🔹مسئولیتِ خواستن؛ وقتی دعا، پیامدِ خواسته را نیز با خود می‌آورد |بخش اول🔅چند نکته ظریف در مورد دُع

🔹مسئولیتِ خواستن؛ وقتی دعا، پیامدِ خواسته را نیز با خود می‌آورد |بخش اول🔅چند نکته ظریف در مورد دُعا هست؛🔸 آیا دعا کردن با رضا منافات دارد؟👈 گاهی سالک چیزی را از خدا می‌خواهد، اما اجابت دعا لزوماً به معنای رسیدنِ مطلوب بدون هزینه نیست. چه‌بسا خودِ دعا کننده ناگزیر باشد ثمره، بار یا رنجِ آن خواسته را نیز تحمل کند. در این نگاه، خواستن امری ساده و بی‌پیامد نیست؛ هر خواسته‌ای ممکن است جهانی از لوازم و اقتضائات را با خود به همراه آورد که خواهان، در لحظه دعا، هنوز از آنها آگاه نیست.👈 داستان حضرت ایوب (ع) یکی از زیباترین نمونه‌ها برای تأمل در این معناست. ایوب پس از مدت طولانی ابتلا و صبر، به درگاه خداوند عرضه می‌دارد: «أَنِّي مَسَّنِيَ الضُّرُّ وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ» «به من رنج رسیده است و تو مهربان‌ترین مهربانانی.» | سوره انبیا، آیه ۸۳👈 در این دعا، ایوب نه از خداوند طلبکار است و نه به قضا اعتراض می‌کند. صرفاً حقیقت حال خود را با ادب بندگی بیان می‌کند: رنج به من رسیده است، و تو هم که از هر رحم‌کننده‌ای رحیم‌تری؛ او اینجا از قضا به قاضی پناه می‌برد؛ یا به عبارتی از مشیت الهی به رحمت الهی پناه می‌آورد.👈 از همین‌جا نکته ظریفی آشکار می‌شود: درخواست رفع بلا لزوماً با مقام رضا منافات ندارد. انسان می‌تواند به آنچه اکنون بر او گذشته رضایت داشته باشد و در عین حال از خداوند بخواهد که آن وضعیت ادامه پیدا نکند. به تعبیر عرفانی، رضا به قضا با درخواست رفعِ مقضی یکی نیست.👈 بنابراین ممکن است کسی بگوید: «خدایا، من می‌پذیرم که این اکنون واقع شده است؛ اما به کرمت از تو خواهش می‌کنم که ادامه‌اش ندهی.» این دیگر فرار از خدا نیست؛ بلکه می‌تواند عینِ ادب بندگی باشد. از این منظر، میان دو مقام می‌توان تمایزی ظریف گذاشت:🔅 مقام دعا: «خدایا، من این را می‌خواهم.»🔅 مقام رضا: «خدایا، آنچه تو می‌خواهی، من می‌خواهم.»👈 اما میان این دو، مرتبه‌ای ظریف‌تر وجود دارد که به مسئله «مسئولیت خواستن» مربوط می‌شود: «خدایا، من این را می‌خواهم؛ اما اگر آن را به من بدهی، دیگر نمی‌توانم بگویم از پیامدش بی‌خبر بودم.» این سخن، دعا را از یک درخواست ساده فراتر می‌برد و آن را به نوعی عهد و مسئولیتِ خواستن تبدیل می‌کند.🔸خواستنِ بلا؛ و خطر ادعای ظرفیت👈 نکته دیگری نیز وجود دارد: حتی اگر انسان چیزی را از خدا بخواهد، نباید بیش از اندازه به ظرفیت خود برای تحمل آن مطمئن باشد.👈 در حکایتی، جوانی چنین دعا می‌کند: «خدایا، توان کشیدن بار بلای خود و تحمل رنج محبت خودت را به من عطا کن.»👈 استادش، او را از چنین دعایی برحذر می‌دارد و به جای آن توصیه می‌کند: «الهی! آنچه رضای حضرت تو در آن است، این بندۀ ضعیف را بر آن دار به فضل و کرم خود.»👈 و سپس جمله‌ای مهم می‌گوید: «به اختیار طلب بلا دشوار است؛ گستاخی نباید کرد.» گویی استادش می‌گوید: از کجا می‌دانی که ظرفیت چیزی را که طلب می‌کنی داری؟👈 انسان ممکن است در لحظه دعا تصور کند که آماده است هر بهایی را برای عشق، معرفت، صبر یا قرب الهی بپردازد؛ اما ممکن است این تصور، خود نوعی ادعای ظرفیت باشد.👈 از این رو شاید بهتر باشد به جای آنکه بگوییم: «خدایا، آن چیزی را که من می‌خواهم حتماً به من بده»،👈 بگوییم: «خدایا، آنچه رضای توست بر من جاری کن و اگر باری بر دوشم نهادی، توان کشیدن آن را نیز خودت عطا کن.» این نوع دعا، از جنس تسلیم است، نه انکار خواسته.🔸 دعا برای «صبر»، می‌تواند درخواست بلا هم باشد👈 شخصی پیوسته می‌گفت: «اللهم إنی أسألک الصبر» «خدایا، از تو صبر می‌خواهم.»👈 به او گفته شد: «سألتَ البلاء» «تو بلا خواسته‌ای.» یا به عبارتی به استقبال بلا رفته‎ای و به جای آن توصیه شد: «اللهم إنی أسألک العافیة والشکر علی العافیة» «خدایا، از تو عافیت و شکر بر عافیت می‌خواهم.»👈 سخن، روشن است: اصلا چرا بلا بخواهی تا بعد محتاج صبر شوی؟ عافیت بخواه.👈 این نکته حتی یک دعای ظاهراً معنوی مانند «خدایا مرا اهل صبر کن» را نیز دگرگون می‌کند. صبر بدون موضوع معنا ندارد. اگر صبر می‌خواهی، ناگزیر چیزی لازم است که در برابر آن صبر کنی.👈 پس ممکن است انسان در ظاهر فقط «صبر» را طلب کند، اما در معنایی عمیق‌تر، شرایط ظهور صبر را نیز طلب کرده باشد.👈 اینجا مسئله فقط مسئولیت پیامد نیست؛ مسئله این است که آیا اصلاً می‌دانیم که چه چیزی را داریم، می‌خواهیم؟🔸بخش دوم🔸بخش سوم@maktubat