حسین مکی؛ کنشگری که به تاریخ‌نگاری عصر خویش نشست🔸در میان چهره‌هایی که تاریخ معاصر ایران را رقم زده‌

حسین مکی؛ کنشگری که به تاریخ‌نگاری عصر خویش نشست🔸در میان چهره‌هایی که تاریخ معاصر ایران را رقم زده‌اند، کمتر کسی را می‌توان یافت که به اندازه‌ی حسین مکی، هم بازیگر رویدادها بوده باشد و هم راوی آن‌ها. او از آن دسته مردانی است که سرنوشتشان چنان با کارزار ملی‌شدن صنعت نفت گره خورده که نمی‌توان تاریخ آن دوران را بدون نام او روایت کرد؛ و در همان حال، خود قلم به دست گرفت تا سرگذشت روزگارش را برای نسل‌های بعد بنویسد. این دوگانگی کنشگر و مورخ بودن، مکی را به نمونه‌ای بدل کرده که مطالعه‌ی زندگی‌اش، فراتر از یک زندگی‌نامه‌ی ساده، پنجره‌ای است به فهم پیچیدگی‌های سیاست و تاریخ‌نگاری در ایران میانه‌ی سده‌ی بیستم. به‌علاوه، سرگذشت او یادآور این نکته است که تاریخ مردم، همواره در تقاطع با تاریخ نخبگان قرار می‌گیرد؛ چرا که نهضتی مردمی مانند ملی‌شدن نفت، بی‌حضور کسانی چون او در دل نهادهای رسمی قدرت، هرگز به ثمر نمی‌نشست.سید حسین مکی در سال ۱۲۹۰ خورشیدی در میبد یزد، در خانواده‌ی میرزا محمدباقر میبدی، چشم به جهان گشود. تحصیلات ابتدایی را در مدرسه‌ی سلطانی گذراند و دوره‌ی متوسطه را در دارالمعلمین تهران و مدرسه‌ی معرفت تا کلاس دهم ادامه داد. سپس، شاید به حکم ضرورت‌های زندگی آن روزگار، به یزد بازگشت و به پیشنهاد رئیس اداره‌ی معارف آن دیار، معلمی کلاس ششم را برعهده گرفت. دو سال به این کار مشغول بود تا آن‌که بار دیگر راهی تهران شد و تحصیلاتش را نزد معلمان خصوصی پی گرفت. این آغاز متواضعانه، هیچ نشانی از آینده‌ای پرتلاطم در سیاست ایران نداشت؛ اما فضای کشور به‌زودی چنان دگرگون شد که مسیر زندگی بسیاری از هم‌نسلان او، از جمله مکی، را وارونه کرد.🔸در دوران حکومت رضاشاه، فضای مطبوعاتی کشور چنان تنگ بود که کمتر کسی می‌توانست آزادانه قلم بزند؛ از این‌رو، ورود مکی به عرصه‌ی روزنامه‌نگاری، ناگزیر می‌بایست تا فرارسیدن تحولات شهریور ۱۳۲۰ به تعویق می‌افتاد. با کناره‌گیری رضاشاه در آن سال و گشوده‌شدن نسبی فضای سیاسی و مطبوعاتی کشور، مکی نیز همچون بسیاری از جوانان اهل قلم، به دنیای روزنامه‌نگاری گام نهاد. نوشته‌های تاریخی و تحلیلی او در نشریاتی چون مهر ایران، کیهان، اطلاعات، اطلاعات هفتگی و مجله‌ی آینده انتشار یافت و به‌تدریج نامش را بر سر زبان‌ها انداخت. جالب آن است که در همین سال‌ها بود که او نخستین جلدهای کتابی را نوشت که قرار بود حاصل عمر او شود؛ کتابی که سال‌ها بعد به‌عنوان یکی از مهم‌ترین منابع دست‌اول تاریخ معاصر ایران شناخته شد.🔸اما مکی روزنامه‌نگار، دیری نپایید که به مکی نماینده‌ی مجلس بدل شد. او در دوره‌ی پانزدهم مجلس شورای ملی، به نمایندگی از مردم اراک راه یافت و در همان دوره بود که برای نخستین بار، چهره‌ای مبارز و بی‌پروا از خود نشان داد؛ آن‌گاه که در برابر قرارداد الحاقی موسوم به «گس-گلشائیان»، که می‌رفت منافع نفتی کشور را برای سال‌های درازی به شرکت نفت ایران و انگلیس واگذارد، به مخالفتی سخت برخاست و طی نطقی پنج‌روزه، ماهیت آن قرارداد را افشا کرد؛ نطقی که تا پایان عمر آن دوره‌ی مجلس ادامه یافت و بازتاب گسترده‌ای در افکار عمومی یافت. در همان ایام، با همکاری مظفر بقایی، گروهی در مجلس سامان داد که به «اقلیت» شهرت یافت و در برابر دولت‌های نزدیک به سیاست بریتانیا، از جمله دولت‌های رزم‌آرا و ساعد، ایستادگی کرد.🔸باید به یاد داشت که قرارداد الحاقی گس-گلشائیان، در واقع کوششی از سوی شرکت نفت انگلیس و دولت وقت ایران بود تا با اندکی افزایش در سهم ایران از عواید نفتی، از طرح ملی‌شدن صنعت نفت که در افکار عمومی و در میان برخی نمایندگان مجلس نیرو می‌گرفت، جلوگیری کند. مخالفت مکی با این قرارداد، نه یک کنش لحظه‌ای، بلکه بخشی از روندی گسترده‌تر بود که طی آن، گروهی از روزنامه‌نگاران، روحانیون و نمایندگان مجلس، زیر لوای خواست ملی‌شدن نفت گرد آمدند؛ روندی که سرانجام به تصویب قانون ملی‌شدن صنعت نفت در اسفند ۱۳۲۹ انجامید.🔸نقطه‌ی اوج فعالیت سیاسی مکی را باید در دوره‌ی شانزدهم مجلس شورای ملی جست‌وجو کرد؛ دوره‌ای که او این‌بار به نمایندگی از تهران و در کنار محمد مصدق راه یافت. در جریان اعتراض به تقلب در انتخابات همین دوره، مکی همراه با مصدق و شماری از مدیران جراید، در کاخ شاه متحصن شد؛ کنشی که آغازگر همکاری نزدیک او با جبهه‌ی ملی بود. مکی در سال ۱۳۲۸ رسماً به جبهه‌ی ملی پیوست و به‌عنوان دبیر آن، در کارزار ملی‌شدن صنعت نفت نقشی فعال ایفا کرد. او هم‌زمان به‌عنوان مخبر کمیسیون نفت و مخبر هیئت مختلط خلع‌ید از شرکت سابق نفت ایران و انگلیس برگزیده شد و در مذاکرات مربوط به فروش نفت ایران به آمریکا نیز حضور داشت.ادامه یادداشت 👇https://t.me/mardomnameh