🍀جنبش مدارس نوین؛ نقطه آغاز ورود ایران به عصر جدید#رضا_احمدی🟢نهضت بیداری ایرانیان که از اوایل دوره قاجار آغاز شده بود، در عصر ناصری به مرحله‌ای تازه رسید. تا پیش از آن، اصلاح‌طلبان ایرانی عمدتاً بر اصلاح دیوان‌سالاری، ارتش یا روابط خارجی تأکید داشتند؛ اما به‌تدریج این اندیشه شکل گرفت که هیچ اصلاح پایداری بدون دگرگونی نظام آموزش امکان‌پذیر نیست. از همین رو، تأسیس مدارس جدید را باید نقطه آغاز نوسازی واقعی ایران دانست؛ زیرا تحول آموزش، زیربنای تحول دولت، اقتصاد و جامعه بود.🔴پیشگام این جنبش، میرزا حسن رشدیه بود. او پس از آشنایی با نظام‌های آموزشی نوین در عثمانی و قفقاز، دریافت که عقب‌ماندگی ایران بیش از آنکه ناشی از کمبود منابع باشد، نتیجه فقر آموزش عمومی است. رشدیه با ابداع شیوه‌ای نوین برای آموزش خواندن و نوشتن، کوشید سواد را از انحصار گروهی خاص خارج کند و آن را در دسترس عموم مردم قرار دهد. اما این اقدام، تنها یک اصلاح آموزشی نبود؛ بلکه چالشی جدی برای نظم سنتی جامعه به شمار می‌رفت.🟢به همین دلیل، مخالفت با مدارس جدید تنها مخالفت با چند کلاس درس نبود. مخالفان بیم داشتند که آموزش علوم جدید، زبان‌های خارجی، ریاضیات و علوم طبیعی، اقتدار سنتی آنان را تضعیف کند. آنان مدارس جدید را تهدیدی برای دین معرفی می‌کردند، حال آنکه مسئله اصلی، ترس از گسترش آگاهی و شکل‌گیری نسلی پرسشگر بود. هر جامعه‌ای که انحصار دانش را ابزار حفظ قدرت بداند، در برابر گسترش آموزش عمومی مقاومت خواهد کرد.🔴با وجود این مخالفت‌ها، رشدیه از میدان خارج نشد. هرچند مدرسه‌هایش در تبریز و مشهد تخریب شد و خود ناچار به ترک ایران گردید، اما با حمایت امین‌الدوله در آغاز سلطنت مظفرالدین‌شاه به تهران بازگشت و پایه‌های آموزش نوین را استوارتر ساخت. مقاومت او نشان داد که نوسازی، بیش از آنکه به منابع مالی نیاز داشته باشد، به اراده و پایداری مصلحان وابسته است.🟢پس از انقلاب مشروطه، این جریان وارد مرحله‌ای تازه شد. یکی از برجسته‌ترین چهره‌های آن، شیخ محمدحسن شیخ‌الاسلام بود. اهمیت او در آن است که از دل نهاد سنتی روحانیت برخاست، اما به این نتیجه رسید که درمان دردهای جامعه تنها با موعظه ممکن نیست. او دریافت که جهل، سرچشمه بسیاری از مشکلات اجتماعی، اقتصادی و حتی دینی است و تا زمانی که آموزش عمومی گسترش نیابد، اصلاحات دیگر نیز به نتیجه نخواهد رسید.🔴داستان مشهور نعلین زرد شیخ‌الاسلام، هرچند ساده به نظر می‌رسد، اما از نظر جامعه‌شناختی بسیار معنادار است. هنگامی که مردم، ازدحام گوسفندان را به «کرامت» تعبیر کردند، شیخ دریافت که جامعه‌ای گرفتار خرافه، بیش از هر چیز به مدرسه نیاز دارد، نه به افزایش منبرها. از همین رو، امامت جماعت را رها کرد و تمام توان خود را صرف مدرسه‌سازی نمود. او در فاصله سال‌های ۱۲۸۹ تا ۱۳۰۱ خورشیدی حدود شصت مدرسه رایگان در تهران و پیرامون آن بنیان نهاد و نشان داد که آموزش عمومی، بزرگ‌ترین خدمت به دین، جامعه و میهن است.🟢در حقیقت، جنبش مدارس نوین صرفاً یک تحول آموزشی نبود، بلکه نقطه آغاز شکل‌گیری جامعه مدرن ایران به شمار می‌رفت. مدرسه، انسان جدیدی تربیت می‌کرد؛ انسانی که به جای تقلید، می‌آموخت بیندیشد؛ به جای حفظ کردن، تحلیل کند؛ و به جای پذیرش بی‌چون‌وچرای سنت، درباره آن پرسش کند. چنین انسانی بعدها در عرصه‌های سیاست، اقتصاد، صنعت، مطبوعات، پزشکی و حقوق، موتور اصلی تحولات ایران شد.🔴تجربه کشورهای موفق نیز همین واقعیت را تأیید می‌کند. ژاپن پس از اصلاحات میجی، ترکیه در دوره جمهوری، و بسیاری از کشورهای اروپایی، توسعه خود را از مدرسه آغاز کردند، نه از کارخانه و ارتش. آنان دریافتند که پیش از ساختن راه‌آهن، کارخانه و بانک، باید انسان آموزش‌دیده تربیت کرد؛ زیرا توسعه، پیش از آنکه پروژه‌ای اقتصادی باشد، پروژه‌ای فرهنگی و آموزشی است.🔴از این منظر، مدارس جدید در ایران تنها مکانی برای آموزش خواندن و نوشتن نبودند؛ بلکه نهادی برای تغییر فرهنگ، تربیت شهروند، گسترش عقلانیت و شکستن انحصار دانش بودند.🟢مقاومت‌هایی که در برابر این مدارس شکل گرفت نیز واکنشی به همین دگرگونی عمیق بود. ازاین‌رو، تاریخ مدارس جدید را باید تاریخ نبرد «آگاهی» با «جهل»، «عقلانیت» با «خرافه» و «توسعه» با «رکود» دانست؛ نبردی که آثار آن هنوز در حیات فرهنگی و اجتماعی ایران ادامه دارد.@Nasim_Tarikh🌐https://t.me/majmaqomh