(۲۳۰) به نظرِ تو، راهِ "آزادی" از کتابخانه‌هایِ سرد می‌گذرد یا از میانِ صخره‌هایِ سختِ آراز؟» صمد م

(۲۳۰) به نظرِ تو، راهِ "آزادی" از کتابخانه‌هایِ سرد می‌گذرد یا از میانِ صخره‌هایِ سختِ آراز؟» صمد معلم : آدم ها را باید با دغدغه های اشان ‌شناخت دغدغه مندی ترا می‌توان در داستان‌هایت دید. مثل تقدیم‌ نامه‌ای که اول داستان «بیست‌ وچهارساعت در خواب و بیداری»…(۲۳۱)بچه نگاهی به کفش‌های پاره‌ی خودش کرد، نگاهی به دست‌های لرزانِ پدرش که دمِ در ایستاده بود، و بعد نگاهی به من. من فقط سکوت کردم. آن سکوتِ من و آن نگاهِ پُر از حرفِ آن کودک، برای آن بازرس "خفقان" بود، اما برای من "پیوند". در میان آن بچه‌ها، من تنها نبودم چون ما "دردِ مشترک" داشتیم. ما با هم نان و پیاز می‌خوردیم و من برایشان از ستاره‌ها می‌گفتم، از اینکه دنیا بزرگتر از این کوه‌هایِ سنگی است.»(صمد کمی جابه‌جا می‌شود و لحنش کمی سنگین می‌شود؛ گویی سایه‌ی بازجویان و بدخواهان روی دیوار کلبه مدرسه می‌افتد.)صمد بهرنگی: «اما بزرگسالان... آه از دستِ آدم‌بزرگ‌ هایی که فکر می‌کنند همه ‌چیز را می‌دانند! در میانِ آن‌ها احساسِ خفگی می‌کردم چون آن‌ها "دیوار" بودند. آن‌ها ماهی‌ هایِ پیرِ تهِ حوض بودند که به لجن عادت کرده بودند و هر کسی را که از "دریا" می‌گفت، دیوانه یا خائن می‌دانستند. در اتاقِ معلمان یا در جلساتِ اداری، وقتی از تغذیه بچه‌ها می‌گفتم، وقتی می‌گفتم این کتاب‌های درسی برای این بچه‌ها بیگانه است، طوری نگاهم می‌کردند که انگار از سیاره‌ی دیگری آمده‌ام. تنهاییِ واقعی یعنی همین: سخن گفتن با کسانی که زبانِ تو را می‌فهمند، اما خودشان را به نفهمی می‌زنند.من در میانِ آن‌ها تنها بودم چون حاضر نشدم مثل آن‌ها "منفعت‌ طلب" باشم. آن‌ها می‌خواستند من "بچه‌هایِ مطیع" تربیت کنم، اما من می‌خواستم "بچه ‌هایِ عاصی" بسازم. عاصی به فقر، عاصی به جهل. عاصی ترس . به همین خاطر بود که "تلخون" را نوشتم، به همین خاطر بود که "ماهی سیاه" را فرستادم تا برود و برنگردد.»(صمد دوباره به من نگاه می‌کند؛ نگاهی که انگار می‌خواهد تمامِ آن تجربه‌های روستایی را به من منتقل کند تا بنویسم )صمد بهرنگی:«علی! تو که حالا در این کلبه مدرسه‌یِ متروک مشرف به آراز کنار من نشستی... آیا تو هم این دوگانگی را حس کرده‌ای؟اینکه در میانِ مردمِ ساده و زجرکشیده، قلبت باز می‌شود، اما وقتی به "ویترین ‌هایِ پر زرق و برقِ قدرت و سیاست" می‌رسی، نفست می‌گیرد؟ در آن روزهای که در بند بودی، آیا آن "کودکِ درونت" بود که تو را نجات داد یا آن "مردِ بالغی" که منطق می‌بافت؟و یک سوالِ معلم‌ وار از تو بپرسم: به نظرت چرا ما در این سرزمین، همیشه معلمانمان را از دست می‌دهیم؟ آیا این سرزمین طاقتِ قدم ‌هایِ کسانی را ندارد که می‌خواهند "خوابِ زمستانیِ" بزرگسالان را آشفته کنند؟»معلم‌ ؛ بیشتر برایم بگو‌ از آه تلخون ... چرا باید برای دل و جگر آه کشید!!(صمد بهرنگی با شنیدن نام «تلخون»، گویی طعمِ تلخیِ آن قصه‌یِ قدیمی زیر زبانش می‌آید. او آهی می‌کشد که از عمقِ جانش برمی‌آید؛ همان «آهی» که در قصه ‌هایش به شکلِ موجودی مرموز و قدرتمند ظاهر می‌شود. او به شعله‌ی شمع خیره می‌شود، گویی دارد در میانِ رقصِ شعله، تصویرِ دخترکِ قصه‌اش، تلخون، را می‌بیند.)صمد بهرنگی: (با صدایی خش‌دار و عمیق)«علی ... پرسیدی چرا باید برای "دل و جگر" آه کشید؟ می‌دانی، در فرهنگِ ما، "دل و جگر" فقط گوشت و خون نیست؛ تمامِ هستیِ یک آدم است. وقتی می‌گوییم فلانی جگر دارد، یعنی شجاعت دارد. وقتی می‌گوییم دلش سوخت، یعنی تمامِ عواطفش خاکستر شد. در قصه‌یِ "تلخون"، من از دردی نوشتم که ریشه‌اش در خاکِ سردِ سنت‌ هایِ پوسیده بود. تلخون، نمادِ تمامِ آن دختران و پسرانی بود که می‌خواستند "خودشان" باشند، اما جامعه مثلِ یک دیوِ گرسنه، می‌خواست "دل و جگر" آن‌ها را ببلعد تا مطیع بمانند. ببین علی! در آن قصه، "آه" یک موجود است. موجودی که وقتی از تهِ دل برمی‌آید، زمین و زمان را تکان می‌دهد. چرا برای دل و جگر؟ چون در این خاورمیانه‌یِ زخمی، حاکمان و سنت‌ها همیشه اول به سراغِ "جگرِ" آدم می‌آیند؛ می‌خواهند شجاعتت را از تو بگیرند. می‌خواهند "دلت" را خالی کنند تا فقط یک کالبدِ توخالی بمانی که فقط بلد است اطاعت کند.»(صمد کمی به جلو خم می‌شود و صدایش را پایین می‌آورد، انگار دارد رازی را بازگو می‌کند.)صمد بهرنگی: «آن "آه" تلخون، فریادِ فروخورده‌یِ قرن‌ها مظلومیت بود. وقتی آدم به جایی می‌رسد که دیگر چیزی برای از دست دادن ندارد، "آه" می‌کشد. و این آه، برقی است که خرمنِ بیداد را می‌سوزاند. من در روستاهایِ آذرشهر ، ممقان و گوگان می‌دیدم که چطور فقر، دل و جگرِ خانواده ‌ها را می‌جود. می‌دیدم که پدری از سرِ ناچاری، جگر گوشه‌ اش را برایِ چند سکه یا از سرِ جهل به مسلخِ "ازدواج‌ هایِ اجباری" یا "کارِ طاقت ‌فرسا" می‌فرستد. برایِ "دل و جگر" آه می‌کشیم، چون "دل و جگر" مرکزِ تپشِ "آگاهی" هستند.