم. همه این عوامل مهم‌اند، اما شاید مسئله‌ای بنیادی‌تر در میان باشد: اصلاحات قدرتی را که می‌خواست تغییر دهد تا چه اندازه درست فهمیده بود؟برای پاسخ باید به حلقه کیان بازگشت. دستاورد مهم کیان این بود که پیوند میان حقیقت دینی و حق فرمانروایی را متزلزل کرد. از «قبض و بسط تئوریک شریعت» تا «حکومت دموکراتیک دینی»، «صراط‌های مستقیم» و مباحث سکولاریسم، یک استدلال اصلی شکل گرفت: معرفت دینی بشری، تاریخی و خطاپذیر است؛ بنابراین هیچ فقیه یا نهاد دینی نمی‌تواند فهم خود را بی‌واسطه با حقیقت مقدس یکی کند و از این انحصار معرفتی، حق انحصاری حکومت را استخراج کند.محمدجواد غلامرضا کاشی نیز در همین میدان فکری وارد مناقشه شد. اهمیت او فقط در نقد «حکومت دموکراتیک دینی» یا حضورش در فضای فکری پیرامون کیان نبود. او فوکو را تدریس می‌کرد و از کسانی بود که امکان عبور از پرسش مشروعیت به پرسش سازوکارهای قدرت را در اختیار داشت. همین نکته تناقض مهم پروژه اصلاحات را روشن می‌کند: زبان فوکویی در محیط فکری آن دوره حضور داشت، اما پیامد رادیکال آن به قلب نظریه سیاسی اصلاحات راه نیافت.کیان پرسید: چه کسی حق دارد از جانب دین سخن بگوید؟ فوکو پرسش را جابه‌جا می‌کرد: قدرت چگونه عمل می‌کند؟این فاصله بسیار مهم است. در بخش بزرگی از اندیشه اصلاحات، قدرت هنوز عمدتاً در قالبی حقوقی و حاکمیتی فهم می‌شد: قدرت در رأس ساختار قرار دارد، مشروعیت می‌خواهد، قانون صادر می‌کند و باید اختیاراتش محدود شود. از این‌رو برنامه سیاسی نیز روشن بود: انتخابات آزادتر، مطبوعات آزادتر، جامعه مدنی قوی‌تر و محدودکردن نهادهای غیرانتخابی.اما فوکو نشان می‌داد که قدرت فقط در رأس هرم نیست. قدرت در مدرسه، دانشگاه، دادگاه، نظام گزینش، دانش کارشناسی، قواعد صلاحیت، نظارت، طبقه‌بندی و شیوه‌های تولید سوژه جریان دارد. قدرت فقط منع نمی‌کند؛ هنجار، صلاحیت و سوژه تولید می‌کند.اینجاست که معمای دوم خرداد قابل فهم‌تر می‌شود. چگونه ممکن بود اصلاح‌طلبان انتخابات را ببرند، مطبوعات افکار عمومی را تغییر دهند و قرائت رسمی دین بخشی از مشروعیت اجتماعی خود را از دست بدهد، اما قدرت سیاسی الزاماً به همان نسبت جابه‌جا نشود؟در مدل فوکویی این وضعیت متناقض نیست. کاهش مشروعیت لزوماً به کاهش قدرت منجر نمی‌شود، زیرا قدرت فقط از باور مردم به حقانیت حاکمان ساخته نشده است. قدرت در نهادها، قواعد، سلسله‌مراتب‌ها، نظام‌های تأیید صلاحیت و شیوه‌های اداره رسوب می‌کند. ممکن است بخش بزرگی از جامعه دیگر نپذیرد که یک فقیه مالک حقیقت دین است، اما شبکه‌ای که او را در مقام ناظر، قاضی یا صاحب صلاحیت قرار می‌دهد همچنان باقی بماند.به همین دلیل، شکست انحصار حقیقت لزوماً شکست دستگاه قدرت نیست.در اینجا نقش کاشی مهم‌تر از یک ارجاع تاریخی می‌شود. حضور او در همان فضای فکری و تدریس فوکو نشان می‌دهد که مسئله اصلاحات صرفاً فقدان دسترسی به مفاهیم فوکویی نبود. مسئله این بود که این مفاهیم به نقد خود تصور اصلاح‌طلبان از سیاست و قدرت نرسیدند. تحول بعدی اندیشه کاشی و توجه بیشتر او به انسان انضمامی، بدن و زندگی روزمره را نیز می‌توان بخشی از همین چرخش دانست: عبور از شهروند انتزاعی به سوژه‌ای که در شبکه‌های واقعی قدرت ساخته می‌شود.دلوز این نقد را یک گام جلوتر می‌برد. در خوانش او از فوکو، قدرت نه چیزی در اختیار یک نهاد، بلکه آرایشی از نیروهاست. این آرایش می‌تواند تغییر کند، از یک نهاد عقب‌نشینی کند و در کانالی دیگر دوباره متراکم شود. از این منظر، مشکل اصلاحات فقط آن نبود که «مرکز قدرت» را نتوانست تصرف کند؛ شاید اساساً قدرت را بیش از حد به مرکز وابسته می‌دید.می‌توان دولت را در اختیار داشت و شبکه قدرت را در اختیار نداشت. می‌توان مجلس را برد و قواعد تولید صلاحیت را تغییر نداد. می‌توان مطبوعات پرنفوذ داشت و همچنان دستگاه‌های دیگری تعیین کنند چه کسی دیده، تأیید، استخدام یا حذف شود.قدرت در این معنا قلعه‌ای نیست که فتح شود؛ آرایشی است که باید بازآرایی شود.این نکته بخشی از سرنوشت اصلاحات را بهتر توضیح می‌دهد. اصلاح‌طلبان بارها در نقاطی که قدرت را قابل تصرف می‌دیدند پیروز شدند: ریاست‌جمهوری، مجلس، شوراها، مطبوعات و افکار عمومی. اما قدرت می‌توانست مسیر خود را تغییر دهد. هرگاه یک مجرا برای اصلاحات گشوده می‌شد، اهمیت مجرای دیگری افزایش می‌یافت؛ وقتی انتخابات به ابزار تغییر تبدیل شد، تعیین صلاحیت ورود به انتخابات خود به تکنولوژی قدرت تبدیل شد؛ وقتی مطبوعات به میدان اصلی سیاست بدل شدند، تنظیم و محدودکردن میدان رسانه اهمیت بیشتری یافت.