ادامه یادداشت ☝️🔹آن استولر نیز پیشنهاد می‌کند آرشیوهای استعماری را نه فقط برای کسب اطلاعات درباره ا

ادامه یادداشت ☝️🔹آن استولر نیز پیشنهاد می‌کند آرشیوهای استعماری را نه فقط برای کسب اطلاعات درباره استعمارشدگان، بلکه به‌عنوان سندی درباره خود حکومت استعماری بخوانیم. طبقه‌بندی‌ها، درخواستهای مکرر برای اطلاعات و گزارشهای اداری اضطراب‌های معرفتی دولت را آشکار می‌کنند. در چنین وضعیتی سوال اصلی باید این باشد که مقامات از چه می‌ترسیدند، چه چیز را نمی‌فهمیدند و چه چیزی را می‌خواستند قابل اداره سازند. چراکه فراوانی سند ممکن است نشانه تسلط دولت نباشد؛ گاه نشان می‌دهد دستگاه حاکم پیوسته با ناتوانی خود در شناخت جامعه روبه‌رو بوده است.🔹این نکته برای تاریخ ایران اهمیت خاص دارد. آرشیو های روسیه، بریتانیا و فرانسه اطلاعات انبوهی درباره ایران در خود دارند. تراکم این اسناد ممکن است مورخ را وسوسه کند که مشاهده خارجی را نسخه‌ای دقیقتر از واقعیت ایران بداند. اما مکاتبات دیپلماتیک و اطلاعاتی درون پروژه‌هایی چون رقابت امپراتوری، مذاکره، برنامه‌ریزی نظامی و گسترش نفوذ تولید شده‌اند. آنها فقط ایران را توصیف نمی‌کنند؛ نشان می‌دهند نهادهای امپراتوری چگونه می‌کوشیدند ایران را بشناسند و بر آن عمل کنند.🔹راه‌حل، کنار گذاشتن اسناد خارجی یا جایگزین کردن آنها با ستایش بی انتقاد منابع ایرانی نیست. فرمان‌های قاجاری، تواریخ درباری و خاطرات نخبگان نیز در مناسبات قدرت ساخته شده‌اند. وظیفه روش شناختی این است که اسناد را در نسبت با یکدیگر بخوانیم؛ منابع را کنار و علیه یکدیگر بخوانیم؛ بپرسیم هر شکل از ثبت چه چیزی را مرئی می‌کند، چه چیزی را می پوشاند و چه کارکرد نهادی دارد. نقد آرشیو میدان شواهد را گسترش می‌دهد، نه اینکه شواهد را منحل کند.گفتگوی مفهوم و شاهد🔹اکنون می‌توان موضعی را صورت بندی کرد که هم از اثبات‌گرایی ساده فاصله دارد و هم از متن‌گرایی افراطی: نظریه پرسش‌ها را سامان می‌دهد و شواهد توضیح‌ها را منضبط می‌کنند. هیچ‌ یک نباید به تنهایی بر پژوهش مسلط شود. ای. پی. تامپسون در جدال با لویی آلتوسر از همین حرکت متقابل دفاع می‌کرد. اعتراض او به تفکر مفهومی نبود؛ تاریخ‌نگاری خودش درباره طبقه، عرف و اقتصاد اخلاقی عمیقاً نظری بود. اعتراضش متوجه نظریه‌ای خودبسته بود که پیشاپیش تعیین می‌کرد تاریخ باید چه باشد و سپس شواهد را تأیید منفعل نظام خود می‌دید. در نظر تامپسون، دانش تاریخی در گفت‌وگویی منضبط میان مفهوم و شاهد شکل می‌گیرد. این گفتگو هر دو طرف را تغییر می‌دهد. مفهوم توجه را به سوی برخی شواهد هدایت می‌کند، اما شواهد ممکن است نشان دهند مفهوم بیش از حد گسترده است، چند فرایند متفاوت را یکی کرده، یا قدرت علّی را به کنش گر نادرست نسبت داده است. آنگاه باید صورت بندی را عوض کرد. این لحظه شکست نظریه نیست؛ لحظه‌ای است که نظریه واقعاً مولد می‌شود.🔹مفهوم نوسازی را در نظر بگیرید. اگر بی‌احتیاط به کار رود، تاریخ پیچیده را به جدولی تبدیل می‌کند که جوامع را بر اساس شباهت شان به اروپای غربی رتبه بندی می‌کند. آرشیو به فهرستی از پیشرفت و تأخیر بدل می‌شود: ارتش مدرن زود یا دیر پدید آمد؛ دانشگاه با موفقیت ساخته شد یا با تأخیر تقلید شد؛ اصلاحات کامیاب شد یا شکست خورد. مفهوم از پیش طرح داستان را نوشته است.اما شواهد می‌توانند این طرح را بی‌ثبات کنند. دانشگاه تهران نه از هیچ در یک روز ساخته شد و نه صرفاً نسخه‌ای از الگوی اروپایی بود. قانون جدید، مدارس پیشین، برنامه‌های ترجمه، ضرورتهای دولت، رقابت نخبگان، معماری فرانسوی، تجربهٔ تحصیل‌کردگان خارج و اراده اقتدار گرای حکومت را در آرایشی تازه گرد آورد. وقتی این عناصر را کنار هم می‌گذاریم، شاید «نوسازی» باید جای خود را به مفاهیم دقیقتری چون باز آرایی نهادی، تمرکز آموزشی، دولت سازی، اقتباس گزینشی و منازعه بر سر دانش بدهد.🔹مفاهیم اصلاح شده دوباره ما را با پرسشهای تازه به آرشیو بازمی گردانند. دیگر فقط به دنبال نخستین ظهور نهادی اروپایی نیستیم؛ پروژه‌های رقیبی را می‌جوییم که ناکام ماندند، شیوه‌هایی را که نام آشنایی نیافتند و امکان‌هایی را که تاریخ ملی پیروزمندان فراموش کرد. نظریه امکان می‌دهد شواهدی را ببینیم که نظریه‌ای قدیمی بی‌اهمیت کرده بود.چرا مقایسه ضروری است؟🔹گفتگوی نظریه و شواهد از راه مقایسه سخت‌گیرانه‌تر می‌شود. یک توضیح ممکن است در مطالعه یک مورد قانع کننده به نظر برسد، زیرا همه ویژگی‌های همان مورد را می‌توان پس از وقوع در زبان نظریه جا داد. مقایسه مقاومت ایجاد می‌کند و می‌پرسد آیا توضیح پیشنهادی بیرون از روایتی که از آن استخراج شده نیز توان توضیح دارد.ادامه یادداشت 👇https://t.me/mardomnameh