🔰 بازخوانی انتقادی نظریه انتقام در پرتو قرآن، سنت و اخلاق اسلامی✍️ سید محمد علی ایازی📍 در سال‌های اخیر، هم‌زمان با برخی رخدادهای سیاسی و اجتماعی، مقالات و یادداشت‌هایی در دفاع از «انتقام» و «خون‌خواهی» منتشر شده است که با استناد به آیاتی از قرآن و شماری از روایات، در پی اثبات جایگاه مثبت این مفهوم در معارف اسلامی‌اند. هرچند انگیزه اصلی این نوشته‌ها دفاع از عدالت، حمایت از مظلوم و مقابله با ستم است، اما به نظر می‌رسد در تحلیل مفهوم «انتقام» و نسبت آن با منظومه تعالیم قرآن، میان مفاهیمی چون انتقام، قصاص، مجازات، اجرای عدالت و روحیه انتقام‌جویی تفکیک روشنی صورت نگرفته است. همین خلط مفهومی، زمینه نتیجه‌گیری‌هایی را فراهم کرده که با جهت‌گیری کلی اخلاق اسلامی و سیره پیامبر اکرم(ص) و اهل‌بیت(ع) هماهنگ نیست.📍 بی‌تردید، قرآن کریم در مواردی از «انتقام» الهی سخن گفته و خداوند را با وصف «ذو انتقام» معرفی کرده است. همچنین اصل قصاص و مجازات را به‌عنوان نهادی حقوقی برای حفظ عدالت و امنیت اجتماعی تشریع نموده است. اما پرسش بنیادین این است که آیا از این آیات می‌توان مطلوبیت اخلاقی «انتقام» برای انسان را نتیجه گرفت؟ آیا انتقام الهی همان مفهومی را دارد که در روابط انسانی از آن اراده می‌شود؟ و آیا مشروعیت حقوقی مجازات، به معنای تأیید اخلاقی روحیه انتقام‌جویی نیز هست؟📍مقاله حاضر بر آن است که پاسخ به این پرسش‌ها تنها با استناد به چند آیه یا روایت امکان‌پذیر نیست، بلکه باید مجموعه آیات مرتبط، سیره پیامبر اکرم(ص) و اهل‌بیت(ع)، مبانی اخلاق اسلامی و مقاصد شریعت به صورت منظومه‌ای مورد مطالعه قرار گیرد. فرضیه این نوشتار آن است که اشتباه بنیادین نظریه مورد نقد، خلط میان «حق کیفری»، «فضیلت اخلاقی» و «روحیه انتقام‌جویی» است. از این‌رو، هرچند اسلام اصل مجازات و قصاص را برای برقراری عدالت و حفظ نظم اجتماعی به رسمیت می‌شناسد، جهت‌گیری نهایی آن بر پایه عفو، احسان، اصلاح، رحمت و جلوگیری از بازتولید چرخه خشونت استوار است. در ادامه، این مدعا از منظر تفسیر قرآن، کلام، فقه، اخلاق و سیره معصومان(ع) بررسی و ارزیابی خواهد شد.⬅️ادامه مقاله در سایت مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم🌐https://t.me/majmaqomh