🔆حدّ شرقی عالم کجاست؟ حدّ غربی عالم کجاست؟🍃محمدرضا ریخته‌گران(منتشر شده در مجلهٔ فلسفه دانشگاه تهر

🔆حدّ شرقی عالم کجاست؟ حدّ غربی عالم کجاست؟🍃محمدرضا ریخته‌گران(منتشر شده در مجلهٔ فلسفه دانشگاه تهران، شمارهٔ ۱ بهار و تابستان ۱۴۰۴؛ ویژه نامهٔ گرامیداشت استاد فقید دکتر محسن جهانگیری، صفحات ۴۵۳-۴۵۵)✅ بخش اولبحث ما دربارۀ شرق و غرب است و اینکه شرق کجاست و غرب کجاست. یک تلقی جغرافیایی از این مبحث این است که شرق، شرق آسیا است و غرب نیز اروپا و آمریکا است. ولی گاهی نیز منظور از غرب فقط اروپا و آمریکا نیست و دامنۀ گسترش آن تا حدّ شرقی سرزمین‌های ایران امتداد یافته است و بعد از آن هند و پاکستان و چین است که شرق است. این تلقی‌ها همگی بر اساس جغرافیا است.اما تلقی هایدگر از شرق و غرب این است که شرق راه نیستی را پیش گرفته، در حالی‌که غرب راه هستی را رفته است؛ شرق به عدم پرداخته و غرب به وجود. مولوی در حکایت معروف مثنوی دربارۀ رومیان و چینیان با عنوان "قصۀ مری کردن رومیان و چینیان در علم نقاشی و صورتگری"، در واقع اصحاب معنا را رومیان می‌داند که در تلقی امروزی غربیان هستند؛ رومیان آن صوفیانند ای پسر.مجموعۀ این مباحث این مسئلۀ نظری را ایجاد می‌کند که اصلاً غرب چیست؟ شرق چیست؟ و غرب کجاست؟ شرق کجاست؟. خب از لحاظ جغرافیا و نجوم، شرق و مشرق، شروق نور خورشید است و غرب و مغرب غروب آن، و در دنیای واقعی هم ممالکی که شروق نور خورشید زودتر اتفاق می‌افتد، آن ممالک را ممالک شرقی می‌گویند. یعنی کشورهایی مثل چین و ژاپن و هند؛ خاور دور. در مقابل کشورهایی که صبح در آنها دیرتر آغاز می‌شود مغرب زمین هستند. تلقی‌های دیگر هم از شرق و غرب هست. مثلاً در یک تلقی عرفانی، دل و جان آدمی وجهۀ مشرق است، لسان و زبان آدمی وجهۀ مغرب است. یا در یک تلقی دیگر، مشرق مشرق ارواح است و مغرب مغرب ابدان و اجسام. بنابراین خورشید ظاهر یک شروق صبحگاهی دارد و بالا رفتن و ارتفاع گرفتن خورشید به وسط‌السماء عالم و سپس رسیدن به نقطۀ اوج و سرانجام پیش گرفتن راه افول. در افول است که به شامگاه می‌رسد و در افق مغرب غروب می‌کند. شروق صبحگاهی و غروب شامگاهی در مقابل هم‌اند و شروق صبحگاهی شروق مایل و غیر مستقیم است و شروقی است که زاویه دارد. این نحوۀ شروق و تابش، شروق مایل صبحگاهی، بنیاد تکوین تلقی اولیه از شرق است همین‌طور غروب مایل شامگاهی بنیاد تکوین تلقی اولیه از غرب است. در تلقی اولیه از شرق و غرب، منظور شرق و غرب تمدّنی است؛ شرق تمدّن‌های شرق آسیا و در مقابل، مغرب تمدّن یونان و سرزمین‌های اروپایی است. ولیکن سخن این است که با اوج گرفتن خورشید و رسیدن آن به وسط‌السماء ؛ یعنی آنجایی‌که خورشید نیمروز تابش می‌گیرد و نه در مغرب واقع می‌شود و نه در مشرق، احکام جدید پیش می‌آید. با این احکام جدید، و در نتیجۀ بردمیدن آفتاب جامعیّت در وسط‌السماء عالم، همه جا روشن می‌شود و هیچ جایی تاریک نمی‌ماند و وضعیتی پیش می‌آید که با وضعیت سابق تفاوت دارد. بدین معنا که در شروق مایل صبحگاهی و غروب مایل شامگاهی همواره یک جایی روشن و جاهای دیگر تاریک می‌باشد. به‌عبارت دیگر، در وضعیت قبلی وقتی خورشید در شروق صبحگاهی می‌ایستاد، جانبی روشن بود و جانبی سایه و تاریک بود و در غروب شامگاهی هم همین‌طور جانبی روشن و جانبی تاریک بود. اما اکنون همه جای عالم روشن است و جایی تاریک نمی‌ماند. این نحوۀ شروق، صورت جدیدی از شرق و غرب را در عالم پدیدار می‌کند. این صورت جدید با صورت قدیم فرق دارد و در صورت جدید برخلاف صورت قدیم دیگر تقابل جغرافیایی شرق و غرب درمیان نیست ، بلکه از وجهی همه جا مغرب است و مغرب در همه جا گسترده شده، و همه جا مغرب شده است.بنابراین دور قبلی و تلقی پیشین از شرق و غرب به پایان رسیده و خورشید اطلاق و جامعیّت در ظهور آمده و این خورشید بنیاد شرق و غرب جدید است؛ بنیاد مدرنیته است. در شرق و غرب جدید، که به شروق نیمروزی خورشید جامعیّت برمی‌گردد، در این وضعِ پیش آمده، وجه مغربی کجاست؟ وجه مغربی به واپس کشیدن یعنی کنار رفتن خورشید مربوط است. هر چه خورشید واپس نشیند، آدمی فراز می‌آید. یعنی هر چه آن واپس ‌می‌نشیند، آدمی جلوتر می‌آید و در واقع بنیاد تکوین حکومت مدرنیته شکل می‌گیرد و همۀ اینها بر اعتزال و کنار کشیدن خورشید جامعیّت مبتنی است. گویی چنین است که با فراز آمدن آدمی و مطرح شدن مدرنیته، سایه‌ای بر خورشید می‌افتد و آن خورشید اگر چه همواره در وسط آسمان است و اگر چه در شروق مستقیم نیمروزی است، اما سایه‌ای بر او افتاده است. در واقع آن خورشید گویی منکسف به کسوف شده است که همانا برآمدن و بَرشدن آدمی است و در تقابل واقع شدن او با حقیقت جامع است.🔶لینک متن کامل در مجلهٔ فلسفه:https://jop.ut.ac.ir/issue_13521_13524.html@farzan_agahihttps://t.me/marzockacademy