به همین سبب، اصلاح‌طلبان می‌توانستند توضیح دهند چرا ولایت مطلقه از نظر معرفتی یا حقوقی ناموجه است، ا

به همین سبب، اصلاح‌طلبان می‌توانستند توضیح دهند چرا ولایت مطلقه از نظر معرفتی یا حقوقی ناموجه است، اما کمتر می‌توانستند توضیح دهند چرا نهادهای ولایی با وجود کاهش مشروعیت اجتماعی همچنان قدرت خود را حفظ می‌کنند.فاعل اصلی این زبان نیز «شهروند آزاد» بود؛ شهروندی که می‌خواند، می‌نویسد، رأی می‌دهد و در عرصه عمومی مشارکت می‌کند. اما شهروند واقعی هم‌زمان کارگر قراردادی، مستأجر، معلم، بازنشسته، زنِ درگیر کار مراقبتی، صاحب بنگاه کوچک یا ساکن منطقه‌ای محروم است. میزان آزادی او فقط به حق رأی و بیان وابسته نیست؛ به امنیت شغلی، درآمد، مسکن، وقت آزاد، اعتبار، آموزش و استقلال از شبکه‌های حمایتی دولت نیز بستگی دارد.این سکوت اقتصادی کاملاً تصادفی نبود. ائتلاف دوم خرداد از دو نیرویی تشکیل شده بود که در سیاست و فرهنگ اشتراک داشتند، اما در اقتصاد اختلاف عمیق: چپ اسلامی سابق که هنوز به دولت‌گرایی و عدالت توزیعی تمایل داشت و راست مدرن که از آزادسازی، خصوصی‌سازی و گسترش بازار دفاع می‌کرد. موضوع مشترک آنان مخالفت با برتری سیاسی و فرهنگی جناح سنتی بود؛ اما سخن‌گفتن صریح درباره خصوصی‌سازی، قانون کار، یارانه، مالکیت و توزیع درآمد می‌توانست ائتلاف را متلاشی کند. نقدهای اقتصادی همان دوره نیز نشان می‌داد که دولت خاتمی به دلیل همین تعارض درونی، فاقد برنامه اقتصادی منسجم بود. (merip.org⁠￼)بنابراین فقر اقتصاد سیاسی اصلاحات فقط یک ضعف علمی نبود؛ بخشی از معماری ائتلاف آن بود. جامعه مدنی زبانی فراهم می‌کرد که نیروهای متفاوت بتوانند کنار یکدیگر بایستند، در حالی که مسئله تخصیص منابع اختلاف میان آن‌ها را آشکار می‌کرد.پیامد این کسری آن بود که اصلاحات توانست نوعی هژمونی تفسیری ایجاد کند، اما نتوانست بلوک مادی متناظر با آن را بسازد. توانست بخش بزرگی از طبقه متوسط شهری را از نظر فرهنگی نمایندگی کند، اما نتوانست میان کارگران، فرودستان شهری، گروه‌های پیرامونی، تولیدکنندگان کوچک و طبقه متوسط، سازشی پایدار درباره منافع مادی ایجاد کند. مطبوعات و انتخابات جای سازمان‌یابی اجتماعی را گرفتند و اقناع عمومی جای ایجاد پیوندهای مادی میان گروه‌ها نشست.در مقابل، نیروهای مخالف اصلاحات ممکن بود انتخابات و مشروعیت فرهنگی را ببازند، اما کنترل بخش‌های مهمی از بودجه، رسانه، قضا، بنیادها، شرکت‌ها، قراردادها و شبکه‌های استخدامی را حفظ کرده بودند. اصلاح‌طلبان قواعد سخن‌گفتن درباره قدرت را تغییر دادند؛ رقبای آنان همچنان قواعد تخصیص منابع را در اختیار داشتند. همین امکان داد که دستگاه قدرت بدون برخورداری از هژمونی فکری، از طریق بازتولید ذی‌نفعان و وابستگی‌های مادی دوام بیاورد.از این منظر، شکست اصلاحات را نمی‌توان فقط نتیجه سرکوب، ضعف خاتمی یا اشتباهات تاکتیکی حجاریان دانست. یکی از ریشه‌های شکست در معماری فکری آن قرار داشت. حلقه کیان اقتدار دینی را از حیث معرفتی و حقوقی نامقدس کرد، اما نظریه‌ای برای دگرگونی ماشین مادی اقتدار نساخت. شهروند دموکراتیک تولید کرد، اما ائتلافی از موقعیت‌های مادی متفاوت پدید نیاورد. مشروعیت قدرت را فرسوده کرد، اما مسیرهای تخصیصی بازتولید قدرت را تغییر نداد.دستاورد آنان را می‌توان «هژمونی تفسیری بدون هژمونی تخصیصی» نامید. تجربه اصلاحات نشان داد که تکثر معرفتی شرط ضروری دموکراسی است، اما کافی نیست. دموکراسی زمانی پایدار می‌شود که همراه با تغییر در مالکیت، تخصیص منابع، سازمان‌یابی منافع و توزیع قدرت مادی باشد. بدون این دگرگونی، ممکن است زبان جامعه عوض شود، اما ماشین دولت همچنان همان نیروهای پیشین را بازتولید کند.