🔹مسئولیتِ خواستن؛ وقتی دعا، پیامدِ خواسته را نیز با خود می‌آورد |بخش دوم🔸 «استعداد، پنهان‌ترین، سؤ

🔹مسئولیتِ خواستن؛ وقتی دعا، پیامدِ خواسته را نیز با خود می‌آورد |بخش دوم🔸 «استعداد، پنهان‌ترین، سؤال است»👈 ابن‌عربی در بحث مربوط به فص شَیثی در فصوص‌الحکم، عبارتی آورده است: «فالاستعداد أخفى سؤال» یعنی: «استعداد، پنهان‌ترین سؤال است.»👈 ابن‌عربی، سؤال را تنها چیزی نمی‌داند که انسان با زبان بیان می‌کند. ممکن است انسان بگوید: «خدایا، این را به من بده.» اما ورای این سؤال لفظی، خودِ وجود و استعداد انسان نیز در حال سؤال کردن است. در این نگاه، سؤال فقط گفتن نیست؛ حال و استعداد انسان نیز نوعی طلب و پرسش است. 👈 از همین‌جا می‌توان معنای عمیق‌تری از خواستن را دریافت. فرض کنیم کسی دعا می‌کند: «خدایا، مرا به مقام صبر برسان.»👈 او تصور می‌کند فقط یک جمله گفته است. اما اگر صبر حقیقتاً مطلوب او باشد، صبر باید در وجود او تحقق پیدا کند؛ و تحقق صبر مستلزم آن است که چیزی باشد که در برابرش صبر کند.👈 به همین ترتیب، اگر کسی بگوید: «خدایا، عشق می‌خواهم.» عشق، صرفاً یک احساس خوشایند نیست؛ عشق، ممکن است فراق، فقدان، انتظار، سوختن و آزمون را نیز با خود داشته باشد.👈 اگر بگوید: «خدایا، معرفت می‌خواهم.» معرفت، ممکن است، مستلزم فرو ریختن بسیاری از تصورات قبلی انسان درباره خودش و جهان باشد.👈 و اگر بگوید: «خدایا، صبر می‌خواهم.» ممکن است چیزی در مسیر او قرار گیرد که صبر در برابر آن، معنا پیدا کند.👈 بنابراین، مطلوب فقط یک نتیجه نیست؛ شرایط ظهور مطلوب نیز، بخشی از خودِ مطلوب است.👈 از همین جا آن تعبیر بسیار تأمل‌برانگیز شکل می‌گیرد: «دردِ آن خواسته، از اول به خودِ خواهان رسیده است.»🔸 من می‌خواهم، یا تمام وجود من می‌خواهد؟👈 اینجا میان دو نوع خواستن باید فرق گذاشت؛ یکی این است: «من می‌خواهم.» و دیگری: «تمام وجود من سؤالِ این چیز است.»👈 ممکن است انسان چیزی را با زبان بخواهد، اما هنوز وجودش آمادگی تحقق آن را نداشته باشد. در مقابل، ممکن است خواسته‌ای در اعماق وجود او ریشه داشته باشد و تمام ساختار وجودی‌اش به سوی آن حرکت کند.👈 این همان جایی است که مفهوم «استعداد» اهمیت پیدا می‌کند. از این منظر، انسان گاهی نمی‌داند که با طلب یک چیز، چه چیزهای دیگری را نیز طلب کرده است.👈 کسی که عشق می‌خواهد، شاید فراق آن را نشناسد. کسی که معرفت می‌خواهد، شاید ویرانی نادانی‌های پیشینش را نشناسد. کسی که صبر می‌خواهد، شاید نداند در برابر چه چیزی باید صبر کند. 👈 و کسی که خدا را می‌خواهد، شاید هنوز نداند رسیدن به خدا مستلزم از دست دادن چه چیزهایی است که تا امروز «خود» می‌پنداشته است.🔸 دعای عرفه و مسئله مسئولیت👈 در اینجا فرازی از دعای عرفه، منسوب به امام حسین(ع)، معنای شگفت‌انگیزی پیدا می‌کند: «إِلَهِي إِنْ ظَهَرَتِ الْمَحَاسِنُ مِنِّي فَبِفَضْلِكَ ... وَإِنْ ظَهَرَتِ الْمَسَاوِي مِنِّي فَبِعَدْلِكَ وَلَكَ الْحُجَّةُ عَلَيَّ»👈 یعنی به تقریب: «خدایا، اگر نیکی‌هایی از من آشکار شود، به فضل توست؛ و اگر بدی‌هایی از من آشکار شود، به عدالت توست و حجت با تو بر من است.»👈 در این عبارت، ساختاری بسیار ظریف وجود دارد: فضل، از خداست؛ مسئولیت، بر عهده انسان.👈 این نگاه اجازه نمی‌دهد انسان از یک سو همه خیر را به خدا نسبت دهد و از سوی دیگر، همه مسئولیت خویش را نیز از خود ساقط کند.👈 انسان نمی‌تواند بگوید: «خدایا، خودت خواستی؛ پس من هیچ مسئولیتی ندارم.»👈 در سنت توحیدی، وابستگی همه چیز به خدا، به معنای سلب مسئولیت انسان نیست.🔸 ابن‌عربی و داستان ایوب: رضا به قضا، نه الزاماً رضا به ادامه بلا👈 این نکته در اندیشه ابن‌عربی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. او در فتوحات مکیه، در بحث صبر و داستان ایوب، به این نکته توجه می‌دهد که ایوب از خداوند رفع بلا خواست: «مَسَّنِيَ الضُّرُّ وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ» و خداوند نیز بلا را از او برداشت؛ با این حال، این درخواست با مقام صبر و رضا منافاتی نداشت.👈 علت این تمایز آن است که رضا به قضا، الزاماً به معنای خواستنِ بقای مقضی نیست.👈 انسان می‌تواند بگوید: «خدایا، من در برابر آنچه اکنون واقع شده است، با تو به نزاع نیستم؛ اما اگر امکان دارد، خواهش می‎کنم آن را از من بردار.»👈 این سخن با این ادعا که «من باید حتماً رنج را دوست داشته باشم» متفاوت است.👈 حتی در اینجا یک وارونگی معنوی رخ می‌دهد: گاهی اصرار انسان بر اینکه «من آن‌قدر قوی هستم که این بلا را تحمل می‌کنم»، می‌تواند نشانه‌ای از تکیه بر قدرت خویش باشد.👈 در مقابل: «خدایا، من ضعیفم؛ اگر صلاح است این را از من بردار» ممکن است به عبودیت نزدیک‌تر باشد.👈 پس ترک درخواست رفع بلا لزوماً مقام بالاتری نیست. گاهی دعا برای عافیت، اعتراف صادقانه‌تری به فقر و ضعف انسان است.🔸بخش اول🔸بخش سوم@maktubat