🌿 *احترام متقابل؛ حتی در اختلاف✍️ سید محمدعلی ایازی📍آیه ﴿وَلَا تَسُبُّوا الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ﴾ از آیات شگفت‌انگیز قرآن در زمینه ادب و اخلاق اختلاف و گفت‌وگوست. قرآن در اینجا از چیزی سخن می‌گوید که شاید در نگاه نخست چندان مهم به نظر نرسد: دشنام ندادن به معبودهای مشرکان. اما پشت این نهی ساده، نگرشی عمیق به انسان، جامعه و پیامدهای رفتارهای ما نهفته است.📍قرآن نمی‌گوید چون عقیده آنان درست است، به مقدساتشان اهانت نکنید؛ بلکه می‌گوید حتی هنگامی که دیگری بر باوری نادرست است، *حق ندارید حرمت او را بشکنید.* می‌توان باطل را با استدلال نقد کرد، می‌توان عقیده‌ای را نادرست دانست و حتی در برابر آن به صراحت ایستاد، اما میان *نقد عقیده و تحقیر صاحب عقیده* فاصله‌ای اخلاقی وجود دارد که قرآن بر حفظ آن تأکید می‌کند.📍نکته لطیف‌تر آیه آن است که قرآن به واقعیتی انسانی توجه می‌دهد: *رفتار انسان‌ها بر یکدیگر اثر می‌گذارد.* اگر شما به مقدسات دیگری اهانت کنید، احتمال آن هست که او نیز از سر خشم و واکنش، به مقدسات شما اهانت کند: ﴿فَيَسُبُّوا اللَّهَ عَدْوًا بِغَيْرِ عِلْمٍ﴾. بنابراین، گاهی رفتاری که با انگیزه دفاع از حقیقت آغاز می‌شود، به نتیجه‌ای کاملاً معکوس می‌انجامد.📍انسان می‌خواهد از خدا دفاع کند، اما به شیوه نادرست متوسل شده و زمینه بی‌حرمتی به خدا را فراهم می‌سازد. اینجاست که قرآن ما را به *مسئولیت اخلاقی رفتار خود* متوجه می‌کند. انسان تنها مسئول سخن خویش نیست؛ تا اندازه‌ای مسئول پیامدهای قابل پیش‌بینی سخن خویش نیز هست. اگر می‌دانیم سخنی جز برانگیختن کینه، تحقیر و واکنش متقابل اثری ندارد، نمی‌توانیم آن را به نام دفاع از حق توجیه کنیم.📍این آموزه، به‌ویژه در جهان متکثر امروز، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. انسان‌ها در باور، دین، مذهب، فرهنگ و سبک زندگی یکسان نیستند. اگر قرار باشد هرکس تنها برای مقدسات خود حرمت قائل باشد و مقدسات دیگران را قابل توهین بداند، *گفت‌وگو به نزاع و اختلاف به دشمنی تبدیل می‌شود.* همزیستی هنگامی ممکن می‌شود که حرمت متقابل، حتی در اوج اختلاف، حفظ شود.📍از این منظر، آیه تنها فرمانی درباره «دشنام ندادن» نیست؛ بلکه دعوتی است به *فرهنگ گفت‌وگو.* گفت‌وگوی اخلاقی یعنی بتوانیم بگوییم: «من با تو و با باور تو اختلاف عمیق دارم، اما این اختلاف به من اجازه نمی‌دهد انسانیت و حرمت تو را انکار کنم.»📍چنین رویکردی نه نشانه ضعف ایمان است و نه عقب‌نشینی از حقیقت؛ بلکه نشانه *اعتماد به حقیقت و بلوغ اخلاقی* است. و اینجا پیوند آیه با قاعده زرین آشکار می‌شود: اگر انسان انتظار دارد دیگران به خدا، پیامبر، مقدسات و ارزش‌های مورد احترام او اهانت نکنند، باید خود نیز همان حرمت را نسبت به مقدسات دیگران رعایت کند.📍البته این اصل به معنای تعطیل نقد و گفت‌وگو نیست. قرآن خود سرشار از نقد عقاید و احتجاج با مخالفان است. مسئله، *مرزبندی میان نقد و اهانت؛ میان استدلال و تحقیر؛ میان گفت‌وگو و دشنام* است. حقیقت برای اثبات خود نیازی به شکستن شخصیت مخالف ندارد.📍شاید پیام عاطفی این آیه را بتوان چنین خلاصه کرد: برای دفاع از مقدسات خود، مقدسات دیگری را نشکن؛ زیرا ممکن است آتشی را روشن کنی که نخست دامن همان مقدسات را بگیرد که قصد دفاع از آنها را داشتی.*📍قرآن از ما می‌خواهد حتی در اختلاف، راهی را انتخاب کنیم که به *نفرت کمتر، حرمت بیشتر و امکان گفت‌وگوی بیشتر* بینجامد. این همان اخلاقی است که می‌تواند اختلاف را از دشمنی جدا کند و انسان‌های متفاوت را در کنار یکدیگر قابل ‌‌زیستن سازد.🌐https://t.me/majmaqomh