🔅تردید در فرضیه‌ی خاموشی علم مسعود قربانیپرسش محوری کتاب #ما_چگونه_ما_نشدیم؟ ناظر بر فرضیه‌یی است ک

🔅تردید در فرضیه‌ی خاموشی علم مسعود قربانیپرسش محوری کتاب #ما_چگونه_ما_نشدیم؟ ناظر بر فرضیه‌یی است که خاموشی علم دراین دیار و سرزمین‌های اسلامی رایکی از اسبابِ اساسی دور ماندمان از گردونه‌ی توسعه و عقب افتادن‌مان درعالم می‌بیند.#امیرمحمد_گمینی نویسنده‌ی کتاب با نظر به کتاب ماچگونه ما شدیمِ #صادق_زیباکلام و دیدگاه‌های دیگرانی چون رضا منصوری، نشان می‌دهد نه‌تنها افول وخاموشیِ علمی با آن شرحی که این روشنفکران ازتاریخ ارائه می‌دهند، قابل تایید نیست که حتابه فرض اثبات، باز سوآل اساسی این است:«از کجا می‌دانیم علم آن‌روزگار لزوما به مکانیک جدید منجرمی‌شد که بانظریه‌ی افول بخواهیم پاسخ دهیم چرا به مکانیک جدید نرسیده‌ایم؟»(ص82)نویسنده که ازمنظر تاریخ علم براین فرضیه نظر افکنده است؛ در نقدنظر زیباکلام شواهدی می‌آورد که از طریق آن نه افول علم قابل شناسایی است و نه زمان آن!او معتقد است«علم در ایران و دوران اسلامی، تاقرن هجدهم یاحتا نوزدهم به مسیر عادی و بهنجار خود با اُفت و خیزهایی ادامه می‌داد تااین‌که علم جدید از غرب آمد و آن‌را به نابودی کشاند».(ص7)گمینی وقتی سوگیری‌های روش‌شناختی را در تاریخ‌نگاری بر می‌شمرد؛ اولینش را در سوگیریِ ملی‌گرایانه می‌بیند؛ آن‌جایی که باملی‌گرایی افراطی، تاریخ‌نگار معتقد می‌شود، «نظریات مهم علمی در جهان را آلمانی‌ها، فرانسوی‌ها، لهستانی‌ها، ایرانی‌ها.. مطرح کرده‌اند و دیگران از آن‌ها دزدیده‌اند»(ص9) نویسنده احتمال می‌دهد فرضیه افول علم از همین سوگیری ناشی شده باشد که«علمِ درست ونهایی یا غایی را علمی می‌دانند که در اروپا به وجود آمده یا با آن پیوندی داشته باشد».(ص10)🔅در بخش نظریه‌ی افول، گمینی از ابن‌خلدون شروع می‌کند و ادعایی که اورا نخستین فردی که داستان افول را عنوان نموده، بررسی می‌نماید. به نظر نویسنده«ابن خلدون معتقد بودافول فقط در برخی شهرها اتفاق افتاده،نه درهمه‌ی شهرهای جهان اسلام. بنابراین ابن‌خلدن را .. نمی‌توان نظریه‌پرداز افول دانست».(ص16)درادامه نویسنده نظرات ارنست رنان که معتقد بود «اندک تولیدات علمی جهان اسلام کار شورشیانی چون ابن‌سینا علیه اسلام بود و به همین دلیل در نطفه خفه شد»(ص16) را مطرح می‌‌کند وبعد ازشرح دیدگاه‌های دیگر، به رضا منصوری می‌رسد. اویی که در بیشتر نوشته‌ها ومصاحبه‌هایش پایان علم در ایران یا دوران اسلامی را قرون پنجم و ششم می‌داند. عبدالحمید صبره دیگر دانشمندی است که ازاو نام برده می‌شود که برخلاف زیباکلام و منصوری، قرن نهم تا یازدهم را زمان تقریبی نابودی علم در این دیار می‌بیند. درباره‌ی عوامل افول، صبره معنقد است:«رویکرد ابزارگرایانه‌ی غزالی به علم جای رویکرد فلسفی به آن‌را گرفت وشاید این یکی از عوامل افول باشد».(ص21)در ادامه دیدگاه‌های جورج صلیبا که در مقابل نظرات معتقدان به فرضیه‌ی افول طرح شده آورده می‌شود؛ اومعتقد است: «بسیاری از دانشمندان جهان اسلام درواقع پس از غزالی ظهور کردند... و علم اسلامی تا قرن نوزدهم میلادی افول نکرده بود و فقط پس ازاین‌که علم جدید اروپایی درتقابل و رقابت با آن قرار گرفت، اندک‌اندک کنار گذاشته شد».(صص22و23) 🔅در خصوص کتاب #ما_چگونه_ما_شدیم زیباکلام، نویسنده ضمن تایید این نکته که اثر یادشده باعث علاقمند نمودن خیل کثیری از کتاب‌خوان‌ها به تاریخ، به ویژه تاریخ اندیشه در جهان اسلام شده، ولی نقدهای تند و تیزی هم بر آن دارد.گمینی اساسااین کتاب رانه تنها اثری پژوهشی نمی‌داند که در آن ردپای نوعی کتاب‌سازی می‌یابد.او زیباکلام را ناآشنا با تاریخ علم وبی‌خبر از دانشمندان دنیای اسلام می‌بیند و می‌نویسد: «به نظر می‌رسد ملاک او برای شهرت علمی، صرفا به شنیده‌ها بر می‌گردد».(ص29) نویسنده بابررسی اجمالی کتاب ونقد حرف‌های اصلی آن، درانتها درخصوص ادعای مطرح شده درخصوص غزالی می‌نویسد: «چطور می‌توان صرفا به دلیل مخالفت صریح [غزالی] بابخشی از آرای فلاسفه‌ی ارسطویی، او راعامل افول علم ریاضی و نجوم و اپتیک و مانند آن‌ها در جهان اسلام بر شمرد؟...[اما] مخالفت ویلیام اکام و نیکولاس کوزائی بافلسفه‌ی ارسطویی در دوران رنسانس عامل شکوفایی علم؟ زیباکلام هیچ‌گاه در خصوص این مسائل صحبت نمی‌کند..»(ص32)نویسنده سپس درفصلی مجزا باعنوان شواهد تردید درفرضیه‌ی افول، با تمرکز درعلم نجوم و آوردن اسناد متعدد، تداوم این دانش رادر ادوار مختلف تارخی‌مان نشان می‌دهد وتوضیح می‌دهد که«در نیمه‌ی اول تمدن اسلامی، دستآوردهای بسیاری در نجوم محاسباتی به دست آمد و، درنیمه‌ی دوم، نه‌تنها نگارش زیج‌ها همچنان ادامه یافت، بلکه رصدخانه تاسیس شد که قبل ازآن سابقه نداشت..»(ص56)او در انتها و براساس مستنداتی که ارائه می‌دهد، اتفاقا ازمدافعان فرضیه‌ی افول می‌خواهد تاشواهدی برای اثبات نظریه‌شان ارایه دهند، نه کسانی چون او که منتقد افول هستند!@MasoudQorbani7