🔹شاید ما داستان حضرت یونس (ع) را بیشتر از زاویه‌ی قوم او ببینیم؛ قومی که سال‌ها دعوت او را نپذیرفتن

🔹شاید ما داستان حضرت یونس (ع) را بیشتر از زاویه‌ی قوم او ببینیم؛ قومی که سال‌ها دعوت او را نپذیرفتند و...👈 اما در این داستان، فقط قوم یونس در حال آزموده‌شدن نبودند؛ خود یونس نیز در حال آزموده‌شدن بود.👈 یونس سال‌ها قومش را به سوی خدا دعوت کرد؛ در برخی روایات آمده که این دعوت ۳۳ سال طول کشید و تنها دو نفر ایمان آوردند. البته قرآن بعدها، در سوره صافات، آیات ۱۴۷ و ۱۴۸، پس از پایان ماجرای یونس، تعداد همان قوم را بیش از صد هزار نفر اعلام می‌کند که سرانجام ایمان آوردند. اما یونس، پیش از این ماجرا، از قومش ناامید شد و آنان را رها کرد؛ شاید اگر ما هم جای او بودیم، با چنین سال‌هایی از تلاش و چنین نتیجه‌ای، به او حق می‌دادیم! 👈 اما خدا در سوره انبیاء، آیه ۸۷، نکته‌ای مهم می‌گوید: «يونس، در نتيجۀ ايمان‌نياوردن مردم، با ناراحتىِ زودتر از انتظار از شهر خارج شد. خيال مى‌كرد كه بر او سخت نمى‌گيريم؛ [اما نهنگى در دريا بلعيدش!] در تاريكى، در آن فضاى تنگ صدا زد: معبودى جز تو نيست. كاردرست تويى. در واقع، من بودم كه به خودم بد كردم.»👈 در برخی روایات آمده یونس که سوار کشتی شد، در راه، نهنگی دیدند که به دنبال طعمه است. یونس دریافت که آن ماهی در پی اوست و به آنان گفت، اما توجهی نکردند و برای تعیین کسی که باید بیرون انداخته شود، سه بار قرعه انداختند، اما هر سه بار، نام یونس درآمد... سرانجام یونس، خود را به دریا افکند و ماهی او را بلعید.👈 اما مهم‌ترین اتفاق، بعد از بلعیده‌شدن یونس رخ می‌دهد؛ او در تاریکی قرار گرفت؛ تاریکی دریا، شب و شکم ماهی. و قرآن در سوره انبیاء، آیه ۸۷ می‌گوید که در آنجا، به جای اینکه همه‌چیز را به گردن خدا یا قومش بیندازد، به خودش بازگشت: «لَا إِلَٰهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ»؛ «معبودی جز تو نیست؛ منزّهی تو؛ در واقع، من بودم كه به خودم بد كردم.»👈 چه دعای عجیبی؛ در چند کلمه، سه حقیقت کنار هم قرار گرفته است: توحید: «لا إله إلا أنت»؛ تنزیه خدا: «سبحانک»؛ پذیرش مسئولیت خود: «إنی کنت من الظالمین.»👈 او نگفت: خدایا، قومم مرا خسته کردند. نگفت: حق داشتم عصبانی شوم. نگفت: من همه تلاشم را کردم و دیگر تقصیری ندارم. فقط گفت: «من بودم كه بد كردم.»👈 و بعد قرآن در سوره انبیاء، آیه ۸۸ می‌گوید: «آن‌وقت، دعايش را مستجاب كرديم و از آن مخمصه نجاتش داديم. بله، مؤمنان را اين‌طور از گرفتارى‌ها نجات مى‌دهيم.»👈 و این شاید یکی از زیباترین نکات داستان باشد: نجات یونس از جایی آغاز شد که دیگر خودش را بی‌تقصیر نمی‌دید.👈 قرآن در سوره صافات، آیات ۱۴۳ و ۱۴۴، حتی درباره‌ی ماندن او در شکم ماهی، نکته عجیبی می‌گوید: «اگر او تسبيح‌گوى خدا نبود، تا روز قيامت در شكم آن نهنگ مى‌ماند!»؛ نمی‌گوید خدا تصمیم گرفته بود او را تا قیامت در شکم ماهی نگه دارد؛ بلکه می‌گوید اگر از تسبیح‌گویان نبود، چنین می‌شد.👈 اینجا، ابن‌عربی در فصوص‌الحکم، در فِصّ یونسیه، داستان را فقط یک حادثه تاریخی نمی‌بیند؛ برای او، انسان در نسبت با خدا، نفس و حقیقت وجودی خودش قرار دارد و ذکر و شناخت این نسبت، نقشی اساسی دارد.👈 از این منظر، «ظلمات» یونس را می‌توان فقط تاریکی فیزیکی ندانست؛ انسان گاهی در تاریکیِ نفس خود گرفتار می‌شود؛ در خشم، خودبینی، ناامیدی، احساس بی‌پناهی و اصرار بر اینکه «حق با من است». و عجیب اینکه گاهی درست همان جایی که همه راه‌های بیرونی بسته می‌شوند، یک راه درونی باز می‌شود.👈 یونس در تاریکی، خدا را صدا می‌زند؛ اما نه فقط برای اینکه از تاریکی بیرون بیاید؛ او ابتدا خدا را می‌بیند و سپس خودش را: «هیچ معبود و تکیه‌گاه نهایی جز تو نیست. نقص از تو نیست. و من باید سهم و خطای خودم را ببینم.»👈 در این نگاه، گشایش، فقط بیرون‌آمدن از شکم ماهی نیست؛ گشایش، پیش از آن، تغییر نسبت انسان با حقیقت است؛ انسان تا وقتی تمام تاریکی خود را به بیرون نسبت می‌دهد، هنوز در تاریکی است. اما وقتی می‌تواند در همان تاریکی بگوید: «خدایا، تو منزّهی؛ و من نیز باید خودم را ببینم.» چیزی در درون او تغییر می‌کند.👈 شاید به همین دلیل است که داستان یونس، فقط داستان یک پیامبر و یک ماهی نیست؛ داستان انسانی است که پس از سال‌ها تلاش، شکست، خشم و فرار، سرانجام در تاریک‌ترین نقطه ممکن، به حقیقتی ساده بازمی‌گردد: خدا، خداست؛ و من، هرچقدر هم تلاش کرده باشم، همچنان محتاج اویم.👈 و شاید نجات دقیقاً از همین‌جا آغاز می‌شود؛ از لحظه‌ای که انسان هم عظمت خدا را می‌بیند، هم نقص خودش را انکار نمی‌کند، و هم به جای فرار از حقیقت، به سوی آن بازمی‌گردد؛👈 «فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَنَجَّيْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ وَكَذَٰلِكَ نُنْجِي الْمُؤْمِنِينَ»👈 شاید وعده‌ی این آیه فقط درباره‌ی یونس نباشد؛ شاید درباره‌ی همه‌ی ماست.@maktubat