🔰 نگاه به الگوی تکرارشونده شوک قیمتی بنزین✍ محمدرضا یوسفی 🔹 در سال ۱۴۰۴، شکاف تولید و مصرف بنزین ب

🔰 نگاه به الگوی تکرارشونده شوک قیمتی بنزین✍ محمدرضا یوسفی 🔹 در سال ۱۴۰۴، شکاف تولید و مصرف بنزین به وارداتی بالاتر از ۳ میلیارد دلار انجامید. (عصر ایران، ۸/۱۰/۱۴۰۴). به گفته معاون رئیس‌جمهور پیشین، حتی پیش از آغاز جنگ، واردات روزانه ۲۰ تا ۲۵ میلیون لیتر بود (دنیای اقتصاد، ۲۰/۲/۱۴۰۵). بخشی از ظرفیت پالایشگاهی آسیب دیده، واردات با محاصره مواجه شده و درآمدهای صادراتی نیز کاهش یافته است. در نتیجه، ناترازی حادتر شد. 🔹 با این حال، هر گونه تصمیم‌گیری درباره بنزین با محدودیت‌های جدی همراه است. تجربه آبان ۱۳۹۸ نشان داد که افزایش قیمت بنزین، در شرایط رکود تورمی و کاهش قدرت خرید مردم، به ناآرامی ها انجامید.🔹 همچنین شوک ارزی دی‌ماه 1404، بر عمق تورم و رکود افزود. درآمد سرانه واقعی به حدود نصف دهه ۱۳۹۰ تنزل یافته، حدود ۵۰ درصد جامعه زیر خط فقر قرار دارند و تاب‌آوری معیشتی به شدت کاهش یافته است. در چنین بستری، هر شوک قیمتیِ، نه تنها ناترازی را حل نمی‌کند، بلکه می‌تواند به بحرانی اجتماعی-اقتصادی تمام‌عیار بدل شود. هر راهکاری باید میان اجتناب از شوک اجتماعی و کاهش ناترازی، تعادل برقرار کند.🔹 نمونه اخیر، طرح آزمایشی بنزین ۸۷ هزار تومانی در کرمان (۲۲ مرداد) بود که به دلیل فقدان مطالعات کارشناسی و پیش‌آزمون میدانی، پس از چند ساعت متوقف شد. بسیاری از اقتصاددانان نیز بر این نظرند که در شرایط کنونی، اعمال شوک قیمتیِ، اقدامی نادرست و مخرب است. از این رو، به جای مرور اشتباهات گذشته یا ارائه راهکارهای بلندمدتِ فاقد امکان اجرا، باید بسته‌ای عملیاتی طراحی شود که همزمان به کاهش تدریجی ناترازی و حداقل فشار را بر اقشار آسیب‌پذیر منجر شده، با شفافیت و مشارکت‌ عمومی، مشروعیت اجتماعی کسب کند.🔹 بسته پیشنهادی: 1 . سیاست های غیرقیمتی مدیریت تقاضا:این سیاست فوری و کم‌هزینه است و شامل: · اجرای طرح‌ کاهش سفرهای غیرضروری در ادارات، تدوین برنامه مدون دورکاریِ اداری که بنابر برخی محاسبات، به کاهش  چند درصد مصرف بنزین می انجامد.  · تشویق مالیِ خودروهای عمومی و تاکسی‌های اینترنتی به دوگانه‌سوز شدن، با ارائه تسهیلات بلاعوض یا وام کم‌بهره.· آغاز نوسازی ناوگان فرسوده از طریق واردات محدود خودروهای کم‌مصرف یا تولید داخلی با اولویت موتورهای پاک، · توسعه زیرساخت‌های گازرسانی سی‌ان‌جی در کلانشهرها و افزایش جایگاه‌های سوخت‌گیری گاز، همراه با مشوق قیمتی نسبی.2 . سیاست اصلاح قیمتیِ تدریجی و شفاف:· حفظ سهمیه یارانه‌ای برای خانوارها با نرخ فعلی، اما قیمت مازاد بر سهمیه، با ضریب مشخصی مثلاً ۲ تا 3 برابر قیمت فعلی افزایش یابد.  · افزایش 10 الی 20 درصد سالانه نرخ قیمتی سهمیه بنزین و افزایش قیمت بنزین مازاد بر سهمیه با نرخ بالاتر از بنزین سهمیه ای مثلا 40 درصد. · شفاف‌سازی کامل صورت‌های مالی شرکت پالایش و پخش و سازمان هدفمندی، و انتشار ماهانه گزارش هزینه‌ها و درآمدهای حاصل از فروش بنزین، تا مردم بدانند عواید این افزایش صرف چه می‌شود.3 . سیاست بسته جبرانیِ پیش‌دست و هدفمند:· افزایش مبلغ یارانه نقدی یا اعتبار خرید کالاهای اساسی برای دهک‌های پایین (حداقل ۵۰ درصد جامعه)، و واریز آن یک ماه پیش از اجرای برنامه.4 . بسترسازی اجتماعی و نهادی (پیش‌نیازِ اجرا):· تشکیل کارگروه‌های محلی با حضور نمایندگان شوراهای شهر، اتحادیه‌های صنفی، تاکسیرانی و فعالان مدنیِ مستقل، با هدف دریافت بازخورد و اصلاح طرح پیش از اجرا و افزایش اقناع عمومی.· رسانه‌ملی به اقناع‌سازی با استناد به داده‌های شفاف بپردازد. مردم باید بدانند هزینه واقعی بنزین چقدر است، یارانه آن چقدر از بودجه عمومی را می‌بلعد، و جایگزینِ افزایش قیمت، کاهش کیفی خدمات عمومی یا افزایش کسری بودجه خواهد بود.5 . با توجه به قاچاق سیستماتیکِ روزانه بنزین (برآورد غیررسمی حدود ۱۰ تا ۱۵ میلیون لیتر)، پیشنهاد می‌شود:·  شفاف‌سازی زنجیره توزیع از پالایشگاه تا جایگاه با سامانه‌های ردیابی،· مذاکره با سرمنشأهای قاچاق سیستماتیک بنزین: هر چند این پیشنهاد ممکن است عجیب به نظر آید و از منظر حقوقی و اخلاقی قابل تامل باشد، اما با توجه به قاچاق گسترده و عدم توانایی دولت در مبارزه مؤثر با آن در شرایط کنونی، ضروری است دولت با نهادهای درگیر در قاچاق وارد گفتگو شود تا از فشار بر مردم کاسته گردد.🔹 مسئله بنزین، صرفاً یک مسئله فنی یا اقتصادی نیست؛ یک مسئله سیاسی-اجتماعی با ریشه‌های تاریخیِ بی‌اعتمادی است. هر راهکاری که شفافیت، مشارکت و جبران‌پذیریِ همزمان نداشته باشد، نه تنها ناترازی را حل نمی‌کند، بلکه سرمایه اجتماعیِ باقی‌مانده را نیز از بین می‌برد. بسته پیشنهادی فوق، بر «تدریج»، «اقناع» و «پیش‌دست‌بودنِ جبران» تأکید دارد.@yousefimohammadreza🌐https://t.me/majmaqomh