ای که تو هم عاشقی بر عقلِ خویشخویش بر صورت پرستان دیده بیشپرتوِ عقل است آن بر حسِّ توعاریت می دان ذَ

ای که تو هم عاشقی بر عقلِ خویشخویش بر صورت پرستان دیده بیشپرتوِ عقل است آن بر حسِّ توعاریت می دان ذَهَب بر مسِّ توچون زرانـدود است خوبی در بشرورنه چـون شد شاهدِ تو پیره خر؟! .... معنیِ تو صورت است و عاریتبر مناســب شـادی و بر قافیــتمعنی آن باشد که بِسْتاند تو رابی نیاز از نقــش گردانــد تو رامعنی آن نَبْود که کور و کر کندمرد را بر نقــــش عاشقــتر کند#مثنوی #مولانا @masnavimolaviiدر این ابیاتِ کم نظیر در #مثنوی با دیدی جامع، سه مقولهٔ عقلانیت، اخلاق و معنویت که مدّعای عقلا، اخلاقیون و برخی جریانات عرفانی و معناگراست، مورد نقدی بنیادین قرار گرفته است. از نظر #مولانا عقلانیتِ مورد ادعای عقلا و اهل فلسفه، پرتو و لایه ای نازک و موقت از عقل بر همان محتوای حسّی آدمی است و نه چیزی بیشتر! در واقع حس گرایی و صورت پرستی بر مذهب عقلا هم حاکم است و عقل در همین دایره حسی و دنیوی، بی فروغ و.روشنایی از غیب فعالیت می کند و تنها روکشی از عقل بر همان مسِ ماده گرایی کشیده شده و عقل در مسلک و مرام اینان، امری عاریتی و نمادین است.درباره اخلاق و خوبی هم همینطور است و اخلاق صرفا در مناسبات اجتماعی و شرطی و مقید و مبتنی بر فایده گرایی و یا نهایتا در طلب ثواب و بهشت، روکشی موقت بر مسِ نفس کشیده شده است.جناب #مولانا این دسته از اخلاقیون را مورد عتاب قرار داده و می گوید: اگر اخلاق تو اصیل و باقی است چرا تمام توجه و قبلهٔ تو دنیا و اهل دنیاست؟!عاوه بر این دو جریان عقلی و اخلاقی، برخی از جریانات عرفانی و معناگرا هم با تکیه بر صورتِ استاد و مرشد خود و خوانش اشعار ریتمیک و سماع عرفانی و پوشش لباس های خاصی اصرار بر پرهیز از هرگونه چون و چرا نسبت به استاد و رفتن به حالت مستی و بیخودی، تَوهّمِ عرفان می کنند در حالی که این حالات تنها تخیّلی صرف از عرفان و معنویت است و در واقع خودپرستی و نقش پرستی در شکلی دیگر و برای جلب قلوب و نفوس ضعیف است. این جور عرفان و معنویت همان لذت پرستی و مشغولیت نفس و انانیت است که لباس عوض کرده و صورت قوی تری یافته است.هدف اصلی در عرفان حقیقی عبور از نفس و دنیا در همهٔ اَشکالِ آن است و معنویت و اخلاق حقیقی آن است که انسان را از نفس عبور دهد و از صورت و ظاهر به باطن و معنا و صورتِ بی صورتِ معشوق رهنمون گرداند.شاعران و اهل ادب هم که گاهی شعر عرفانی گویند و ترنم کنند ممکن است به همین توهّم عرفان دچار شوند در حالی که شعر عرفانی گفتن، با عرفانِ حقیقی فرسنگ ها فاصله دارد!___________________________*ذهب:طلا؛ شاهد: معشوق، محبوب